EN
TR
BİRİMCİ KISIM
Amaç ve Kapsam
Amaç
Bu Yönetmeliğin amacı, 29.4.1992 tarih ve 3794 sayılı Kanun ile Değişik 28.7.1981 tarih ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 40/A maddesi hükmüne dayanarak; kıymetli madenlerin, güven ve istikrar içinde, serbest rekabet şartları altında kolayca alınıp satılabilmesini sağlamak ve oluşan fiyatları tespit ve ilân etmekle yetkili Kıymetli Madenler Borsalarını düzenlemektir.
Kapsam
Bu Yönetmelik, Türkiye'de faaliyette bulunan Kıymetli Madenler Borsalarının kuruluş, yönetim, çalışma, gözetim ve denetleme esaslarını düzenler.
Tanımlar
Bu yönetmelikte geçen;
Bakan ve Bakanlık: Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan ve Bakanlığı
SPK: Sermaye Piyasası Kurulu'nu,
Kıymetli Madenler Aracı Kurumları: Kendi nam ve hesabına, başkası nam
ve hesabına, kendi namına başkası
hesabına işlem yapan, kuruluş ve faaliyet şartları, bu yönetmeliğin 5 nci maddesi uyarınca düzenlenen yönetmelikle belirlenen kurumları,
Borsa Yönetmeliği: Kıymetli Madenler Borsalarının
kendi çalışma esaslarını düzenleyen, bu Yönetmelik esasları çerçevesinde yönetim kurulunca hazırlanarak genel kurulca kabul edilen ve SPK tarafından onaylanan borsa yönetmeliğini,
ifade eder.
İKİNCİ KISIM
Kuruluş ve Organlara İlişkin Hükümler
Kuruluş
Kıymetli Madenler Borsaları; bu yönetmelik’te yazılı esaslar dairesinde, borsa içinde oluşturulacak pazarlarda, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından tanımlanan ve standartları belirlenen, kıymetli madenlerin açık, düzenli ve serbest rekabet şartları içerisinde alınıp satılmasını sağlayan, fiyatlarının tespit ve ilânı işleriyle yetkili ve yönetmelik'le verilen diğer işleri yapan tüzel kişiliği haiz kamu kurumlarıdır.
Üyeler
Kıymetli madenler üzerinde borsada işlem yapma yetkisine sahip tüzel kişilere borsa üyeleri denir.
Borsaların üyeleri, kıymetli madenler borsası üyelik belgesi alan Türkiye'de yerleşik bankalar ile kıymetli madenler aracı kurumlarıdır.
Borsalarda faaliyet gösteren aracı kurumların kuruluş ve faaliyet şartları ile borsa üyelik belgesi verilme esasları Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle tespit edilir.
Borsaların üyelerinin borsa faaliyet türleri ile bu faaliyetlerinde uyacakları kurallar borsa yönetmeliği ile belirlenir.
Organlar
Borsaların organları; genel kurul, yönetim kurulu, borsa başkanlığı ve denetim kurulundan oluşur.
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Kurul
Yapısı
Borsaların genel kurulu, borsa üyelerinden meydana gelir. Genel kurul, borsanın üst karar organıdır.
Görev ve yetkileri
Genel Kurulun görev ve yetkileri şunlardır:
a) Yönetim kurulu tarafından hazırlanan borsa yönetmelikleri ve tebliğlerini onaylamak,
b) Borsanın genel politikasını belirlemek ve yönetim kuruluna yetki tanınan haller dışında yönetime ilişkin kararlar almak,
c) Yönetim kurulu tarafından hazırlanan yıllık faaliyet raporu ile denetçi raporunu inceleyip karara bağlamak,
d) Borsanın bilançosunu ve gelir ve gider kalemlerini inceleyerek karara bağlamak, gelir kalemlerini, personel kadrosunu ve kesin hesabı onaylamak,
e) Yönetim kurulu üyelerini seçmek ve ibra etmek; ibra edilmeyen yönetim kurulu üyeleri ile denetçiler hakkında yapılacak işlemleri ve bunların göreve devam edip etmeyeceklerini karara bağlamak; seçimi genel kurula ait olan komitelerin üyelerini seçmek ve gerektiğinde görevlerine son vermek,
f) Gündemde yer alan diğer hususları görüşüp karara bağlamak.
