2802 Hakim ve Savcılar Kanunu

BİRİNCİ KISIM

Genel Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç ve Kapsam

Amaç

Bu Kanunun amacı;

a) Adlî ve İdarî yargı hâkim ve savcılarının niteliklerini, atanmalarını, hak ve ödevlerini, aylık ve ödeneklerini, meslekte ilerlemelerini, görevlerinin ve görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilme, sini, haklarında disiplin kovuşturması açılmasını ve disiplin cezası verilmesini, görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri veya kişisel suçlarından dolayı soruşturma yapılmasını ve yargılanmalarına karar verilmesini, meslekten çıkarılmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik hallerini, meslek içi eğitimlerini ve diğer özlük işlerini,

b) Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay Başkan ve üyelerinin aylık ve ödenekleri ile diğer mali, sosyal hak ve yardımlarını,

Düzenlemektir.

Kapsam

Bu Kanun, adlî yargı hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile idari yargı hâkim ve savcıları hakkında uygulanır.

Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay Başkan ve üyeleri de 1 inci maddenin (b) bendinde sayılan özlük hakları bakımından bu Kanun hükümlerine tabidirler.

Tanımlar

Bu Kanunun uygulanmasında:

a) Hâkim:

1. Adli yargıda: Mahkeme başkan ve üyelerini, hâkimleri, Yargıtay tetkik hâkimleri ile Adalet Bakanlığı merkez kuruluşunda idari görevlerde çalışan hâkimleri,

2. İdarî yargıda: Mahkeme başkan ve üyelerini, hâkimleri, Danıştay tetkik hâkimleri ile Adalet Bakanlığı merkez kuruluşunda idari görevlerde çalışan hâkimleri,

b) Savcı:

1. Adli yargıda: Cumhuriyet savcılarını Cumhuriyet savcı başyardımcılarını, Cumhuriyet savcı yardımcılarını, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı Başyardımcısını, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı yardımcıları ile Adalet Bakanlığı merkez kuruluşunda İdarî görevlerde çalışan savcıları,

2. İdari yargıda: Danıştay savcıları ile Adalet Bakanlığı merkez kuruluşunda İdarî görevlerde çalışan savcıları,

İfade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Haklar ve ödevlere İlişkin Temel İlkeler

Bağımsızlık, teminat Ve ödevler

Hâkimler mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yaparlar. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz.

Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler.

Gözetim ve denetim hakkı

Yargıtay, bütün adalet mahkemeleri üzerinde, Danıştay, bütün idari mahkemeler üzerinde yargı denetimi ve gözetimi; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Cumhuriyet Başsavcı yardımcıları üzerinde, Danıştay Başsavcısı, Danıştay savcıları üzerinde; ağır ceza Cumhuriyet savcıları, merkezdeki Cumhuriyet savcı yardımcılarıyla bağlı ilçe Cumhuriyet savcı ve yardımcıları üzerinde, gözetim ve denetim hakkına sahiptir.

Mahkeme başkanlarının, yargılamanın düzenli bir şekilde yürütülmesine ilişkin olarak görevli oldukları mahkeme dairelerindeki hâkimler üzerinde gözetim hakkı vardır.

Adalet Bakanı, yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin görevler hariç olmak üzere hâkim ve savcılar üzerinde gözelim hakkım haizdir.

Hâkim ve savcılar idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdırlar.

Denetim, inceleme, soruşturma ve kovuşturma

Hâkim ve savcılar hakkında denetim, inceleme, soruşturma ve kovuşturma yapılması bu Kanun hükümlerine tabidir.

İKİNCİ KISIM

Hâkimlik ve Savcılık

BİRİNCİ BÖLÜM

Adaylık Dönemi

Adaylık

Adaylık dönemini geçirip aşağıdaki koşullara uygun olarak ehliyetini kanıtlamış olmadıkça, hiç kimse hâkimlik ve savcılığa atanamaz.

39 uncu madde hükmü saklıdır.

Adaylar, Devlet Memurları Kanunundaki Genel İdare Hizmetleri Sınıfına dahil olup, hâkimlik ve savcılığın sınıf ve derecelerine dahil değildirler ve haklarında, Devlet Memurları Kanununun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.

Adayların nitelikleri

Adaylığa atanabilmek için:

a) Türk vatandaşı olmak,

b) Giriş sınavının yapıldığı yılın Ocak ayının son günü itibariyle, lisans ve lisansüstü (master) öğrenimi yapmış olanlar için otuz, doktora öğrenimini tamamlamış olanlar için otuzbeş yaşını bitirmemiş olmak,

c) Adlî yargı adayları için; hukuk fakültesinden mezun olmak veya yabancı bir hukuk fakültesini bitirip de Türkiye'deki hukuk fakülteleri programlarına göre eksik kalan derslerden sınava girip başarı belgesi almış bulunmak,

İdari yargı adayları için; hukuk veya hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilimler, İdarî bilimler, iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık yükseköğrenim yapmış veya bunlara denkliği Milli Eğitim Bakanlığınca kabul edilmiş yabancı öğretim kurumlarından mezun olmak,

d) Kamu haklarından yasaklı olmamak,

e) Yabancı ile evli olmamak,

f) Askerlik durumu itibariyle askerlikle ilgisi bulunmamak veya muvazzaflık hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedeğe geçirilmiş olmak,

g) Hâkimlik ve savcılık görevlerini sürekli olarak yurdun her yerinde yapmasına engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı veya sakatlığı, alışılmışın dışında çevrenin yadırgayacağı şekilde konuşma ve organlarının hareketini kontrol zorluğu çekmek gibi özürlü durumları bulunmamak,

h) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, ağır hapis veya üç aydan fazla hapis veya affa uğramış olsa bile Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla, zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı bir suçtan veya kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza ile hükümlü bulunmamak veya bu suçlardan veya taksirli suçlar hariç olmak üzere üç aydan fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir fiilden dolayı soruşturma veya kovuşturma altında olmamak,

i) Yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı göstermek,

j) Hâkimlik ve savcılık mesleğine yakışmayacak tutum ve davranışlarda bulunmamış olmak,

Şarttır.

Adaylığa atama

Her yıl alınacak aday sayısı, kadro ve ihtiyaç durumuna göre Adalet Bakanlığınca saptanır.

Yukarıdaki maddede belirtilen niteliklere sahip olup, yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı gösterenler, başarı derecelerine göre sıraya konularak Adalet Bakanlığınca önceden saptanan ihtiyaç sayısınca, daha önce başka görevlerde iktisap etmiş oldukları kadro, maaş ve derecelerine bakılmaksızın lisans, lisansüstü (master) ve doktora öğrenim durumlarına göre Devlet memuriyetine giriş derece ye kademesi ile adaylığa atanırlar. Bu sıraya göre ihtiyaç sayısınca atananların dışında kalanlar bir hak iddia edemezler.

Doktora yapanlar sadece mülakata tabi tutulurlar.

Adlî yargı adayları, stajlarını adliye mahkemelerinde, Cumhuriyet savcılıklarında, icra dairelerinde ve sorgu hâkimliklerinde; idari yargı adayları, stajlarının ilk bir yılını Danıştay'da, bir yılım da bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde yaparlar.

Ankara’daki adlî yargı adaylarının ayrıca, yönetmelikte belirlenecek süre ile Yargıtayda staj yapmalar sağlanır.

Adaylar, büro ve kalemlerde gördükleri bütün işlerden dolayı asıl görevliler gibi sorumludurlar.

Adayların yarışma sınavı, mülakat ve stajları ile 8 inci maddenin (g) bendinin uygulanmasına ilişkin hususlar yönetmelikte düzenlenir.

Adaylık süresi

Adaylık süresi iki yıldır.

Avukat adaylarının mahkemelerde yaptıkları stajlar, hâkim adaylığında geçmiş sayılıdır.

Adaylar hakkında düzenlenecek belgeler

Her adayın vazifesini yapmakta gösterdiği kabiliyet ve başarı ile görevine bağlılığı ve ahlaki gidişine dair bilgi; çalıştığı daire amirleri tarafından o dairedeki staj süresinin sonunda düzenlenip, mensup olduğu adalet komisyonuna verilecek belgeler ile adalet komisyonunun mütalaasından ve adalet müfettişlerinin raporlarından alınır. Yargıtay ve Danıştayda staj yapan adaylar için çalıştığı daire amirleri tarafından o dairedeki staj süresinin sonunda düzenlenecek raporlar Adalet Bakanlığına gönderilmek üzere ilgisine göre Yargıtay Birinci Başkanlığına ve Danıştay Başkanlığına verilir.

Yukarıdaki fıkrada gösterilen merciler, bu husustaki kanaat ve mütalaalarını, Adalet Bakanlığınca hazırlanacak fişlere yazarlar.

Adaylık süresi içinde göreve son verme

Adayın;

a) Adaylığa atanma niteliklerinden herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması,

b) Adaylığa alındıktan sonra bu niteliklerden herhangi birini yitirmesi,

c) Adaylık süresi içindeki davranışlarında hâkimlikle bağdaşmayacak tutumları, göreve devamsızlığı, bilgi ve iş yapma kabiliyeti bakımından yeterli olmadığının tespit edilmesi,

Hallerinde adaylığına Adalet Bakanlığınca son verilir.

Haklarındaki soruşturma veya kovuşturma nedeniyle adaylıklarına son verilenlerden takipsizlik kararı veya son soruşturmanın açılmasına yer olmadığına dair karar veya beraat hükmü verilenler, Kanunda belirtilen niteliklere sahip olmaları koşuluyla yeniden adaylığa alınabilirler.

Atanma

Stajını tamamlayan ve mesleğe kabule mani bir hali görülmemiş olan adayların, Adalet Bakanlığınca adli ve İdarî yargı teşkilatlarının ihtiyaçları göz ününde bulundurularak tespit edilecek görevleri ve görev yerleri Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yapılacak ad çekme suretiyle belirlenir.

Atamalar, ilgililerin adaylığa giriş derece ve kademelerine bir derece eklenmek sureliyle bulunacak derece ve kademeler üzerinden müşterek kararla yapılır.

Muvazzaf askerlik hizmetinin değerlendirilmesi

Muvazzaf askerlik hizmetini yaptıktan sonra hâkimlik ve savcılığa atananların askerlik ve geçen süreleri kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde değerlendirilir.

İKİNCİ BÖLÜM

Hâkimliğin ve Savcılığın Sınıf ve Dereceleri

Sınıflar ve kıdem

Hâkimlik ve savcılık mesleği; üçüncü sınıf, ikinci sınıf, birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıf almak üzere dört sınıfa ayrılır.

Hâkim ve savcıların her sınıf ve derecede kıdemleri, o dereceye atama hakkındaki karar tarihinden hesap edilir.