Davet ve gündem
Genel kurulu; her yılın ilk üç ayı içinde yönetimin belirleyeceği bir tarihte olağan olarak toplanır. Genel kurul gerekli hallerde, yönetim kurulu veya denetim kurulu'nun daveti veya gereğinde SPK'nın daveti üzerine olağanüstü olarak da toplanır.
Genel kurulun gündemi, yönetim kurulunca hazırlanarak ilan edilir. Gündem ve davet mektubu genel kurul üyelerine ve bu yönetmelikte oy hakkı olmaksızın toplantıya katılması öngörülenlere, toplantı tarihinden en az 15 gün önce taahhütlü olarak gönderilir.
Toplantı usulü
Genel kurul toplantısı, borsa başkanı tarafından açılır. Başkanlık divanı'na, genel kurulca bir başkan ile 2 katip üye seçilir. Toplantı, divan başkanı tarafından, gündem çerçevesinde yönetilir.
Üyeler, oylarını bizzat veya vekilleri aracılığı ile kullanabilirler. Genel kurulda bir kişi birden fazla üyeyi temsil edemez.
Oy sayımı ve tasnifi başkanlık divanınca yapılır. Divan gerekli gördüğü takdirde oy tasnifi için bir kurul oluşturabilir.
Toplantıya katılan üyelerin veya vekillerinin, ad ve soyadları ile temsil ettikleri üyenin, unvan ve adresini gösteren ve genel kurul başkanı tarafından imza edilen bir cetvel düzenlenerek ilk oyların toplamasından önce, hazır bulunanların görebilecekleri bir yere asılır. Bu cetvel, toplantıya davete ait diğer belgelerle birlikte genel kurul tutanağına eklenir.
SPK temsilcisi oy hakkı olmaksızın genel kurula katılabilir.
Hesaplar
Genel kurul, üye tamsayısının yarısından fazlasının katılması ile toplanır. İlk toplantıda bu çoğunluk sağlanamadığı takdirde, genel kurul, usulünce tekrar toplantıya davet olunur. İkinci toplantıda, en az üye tam sayısının dörtte birinin hazır bulunması zorunludur.
Gündem sırasının değiştirilmesi, katılanların salt çoğunluğu ile mümkündür. Gündeme yeni hususların ilâve edilebilmesi için üye tam sayısının üçte ikisinin oyu gerekir.
Genel kurulda her üye bir oya sahiptir. Kararlar mevcut oyların çoğunluğu ile alınır. Oylar, katılanların kararı gereğince yazılı veya iş'ari usule göre kullanılır.
Kararlar
Genel kurulda verilen kararlar, yapılan seçimlerin sonuçları ve üyelerin beyanları bir tutanağa geçirilir. Borsa başkanlığı bu tutanağın düzenlenmesi için başkanlık divanı'na yardımcı olur.
Genel kurul tutanakları, başkanlık divanı tarafından imzalandıktan sonra, izleyen ilk iş günü SPK'ya gönderilir.
Genel kurul kararları, SPK'ya tebliğinden itibaren 15 gün sonra yürürlüğe girer. SPK, kendisine sunulan genel kurul kararında herhangi bir aykırılık tespit ettiği takdirde, bu süre içinde, genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırır ve gerekçelerini de bu çağında bildirir.
Borsa genel kurulu kararlarına karşı, yürürlüğe girmesinden itibaren idari yargı yoluna başvurulabilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Yönetim Kurulu
Yapısı
Borsada; bir başkan ve dört üyeden teşekkül eden beş kişilik bir yönetim kurulu bulunur.
Başkan dışındaki 3 asil, ve 3 yedek yönetim kurulu üyeleri genel kurulca seçilir. Bir asil ve bir yedek yönetim kurulu üyeleri ise, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından belirlenir. Yönetim kurulunun gruplar itibariyle teşekkül tarzı borsa yönetmeliği'nde gösterilir.
Yönetim kurulu üyeleri 3 yıl için seçilirler. Süresi biten üyenin tekrar seçilmesi mümkündür. Süresi bitmeden herhangi bir nedenle yönetim kurulu üyeliğinin sona ermesi halinde, aynı grup yedek üyesi, boşalan üyenin görev süresini tamamlar.