Aynı karar ile atananlardan en önce işe başlayanlar sonrakinden kıdemli sayılır. Aynı gün vazifeye başlayanlardan (staj hariç) mesleğe giriş tarihi önce olan, mesleğe giriş tarihleri de aynı olanlardan fakülte diploma derecesi daha yüksek olan, fakülte diploma dereceleri de aynı olanlardan doğum tarihi önce olan diğerlerinden kıdemli sayılır.

Adli yargı ile ilgili cetvel

Adli yargı hâkimliği ile Cumhuriyet savcılığının sınıf, derece ve görev unvanları, bu Kanuna bağlı (1) sayılı cetvelde gösterilmiştir.

İdari yargı ile ilgili cetvel

İdari yargı hâkimliği ile savcılığının sınıf, derece ve görev unvanları, bu Kanuna bağlı (2) sayılı cetvelde gösterilmiştir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İlerleme ve Yükselme

Genel

Birinci sınıfa ayrılmış olanlar hariç olmak üzere hâkimlik ve savcılık mesleğinde bulunanlar, aşağıdaki maddelerde gösterilen usul ve esaslar uyarınca her yıl kademe ilerlemesi ve her iki yılda bir derece yükselmesi incelemesine tabi tutulurlar.

Süresini dolduranların; kademe ilerlemeleri her ayın, derece yükselmeleri ise yılın Nisan, Ağustos ve Aralık aylarının son günlerinden geçerli olmak üzere Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yapılır.

Kademe ilerlemesinin usul ve esasları

Hakimlik ve savcılık mesleğinde bulunanların bulundukları derecenin kademelerinde ilerleyebilmeleri için;

a) Bulundukları kademede en az bir yıl çalışmış olmaları,

b) Olumlu sicil almış bulunmaları,

c) Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca ilan edilen ilke kararındaki diğer koşulları taşımaları,

Gerekir.

Birinci sınıfa ayrılmış olanların kademe ilerlemesi

Birinci sınıfa ayrılmış olanların kademe ilerlemeleri, bir yıllık ilerleme süresini doldurdukları ayın son gününden geçerli olmak üzere Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yapılır.

Derece yükselmesinin koşulları

Hâkimlik ve savcılık mesleğinde bulunanların derece yükselmelerinin yapılabilmesi için;

a) Derecesi içinde iki yıl bulunmuş ve bu derecenin ikinci kademe aylığını fiilen bir yıl almış olmaları.

b) Yükselmeye engel mahkeme hükmü veya disiplin cezalarının bulunmaması,

c) Ahlâki gidişleri, meslekî bilgi ve anlayışları, gayret ve çalışkanlıkları gördükleri işlerde birikime sebep olup olmadıkları, çıkardıkları işlerin miktar ve mahiyetleri, göreve bağlılıkları ve devamları, üst merciler ve müfettişlerce haklarında düzenlenen hal kâğıtları ve sicil fişleri, Yargıtay ve Danıştayca verilen notları örnek karar ve mütalaaları, meslekî eser ve yazıları göz önünde tutularak Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca ilan edilen derece yükselme ilkelerinde aranan koşulları taşımaları,

Gerekir.

Derece yükselmesinde listelerin yayımı

Hâkimler ve savcılardan derece yükselme süresini bitiren ve haklarında yükselmeye engel mahkeme hükmü veya yetkili mercice verilmiş disiplin kararı bulunmayanların adlarım gösteren listeler, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca hazırlanarak yılın Nisan, Ağustos ve Aralık ayları içerisinde Resmî Gazetede yayımlanır.

Bu listelerde adları yazılı olmayanlar listenin yayımı tarihinden itibaren otuz gün içinde, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kumluna yazılı olarak başvurmak suretiyle durumlarının yeniden incelenmesini isteyebilirler.

Kurul, başvurunun süresi içinde yapılmadığını veya haklı olmadığını görürse reddine karar verir. İlgili bu karar aleyhine tebliğden itibaren on gün içinde İtirazları İnceleme Kuruluna itiraz edebilir.

Başvuru veya itirazın kabulü halinde ilgililerin adları, birinci fıkradaki süre kaydına bakılmaksızın Resmî Gazetede ait olduğu listeye ek olarak yayımlanır.

Üst mercilerce verilecek siciller

a) Ağır ceza Cumhuriyet savcıları, merkezdeki Cumhuriyet savcı yardımcıları ile ilçe Cumhuriyet savcı ve yardımcıları;

b) Ağır ceza mahkemesi başkanları, merkezdeki ve bağlı ilçelerdeki sorgu hâkimleriyle üçüncü sınıf hâkimler;

c) Ağır ceza merkezlerindeki en kıdemli asliye hukuk hâkimleri, merkezde ve bağlı ilçelerde münhasıran hukuk davalarına bakan üçüncü sınıf hâkimler;

d) Bölge idare mahkemesi başkanları, idare ve vergi mahkemelerindeki üçüncü sınıf hâkimler;

Hakkında, 21 inci maddenin (c) bendinde sayılan hususları göz önünde bulundurarak; kanun yoluna müracaat olunmayan kararlarından veya ilgili olduğu işi sonuçlanmayan lâyihalarından veya iddianame ve kararnamelerinden en az beşinin tasdikli surelini de ekleyerek, ilgililerin kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi sürelerinin bitiminden bir ay önce Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunda bulunacak şekilde düşüncelerini belirten bir sicil fişi gönderirler.

Bir yerde birden fazla ağır ceza mahkemesi veya bölge idare mahkemesi bulunduğu takdirde sicil fişleri, ağır ecza mahkemeleriyle bölge idare mahkemelerinde görevli üçüncü sınıf hâkimler hakkında mensup oldukları, diğer üçüncü sınıf hâkimler İle sorgu hâkimleri hakkında en kıdemli ağır ceza veya bölge idare mahkemesi başkam tarafından düzenlenir.

Haklarında bu madde gereğince sicil fişi düzenlenecek olanlar, kademe ilerleme ve derece yükselme süresi içinde görevlerini ayrı ayrı yerlerde yapmışlarsa en uzun süre ile bulundukları yerin yukarda belirlenen üst mercilerince işlem yapılır.

Bölge idare mahkemelerindeki, atanmış ikinci sınıfa mensup üyelerin kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi ile birinci sınıfa ayrılmalarına ilişkin ilkeler, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenerek, Resmî Gazetede yayımlanır.

Müfettişlerce verilecek hal kâğıtları

Adalet müfettişleri, denetimleri sırasında inceledikleri belgelere ve gözlemlerine dayanarak hâkim ve savcılar hakkında düzenleyecekleri hâl kağıtlarını ilgilinin gizli sicil dosyasına konulmak üzere Teftiş Kurulu Başkanlığına gönderirler.

Bakanlık merkez kuruluşu hizmetinde bulunanlar

Bakanlık merkez kuruluşundaki hizmetlerde bulunanlar hakkındaki siciller, dairesi üstü tarafından verilir.

Yargıtay ve Danıştay hizmetinde olanlar

Yargıtay ve Danıştayda hizmet görenler hakkındaki siciller, ilgisine göre Yargıtay Birinci Başkanı, Danıştay Başkanı, daire veya kurul başkanları, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Danıştay Başsavcısı tarafından düzenlenir.

Eserler

İlgililer mesleki eser ve yazılarının birer örneğini özlük işlerini yürüten daireye verebilirler.

Alınan bu eser ve yazılar ilgilinin siciline işlenerek özlük dosyasına konulur. Bunlar kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi ile birinci sınıfa ayırmada, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca değerlendirmeye tabi tutulur.

Yargıtay ve Danıştay notları

Yargıtay ve Danıştay daireleri yaptıkları temyiz incelemeleri sırasında tek veya toplu olarak karar veren hâkimler ile Cumhuriyet savcıları hakkında çok iyi, iyi, orta ve zayıf olmak üzere not verirler. Not verilirken; kararda sağlanan isabet, davanın hızla yürütülmesi, duruşmalara hazırlıklı çıkılarak gereksiz gecikmelere neden olunmaması, usul hükümlerinin eksiksiz ve zamanında yerine getirilmesi, dava konularının anlayış ve yönlendirilmesi ve gerekçeli kararın yazılış, tahlil ve sonuçlandırılmasında gösterilen başarı, emsal kararların gözetilmesi gibi hususlar göz önünde tutularak değerlendirme yapılır ve buna göre fiş doldurulur.

Hükmün onanmış veya bozulmuş olması, olumlu veya olumsuz not vermek için yeterli sebep olamaz.

Olumlu veya olumsuz kanaat edinilmesine yeterli olmayan kararlar için not verilmez. Ancak bu nedenle not verilmediğinin belirtilmesi ve buna göre notsuz fiş düzenlenmesi gerekir.

Not verme işlemi, incelemeyi yapan dairenin başkan ve üyeleri tarafından birlikte alınacak bir kararla yerine getirilir. Doldurulan fişler Adalet Bakanlığına gönderilmek üzere ilgisine göre Yargıtay Birinci Başkanlığına ve Danıştay Başkanlığına verilir.

Genel kurullarda yapılan incelemelerde de yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre işlem yapılır.

İtiraz üzerine incelenen dosyalara ilişkin olarak karar veren hâkimler hakkında bölge idare mahkemelerince hangi hallerde ve ne surette not verileceği Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir.

Yükselme çeşitleri

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, yukarıdaki maddelere göre belirleyeceği koşulları göz önüne alarak, yükselmeye lâyık gördüğü hâkim ve savcıları;

a) Yükselmeye lâyık,

b) Tercihli yükselmeye lâyık,

c) Mümtazen yükselmeye lâyık,

Olmak üzere üç kısma ayırır ve her kısım içindekileri kendi arasında sıraya koyar ve birer deftere yazarak kendilerini tebliğ eder. Bu sıra defterleri Resmi Gazetede de yayımlanır.

İlgililer defterlerdeki yükselme çeşidi ve sırasının, yükselmeye lâyık görülmeyenler ise durumlarının, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca bir defa daha incelenmesini tebliğden itibaren on gün içinde yazılı olarak başvurmak sureliyle isteyebilirler.

Kurul, başvurunun süresi içinde yapılmadığını veya haklı olmadığını görürse reddine karar verir. İlgili bu karar aleyhine tebliğden itibaren on gün içinde İtirazları İnceleme Kuruluna itiraz edebilir.

Başvuru veya itiraz üzerine defterlerde değişiklik yapılmışsa ayrıca Resmi Gazetede yayımlanır.

Yükselmeye layık görülmeyenler

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yükselmeye lâyık olmadıklarına karar verilmiş olanlar, iki yıl sonra tekrar yükselme incelemesine tabi tutulurlar. Bu durumda olanlar şartları varsa kademe ilerlemesi yapabilirler.

Bir derecede iki veya bir sınıfta üç defa yükselmeye lâyık görülmeyenler hakkında, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca meslekte kalmalarının uygun olup olmadığına karar verilir.