Görev ve yetkiler
Yönetim kurulu
a) Borsaya ilişkin her türlü iç mevzuatı hazırlanarak,
b) Kıymetli madenlerin, borsada işlem görme esaslarını belirlemek,
c) Borsa işlerinin mevzuata ve kurallara uygun olarak düzenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak,
d) Genel kurulca kurulanlar dışında yönetmeliklerle belirlemiş veya ihtiyaç duyulabilecek komiteleri kurarak üyelerini seçmek ve çalışma esaslarını düzenlemek,
e) Borsa işlemlerinde çıkabilecek uyuşmazlıkları inceleyerek sonuçlandırmak,
f) Borsa bültenini çıkarmak, Borsa tarafından açıklaması gereken bilgilerin ve borsada teşekkül eden fiyatların muntazam olarak yayınlamasını sağlamak,
g) Borsa işlemleriyle ilgili istatistikler düzenleyerek yayımlamak,
h) Borsanın bütçesini hazırlayıp genel kurula sumak,
ı) Borsanın kadrosunu ve kesin hesabını hazırlayarak genel kurula sunmak,
j) Borsa gelirlerinin tahsilini ve giderlerinin yapılmasını sağlamak,
k) Borsa adına imzaya yetkili olanları ve yetki sınırlarını belirlemek,
l) Her türlü personel atamalarını yapmak ve bu atama yetkisini, gerektiğinde borsa başkanına devretmek,
m) Mevzuatla verilen sair görevleri yerine getirmek, ile görevli ve yetkilidir.
Toplantı ve karar nisabı
Borsa yönetim kurulu, Borsa başkanının daveti üzerine ayda en az bir defa başkan dahil en az dört üyenin hazır bulunması ile toplanır. Denetçiler, oy sahibi olmaksızın yönetim kurulu toplantılarına katılabilir.
Kararlar, katılan üye sayısının çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın katıldığı görüş kabul edilmiş sayılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Denetim Kurulu
Yapısı
Borsanın hesap ve işlemleri üyelerin göstereceği gerçek kişi adaylar arasında genel kurulca seçilecek 2 kişiden oluşan denetim kurulu tarafından denetlenir. Genel kurul ayrıca 2, yedek denetçi de seçer. Denetim kurulu üyelerinin görev süresi 2 yıldır. Aynı kişinin yeniden seçilmesi mümkündür.
Denetçiliklerden birinin boşalması halinde, boşalan denetçiliğin görev süresi, yerine geçen yedek denetçi tarafından tamamlanır.
Görev ve yetkileri
Denetçiler, Borsanın hesap ve işlemlerini, kanun, kararname, tebliğ ve genel kurul kararları çerçevesinde denetlemekle görevli ve yükümlüdürler.
Denetçiler yönetime müdahale edemez; görüşlerini yazılı olarak Borsa başkanlığına bildirir. Bu raporlardaki işlemlerle ilgili hususlarda yönetim kurulu gerekli tedbirleri alır.
Borsa başkanlığı, denetçilerin talep edeceği bütün bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür.
Denetçiler, her yıl sonunda borsanın işlem ve hesapları hakkında hazırlayacakları raporu genel kurula sunarlar. Denetçiler, gerekli gördükleri takdirde ara raporlar hazırlayıp görüşlerini ilgili mercilere duyururlar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Borsa Başkanlık Teşkilâtı
Borsa başkanı
Borsa başkanı, üç yıl için ilgili Bakan tarafından atanır.
Borsa başkanının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48'inci maddesinin (A) bendinin 1,4,5,6 ve 7 numaralı alt bentlerinde belirtilen şartları taşıması zorunludur.
Borsa, yönetim kurulu'nca alınan kararlar çerçevesinde borsa başkanı tarafından idare ve temsil olunur.
Borsa başkanı özel bir kanuna dayamadıkça resmi veya özel hiçbir işte görev alamaz, ticaretle uğraşamaz.
Başkan, kanunla verilen görevlerin yerine getirilmesinde kusur ve ihmali sabit olduğu takdirde ilgili Bakan’ca görevden alınır.
Komiteler
Borsada, bu Yönetmelikle yönetim kuruluna verilen görevlerin yerine getirilmesinde yönetim, kuruluna yardımcı olmak üzere, işin niteliğinin gerektirdiği sayıda komite kurulur.
Komitelerin kurulmasına, üyelerinin seçilmesine, çalışma usul ve esaslarına ilişkin ilkeler borsa yönetmeliğinde gösterilir.
Borsa personeli
Borsa personelinin; aranacak şartlar, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları borsa yönetmeliğinde belirlenir.