Meslekten çıkarılmayı gerektirmeyecek şekilde kasdî bir suç nedeniyle hapis veya vazifeden doğan bir suçtan dolayı ağır para cezasına mahkûm olanlar veya bir derecede iki veya bir sınıfta üç defa kınama cezasına uğrayanlar, cezanın kesinleşmesini izleyen derece yükselme incelemesi tarihinden itibaren bir yıl süre ile kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi incelemesine tâbi tutulmazlar.

Yer değiştirme cezası almış olanlar cezanın kesinleşmesini izleyen derece yükselme incelemesi tarihinden itibaren iki- yıl süre ile kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi incelemesine tâbi tutulmazlar.

Lisansüstü öğrenim yapmış olanlar

Meslekte iken, meslekleriyle ilgili öğrenim dallarında lisansüstü (Master) öğrenimi yapmış olanlarla Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsünü başarı ile bitirenlere bir kademe ilerlemesi, meslekleriyle ilgili öğrenim dallarında doktora yapanlara ise bir derece yükselmesi uygulanır. Bu uygulamada alt derecede ve kademede geçen süre, üst derece ve kademede geçmiş sayılır.

Birinci fıkradaki öğrenimlerin yapılabilmesi için Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulundan önceden izin alınması şarttır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Birinci Sınıfa Ayrılma Koşul ve Yöntemleri

Birinci sınıfa ayrılma koşulları

Birinci sınıfa ayrılabilmek için:

a) Birinci dereceye yükselmek,

b) Hâkimlik ve savcılık mesleğinde oniki yılını doldurmak,

c) Bilimsel güç ve yeteneği ile hizmet ve meslekteki başarısına göre emsali arasında temayüz etmiş olmak.

d) Yer değiştirme cezası almamış olmak,

e) Kınama, kademe ilerlemesinin durdurulması veya derece yükselmesinin durdurulması cezalarını aynı neviden olmasa bile birden fazla almamış olmak,

f) Mesleğin vakar ve onuruna dokunan veya kişisel haysiyet ve itibarını kıran veya görevle ilgili herhangi bir suçtan affa uğramış olsa bile hüküm giymemiş olmak,

Gerekir.

Meslekleriyle ilgili lisansüstü öğrenim (Master) yapmış olanlarla Türkiye ve 0rta Doğu Amme İdaresi Enstitüsünü başarı ile bitirenler için onbir, meslekleriyle ilgili öğrenim dallarında doktora yapanlar için on yıllık meslek kıdemi, birinci sınıfa ayrılmada yeterli sayılır.

Birinci sınıfa ayrılma incelemesine tabi tutulacaklar hakkında 22 nci maddenin; listelerin yayımı, yeniden inceleme ve itiraza ilişkin hükümleri uygulanır.

İlke kararı

Birinci sınıfa ayrılma koşul ve yöntemleri, Kanunda belirtilen esaslar doğrultusunda, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca saptanarak Resmî Gazetede yayımlanır.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Eşitlik ve Yer Değiştirme

Eşitlik

Hakim ve savcı olup da Adalet Bakanlığı merkez kuruluşundaki görevlerde çalışanlar, hâkimler ve savcılar hakkındaki hükümlere tabidirler. Bunlar hâkimlere ve savcılara ait esaslar dairesinde sınıflandırılır ve derecelendirilirler; hâkimlere ve savcılara tanınan her türlü haklardan yararlanırlar. Bu görevlerde geçen süreleri hâkimlik ve savcılık mesleğinde geçmiş sayılır.

Adlî yargıda görevli hâkim ve Cumhuriyet savcılarıyla hâkim ve Cumhuriyet savcısı olup da Bakanlık merkez kuruluşundaki görevlerde çalışanlar, sınıf ve dereceleri bakımından eşittir.

İdarî yargıda görevli hâkim ve savcılar ile İdarî yargı hâkim ve savcısı olup da Bakanlık merkez kurutuşundaki görevlerde çalışanlar, sınıf ve dereceleri bakımından eşittir.

Yer değiştirme suretiyle atanma

Hâkim ve savcılar, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun hazırlayacağı Atama ve Nakil Yönetmeliğine uygun olarak, aynı veya başka yerlerdeki eşit veya daha üst görevlere kazanılmış hak aylık ve. kadro dereceleriyle naklen atanırlar.

Adli ve idari yargı teşkilatı bulunan yerler; coğrafi ve ekonomik şartları, sosyal, sağlık ve kültürel imkânları, mahrumiyet dereceleri ile ulaşım ve diğer durumları dikkate alınarak bölgelere ayrılır ve her bölgedeki görev süreleri saptanır.

Adli yargıda aynı bölgedeki ağır ceza mahkemesi, çift hâkimli asliye mahkemesi, tek hâkimli asliye mahkemesi, bu sıra nazara alınarak kendi aralarında hizmet yeri bakımından biri diğerine üstün sayılır.

İdari yargıda aynı bölgedeki bölge idare mahkemesi, idare ve vergi mahkemesinden, hizmet yeri bakımından üstün sayılır.

Bölgelerde başarısızlığı ve görev gereklerine uyumsuzluğu belgelerle saptananların, o bölgedeki görev süresini doldurup doldurmadığına ve meslek kıdemine bakılmaksızın, hizmetinden yararlanılabilecek diğer bir bölgeye veya bulunduğu bölge seviyesinde bir yere naklen ataması yapılabilir.

Atama ve Nakil Yönetmeliğinde gösterilen kişisel veya aileye ilişkin sağlık ve diğer haklı nedenlerle yer değiştirme isteminde bulunanların yerleri değiştirilebilir.