Borsa personeli, borsa üyeleriyle doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir menfaat ilişkisi kuramaz.
ÜÇÜNCÜ KISIM
İşlem Esaslarına İlişkin Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Borsalarda işlem görecek kıymetli madenler
Borsalarda, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından standartları belirlenen kıymetli madenler alınıp-satılır.
Fiyat tesbiti ve ilânı
Borsada alım-satım işlemleri, borsa eksperleri huzurunda, borsaya intikal eden kıymetli madenin arz ve talebinin, rekabet koşulları altında karşılaştırılması suretiyle yürütülür.
Fiyatların tesbit yöntemleri ve ilanı esasları ilgili borsa yönetmeliğinde düzenlenir.
Ödeme ve teslim esasları
Borsa üyeleri arasında veya üyeler ile müşteriler arasında karşılıklı yükümlülüklerin yerine getirilme esasları borsa yönetmeliğinde tesbit edilir.
Borsada kesinleşen işlemlerin takası takas merkezince yapılır. Borsada işlem gören kıymetli maden, üyelerin isteğine bağlı olarak saklama merkezinde saklanabilir. Ancak, üyelerin müşterileri hesabına yapacakları saklama hizmetleri, üyeler adına ve müşterileri hesabına münhasıran saklama merkezinde yerine getirilir.
Takas ve saklama merkezi, borsa bünyesinde kurulabileceği gibi, takas ve saklama hizmetleri, borsa yönetim kurulu kararıyla bankalara veya bu amaçla kurulmuş kurumlara da devredilebilir.
Borsa işlemlerinde ödeme ve teslimlerin etkin bir şekilde yapılmasını sağlayacak takas ve saklama sistemine ilişkin usul ve esaslar ilgili borsa yönetmeliğinde gösterilir.
Teminat
Kıymetli madenler borsası üyeleri kıymetli madenler borsası işlemleri dolayısıyla müşterilerine, diğer üyelere ve altın borsasına verebilecekleri
zararlara karşılık olmak üzere teminat yatırmak zorundadırlar.
Yatırılacak teminatın miktar ve oranları, her borsa üyesinin iş hacmi ve risk durunu dikkate alınarak; teminat türleri ise borsadaki işlem esaslarına bağlı olarak, Borsa yönetim kurulunun önerisi üzerine veya re'sen SPK tarafından belirlenir. Üyeler öngörülen teminatı vermeksizin borsada işleri yapamazlar.
Teminatların tahsil, eksik kalan kısmının tamamlanma ve kullanılma esasları borsa yönetmeliğinde düzenlenir.
Zararların karşılanması
Üyelerin müşterilerine veya borsaya verebilecekleri zararlar, sırasıyla;
- Üye tarafından kabul edildiği,
- Borsanın ilgili komitesinin tavsiyesi üzerine altın borsası yönetim kurulunca kararlaştırıldığı,
- Anlaşmazlık bir yargı organınca nihai karara bağlandığı,
takdirde, anlaşmaya varılan veya kararlaştırılan meblağın kendilerinden tahsili yoluna gidilir. Bu mümkün olmazsa 24'üncü maddeye göre alınan teminattan mahsup yapılarak ödenir.
Kurtaj
Üyeler borsada aracı olarak yaptıkları her işlem için, müşterilerinden Kurtaj namıyla bir komisyon alırlar. Kurtaj tarifesi, borsa yönetim kurulunun teklifi üzerine SPK onayı ile kesinleşir.
İKİNCİ BÖLÜM
Uyuşmazlıkların Çözümü ve Disiplin Hükümleri
Kıymetli madenler borsaları üyeleri arasında iş ve işlemlerinden doğan uyuşmazlıkların hal mercii borsa yönetim kuruludur. Borsa Yönetim Kurulu'nun bu kararlarına karşı idarî yargı yoluna başvurulabilir.
Borsa üyeleri ile müşterileri arasındaki uyuşmazlıklar için taraflar, adlî yargı yoluna veya borsa yönetim kuruluna başvurabilirler. Borsa yönetim kuruluna başvurulduğu takdirde, yönetim kurulunun bu konudaki kararları nihaî olup, bu kararlara karşı idarî yargı yoluna başvurulabilir.
Uyuşmazlıkların çözümünde uygulanacak usul borsa yönetmeliğinde belirlenir.