Görev değiştirme

Hizmetin gereklerine, teşkilatın ihtiyaçlarına veya ilgililerin isteğine göre:

a) Adli yargıda görevli hâkimler, adil yargıda savcılık; adli yargıda görevli savcılar, adli yargıda hâkimlik;

b) İdari yargıda görevli hâkimler, idari yargıda savcılık; idari yargıda görevli savcılar, idari yargıda hâkimlik;

Görevlerine, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca nakledilebilirler.

Adalet Bakanlığı merkez kuruluşuna atama

Adalet Bakanlığı merkez kuruluşunda :

a) Bakanlık tetkik hâkimliğine, hâkimlik ve savcılık mesleğinde fiilen en az beş yıl görev yapmış ve üstün başarısı ile Bakanlık hizmetlerinde yararlı olacağı anlatılmış bulunanlar arasından muvafakatları ile Adalet Bakanı tarafından atama yapılır.

b)

1. Adalet müfettişliğine, hâkimlik ve savcılık mesleğinde fiilen en az beş yıl görev yapmış ve üstün başarısı ile adalet müfettişliği hizmetinde yararlı olacağı anlaşılmış bulunanlar arasından muvafakatten alınarak:

2.Genel müdürlük daire başkanlıklarına, birinci sınıfa ayrılmış adalet müfettişleri ile Bakanlık tetkik hâkimleri ve muvafakatları alınarak birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcılar arasından;

3.Teftiş Kurulu başkan yardımcılığı ve genel müdür yardımcılıklarına; genel müdürlük daire başkanları ile birinci sınıfa ayrılmış adalet müfettişleri ve Bakanlık tetkik hâkimleri arasından;

4. Müstakil daire başkanlıklarına, Teftiş Kurulu başkan yardımcısı, genel müdür yardımcıları, genel müdürlük daire başkanları, birinci sınıfa ayrılmış adalet müfettişleri ile Bakanlık tetkik hâkimleri arasından;

5. Teftiş Kurulu Başkanlığı ve genel müdürlüklere, adli yargıda; hâkimlik ve savcılık mesleğinin birinci sınıfına mensup olanlarla, Yargıtay üyeliğine seçilme hakkına sahip, müstakil daire başkanları, Teftiş Kurulu başkan yardımcısı, genel müdür yardımcıları, genel müdürlük daire başkanları adalet müfettişleri ve Bakanlık tetkik hâkimleri arasından;

6. Bakanlık müsteşarlığı ve müsteşar yardımcılıklarına, adli yargıda hâkimlik ve savcılık mesleğinin birinci sınıfına mensup olanlar arasından;

Müşterek kararla atama yapılır.

Yukarıdaki 3, 4, 5 ve 6 ncı bentlerde belirtilen görevlere 1 inci sınıfa ayrılmış ve Yargıtay üyeliğine seçilme koşullarını taşıyan hâkim ve savcılar arasından da muvafakatları alınmak suretiyle müşterek kararla atama yapılabilir.

Ancak, genel müdürlüklerden birine, idari yargıda hâkimlik ve savcılık mesleğinin birinci sınıfına mensup olanlarla, Danıştay üyeliğine seçilme hakkına sahip, müstakil daire başkanları, teftiş kurulu başkan yardımcısı, genel müdür yardımcıları, genel müdürlük daire başkanları, adalet müfettişleri ve Bakanlık tetkik hâkimleri arasından; müsteşar yardımcılıklarından birine de, idari yargıda hâkimlik ve savcılık mesleğinin birinci sınıfına mensup olanlar arasından, aynı usulle atama yapılabilir. Belirtilen bu iki göreve, birinci sınıfa ayrılmış ve Danıştay üyeliğine seçilme koşullarını taşıyan hâkim ve savcılar da muvafakatları alınarak atanabilir.

Hâkimlik ve savcılık görevlerine tekrar atanma

Birinci sınıf hâkim ve savcılar hariç olmak üzere Bakanlık merkez kuruluşundaki hizmetlerde çalışan hâkim ve savcılar Adalet Bakanının teklifi üzerine, Bakanlık hizmetlerinde kazanmış oldukları haklar nazara alınmak suretiyle; idari yargıdan gelmiş olanlar idari yargıda, adli yargıdan gelmiş olanlar adlî yargıda durumlarına uygun hâkimlik veya savcılık görevlerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca atanırlar.

Diğer hizmetlerden mesleğe atanma

Hukuk fakültelerinde maddî hukuk ve usul hukuku dallarında hukuk dersi veren profesörler ve doçentler, almakta oldukları kadro aylıklarının karşılığı sınıf ve derecedeki adli yargı hâkim ve savcılıklarına; hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme, İdarî ilimler fakültelerinde idare, maliye ve ekonomi dallarında dere veren profesörler ve doçentler, almakta oldukları kadro aylıklarının karşılığı sınıf ve derecedeki idari yargı hâkim ve savcılıklarına atanabilirler.

Mesleklerinde en az beş yıldan beri fiilen çalışmakta olup bilimsel güç ve ahlaki metanetleriyle tanınmış bulunan avukatlar, avukatlıkta geçen sürelerinin üçte ikisi meslekte geçmiş gibi sayılarak ve görevin gerektirdiği kanuni şartlar göz önünde bulundurularak girebilecekleri sınıf ve derecedeki adlî ve idari yargı hâkimlik ve savcılıklarına atanabilirler.

İkinci fıkradaki avukatlardan Türk hukuk fakültelerinde veya yabancı bir hukuk fakültesinde doktora diploma ve unvanını almış olanlar atanabilecekleri derece ve kademeye bir derece, meslekle ilgili lisansüstü öğrenim (master) öğrenimi yapmış olanlar ise atanabilecekleri derece ve kademeye bir kademe eklenmek suretiyle atanırlar.

Yukarıdaki fıkralarda yazılı şartları taşıyan isteklilerin mesleğe alınıp alınmayacakları ve alınmaları halinde girebilecekleri sınıf ve dereceler Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belli edilir.

Yeniden atanma

Hâkimlik ve savcılık mesleğinden kendi istekleriyle çekilen veya emekli olanlardan tekrar mesleğe dönmek isteyenler, mesleğe kabulde aranan nitelikleri kaybetmemiş olmaları koşulu ile ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca atanabilirler.

Ancak, bu şekilde atanacakların meslekten ayrıldıktan sonra doçentlik veya profesörlükte geçirdikleri sürelerin tamamı; avukatların ise fiilen avukatlıkta geçirdikleri sürenin üçte ikisi, hâkimlik ve savcılıkta geçmiş sayılmak suretiyle girebilecekleri sınıf ve derecelerin tespitinde değerlendirilir.

Yukarıda yazılı atamalarda, ipeklilerin mesleğe alınıp alınmayacakları Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belli edilir.

Bu madde hükümlerine güre atananlardan, meslekten ayrılanlar bir daha mesleğe kabul edilemezler.

Terhis edilenlerin görevlerine dönmesi

Hâkim ve savcılardan muvazzaf askerlik hizmetine alınanlar, terhislerini izleyen bir ay içinde başvurdukları takdirde mesleğe kabulde aranan nitelikleri kaybetmemiş olmaları koşuluyla Hâkimler

ve Savcılar Yüksek Kurulunca kazanılmış hakları göz önünde bulundurulmak suretiyle hâkimlik ve savcılık mesleğinde bir göreve bir ay içinde atanırlar.

Askerlik hizmetinde geçirilen süreler, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde değerlendirilir.

Birinci fıkradaki süre geçtikten sonra başvuranlar hakkında Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca mesleğe kabul kararı verildiği takdirde de yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır.

Atamalarda görev yerine hareket ve işe başlama süresi

İlk defa veya yeniden veya yer değiştirme suretiyle:

a) Aynı yerdeki görevlere atananlar, atama emirlerinin kendilerine tebliğ gününü,

b) Başka yerdeki görevlere atananlar, atama emirlerinin kendilerine tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde o yere hareket ederek belli yol süresini,

İzleyen işgünü içinde işe başlamak zorundadırlar.

Yukarıdaki süreler:

1. Kanuni izinlerin kullanılması sırasında başka bir göreve atananlar için izninin bitimi,

2. Yerinde yetki verilenler için, yerlerine atananların gelmesi veya yetkilerinin kaldırıldığının tebliği,

Tarihinde başlar.

Yer değiştirme suretiyle yapılan atamalarda atama emirleri tebliğ edilince yolluklar, ödeme emri aranmaksızın saymanlıklarca derhal ödenir. İlgilinin izinli veya raporlu olması tebligata engel olmamakla beraber (a) ve (b) bentlerindeki süreler izin ve rapor müddetinin bitmesinde başlar.

İşe başlamama halinde yapılacak işlem

Hâkimlik ve savcılık mesleğine ilk defa veya yeniden atanmalarda, belge ile ispat edilen zorlayıcı bir sebep olmaksızın 42 nci maddede gösterilen süre sonunda görevlerine başlamayanların atama işlemleri iptal edilir.

Yer değiştirme suretiyle atananlar. 42 nci maddede gösterilen süre sonunda belge ile ispat edilen zorlayıcı bir sebep olmaksızın yeni görevlerine başlamamaları halinde meslekten çekilmiş sayılırlar.

ÜÇÜNCÜ KISIM

Hâkimlik ve Savcılık Teminatı

BİRİNCİ BÖLÜM

Teminat

Hâkimlik ve savcılık teminatı

Hâkimler ve savcılar azlolunamazlar. Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması nedeniyle de olsa aylık ve ödeneklerinden ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar, kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye sevkolunamazlar. Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar ve meslekle kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler hakkında kanundaki istisnalar saklıdır.

Teklif yapılması

Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle görevsiz kalanlara mahkemenin veya kadronun kaldırılma zamanında açık bulunan veya ilk açılacak olan aylık ve derecelerine eşit hâkimlik veya savcılık görevi teklif olunur.

İlgili birinci teklifi reddedebilir. İkinci teklifi kabul etmeyen meslekten çekilmiş sayılır.

Özel durumlarda atama

Karı - koca, ikinci derece dahil kan ve sıhri hısımlar bir mahkemenin aynı dairesinde görev yapamazlar.

Bu şekilde görev yapmalarına olanak bulunmayanlardan o yere sonradan atanan; daha sonra meydana gelen aynı nedenlerden dolayı birleşemeyeceklerden istekli olanı, istekli olmaması halinde kıdemsiz olanı bulunduğu bölge içinde başka bir daire veya yere atanır.

Bulundukları yerde kendi kusurları olmaksızın; herhangi bir nedenle hâkimlik ve savcılık mesleğinin gerekli kıldığı şeref veya tarafsızlıkla görev yapamayacakları veya bulundukları yerde kalmaları mesleğin nüfuz ve itibarını sarsacağı soruşturma veya belgelerle anlaşılanlar, isteklerine bakılmaksızın bulundukları bölge içinde başka bir yere atanırlar.