Disiplin cezaları
Borsada düzenî ve dürüstlüğü bozan, işlere hile karıştıran, işlerin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesine ilişkin mevzuata ve kararlara aykırı hareket eden üyeler hakkında fiilin nitelik ve önemine göre aşağıdaki disiplin cezaları uygulanır.
a) Uyarı,
b) Kınama,
c) Beş milyon liradan 1 milyar liraya kadar para cezası,
d) Üyenin bir haftadan dert haftaya kadar borsada faaliyetten men edilmesi,
e) Üyenin bir aydan altı aya kadar borsada faaliyetten men edilmesi,
f) Üyelikten sürekli çıkarma.
Disiplin cezasını gerektiren hal ve fiilin nitelik ve önemini dikkate alarak yukarıda yazılı cezalardan birini veya birkaçını birlikte vermeye yönetim kurulu yetkilidir.
Cezayı gerektiren hal ve fiiller üyeler veya bunların yetkili temsilcileri tarafından menfaat sağlamak amacıyla işlemiş ise birinci fıkranın (c) bendindeki para cezası 25 milyon liradan az olmamak üzere temin edilen menfaatin üç katıdır.
Disiplin cezaları ilgilinin savurması alınmadan verilemez.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Çeşitli Hükümler
Gelirler
Borsaların gelirleri;
1. Üyelerden tahsil olunacak giriş aidatı,
2. Üyelerden tahsil olunacak yıllık aidatlar,
3. Disiplin cezası nedeniyle tahsil olunan paralar,
4. Kurtaj ücretlerinden borsa yönetimine ödenecek paylar,
5. Borsa yönetim kurulunca belirlenecek sair aidat, ücret ve tarifi payları,
6. Sair gelir ve bağışlar, dan oluşur.
Bağışlar dışında, bu maddede belirtilen gelir kalemlerinin miktar ve oranları ile bunların tahsil zaman ve şekilleri yönetim kurulunca tesbit olunur. Bunlar genel kurulun onayı ile yürürlüğe girer.
Bütçe ve kesin hesap
Borsalar özel bütçe ile idare olunur. Bütçe yılı takvim yılıdır.
Borsaların bütçe ve kesin hesabı, yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurulca onaylanır.
Denetim
Borsalar ve üyelerinin her türlü işlem, hesap, kayıt ve defterleri SPK'nın gözetim ve denetimine tabidir.
Borsa üyeleri ilgili borsalar tarafından da denetlenir.
Bakanlık, gerektiğinde borsalar ve borsa üyeleri hakkında denetleme yaptırabilir.
Borsaların geçici kapatılması
Kıymetli madenler piyasalarında olağandışı menfi gelişmelerin olması halinde, ilgili borsaların geçici olarak kapatılmalarına karar verilebilir.
Borsaların beş iş gününe kadar geçici olarak kapatılmalarına karar almak yönetim kurulu başkanına aittir.
Yönetim Kurulu'nun talebi üzerine borsaların beş günden fazla kapatılmasına karar almak SPK'nın yetkisindedir.
SPK'nın talebi üzerine, borsaların bir ay ve daha uzun süreli kapatılmasına karar almaya Bakan yetkilidir.
Sır saklama yükümlülüğü
Borsa başkanı, yönetim kurulu üyeleri, denetçileri ile diğer tüm çalışanları sıfat ve görevleri dolayısıyla öğrendikleri, borsaya ve bu borsayla ilişkisi olan ortaklık, kurum ve diğer her türlü gerçek ve tüzel kişilere ait sırların gizliliğine uymak ve sırları kanunen görevli ve yetkili kılınmış kişi ve merciilerden başkasına herhangi bir suretle açıklamamak, kendilerinin veya üçüncü kişilerin yarar ve zararına kullanmamakla yükümlüdürler. Bu yükümlülük, ilgililerin bu Borsadaki görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam eder.
Borsaların ilk yönetim kurulu, ilk genel kurul toplantısına kadar müteşebbis heyet olarak görev yapmak üzere Bakan tarafından belirlenir. Borsaların ilk genel kurul toplantıları ilgili borsanın faaliyete geçtiği tarihten itibaren 6 ay içinde toplanır.
İlk yönetim kurulu, ilgili borsanın ilk genel kurul başkanlık, divanı teşkil edilinceye kadar, bu yönetmelikte yazılı genel kurul yetkilerini kullanır.
Yürürlük
Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Bu Yönetmelik hükümlerini Bakan yürütür.