Görev yerlerindeki işlerin çokluğuna ve çeşidine göre gereken sürat ve başarıyı gösteremedikleri soruşturma veya belgelerle anlaşılanlar, bölge ve meslek kıdemine bakılmaksızın, hizmetlerinden yararlanılabilecek diğer bir göreve atanırlar.

İKİNCİ BÖLÜM

Geçici Yetki ve Görevler

Geçici yetki ile görevlendirme

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, hâkim ve savcıları hizmetin gereği olarak sürekli görev yerlerinin dışındaki bir yargı çevresinde veya aynı yerde geçici yetki ile görevlendirmeye yetkilidir. Sürekli görev yerlerinin dışındaki geçici yetki ile görevlendirmelerde hâkim ve savcı ayırımı gözetilmez.

Kendi yargı çevresi dışında geçici yetki ile görevlendirilenler o yerde dört aydan fazla çalıştırılamaz. Ancak, bu süre kendi istekleri veya hizmet gerekleri gözetilerek iki ay daha uzatılabilir.

Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, hizmetin aksamaması için Adalet Bakanı kadro durumu müsait bulunan bir yargı çevresindeki hâkim veya savcıyı ihtiyaç duyulan başka bir yargı çevresinde görev yapmak üzere geçici olarak yetkili kılabilir. Bu takdirde verilen karar, Kurulun ilk toplantısında onaya sunulur. Geçici yetkili olarak görev yapan hâkim veya savcının Kurulca değiştirilmesi halinde Kurulun yetkili kılacağı hâkim veya savcının gidip göreve başlamasına kadar, önceki yetkilinin yapmış olduğu işlemler geçerlidir.

Hâkim ve savcıların muvafakatları ile Bakanlık hizmetlerinde geçici olarak görevlendirilmesi doğrudan doğruya Adalet Bakanı tarafından Kurulun kararı olmaksızın yapılır. Bunlar hakkında ikinci fıkradaki süre hükmü uygulanmaz.

Geçici yetki ile görevlendirilenlere, Ödeme emri beklenmeksizin saymanlıklarca, tahakkuk edecek harcırahlarına mahsuben avans verilir.

Başka iş ve görevler

Hâkim ve savcılar, bilimsel araştırma ve yayınlarda bulunabilirler. İzin alma koşulu ile davet edildikleri veya yetkili makamlarınca görevlendirildikleri, ulusal ve uluslararası kurul, kongre, konferans ve benzeri bilimsel toplantılarla meslekleriyle ilgili diğer toplantılara katılabilirler.

Bu konuda Devlet memurları hakkındaki hükümler uygulanır.

Hâkim ve savcılar, Adalet Bakanının izin vermesi koşuluyla adalet yüksekokulları ile hizmet öncesi, hizmet içi ve bir üst göreve hazırlama kurslarında meslek ile ilgili konularda ders ve konferans verebilirler.

Hâkim ve savcılar, kanunlarda belirlenenlerden başka, resmi ve özel hiçbir görev alamazlar, kazanç getirici faaliyetlerde bulunamazlar. Eşlerinin, reşit olmayan veya kısıtlanmış çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini Adalet Bakanlığına onbeş gün içinde bildirmekte yükümlüdürler.

Yabancı ülkelere gönderilme

Hâkim ve savcılar bilgi ve görgülerini artırmak veya meslekleriyle ilgili araştırma yapmak veya kurs ve öğrenim görmek için yabancı ülkelere iki yılı aşmamak üzere Adalet Bakanlığınca gönderilebilirler.

Yabancı ülkelere gönderileceklerin:

a) Meslekte fiilen beş yıl başarıyla çalışmış olmaları,

b) Sicillerinin olumlu bulunması,

c)Yönetmelikte gösterilen diğer niteliklere sahip olmaları,

Şarttır.

Yabancı ülkelere gönderilecekler yukarıdaki şartları haiz olanlar arasından hizmetin gerekleri gözönünde alınarak Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca seçilirler.

Haklar, yükümlülükler ve giderler

Yabancı ülkelere gönderilenlerin malî hakları, yükümlülükleri, giderlerinin karşılanması, aylık ve ödeneklerinin transferi konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler uygulanır.

Bu Kanun hükümlerine göre yabancı ülkelere gönderilenlerin derece yükselmeleri, kademe ilerlemeleri, emeklilik, aylık, ödenek ve diğer bütün özlük hakları ile yükümlülükleri devam eder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Hâkimlik ve Savcılık Görevlerinin Sona Ermesi

Meslekten çekilme

Hâkim ve savcılar, Adalet Bakanlığına yazılı olarak başvurmak suretiyle mesleklerinden çekilme isteğinde bulunabilirler.

Çekilme isteğinde bulunan, isteğinin kabulüne kadar görevine devam eder: ancak, işlem tarihinden itibaren bir ay içinde cevap gelmediği takdirde görevini bırakabilir.

Olağanüstü mazeretleri ile meslekten çekilenler, Adalet Bakanlığına bilgi vermek şartıyla bir ay kaydına tabi değildirler.

İzinsiz veya kabul edilir mazeretleri olmaksızın; görevlerini terkederek bu terki kesintisiz on gün devam ettirenler veya bir yılda toplam otuz gün göreve gelmeyenler meslekten çekilmiş sayılırlar.

Hâkimler ve savcılar siyasî partilere giremezler, girenler meslekten çekilmiş sayılırlar. Siyasî partiye girenler bir daha mesleğe kabul edilmezler.