EN
TR
20/1/1976 tarihli ve 15474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 29/11/1975 tarihli ve 7/11030 sayılı Kararname ile mecburi uygulamaya konulan, 21/2/1981 tarihli ve 8/2448 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile revize edilen, TS 745 “HORTUMLAR Basınçlı Hava İçin Lastik Hortumlar’’ standardı yerine Türk Standardları Enstitüsü tarafından yeniden hazırlanan TS 745 EN ISO 2398 “Lastik Hortumlar-Bez Takviyeli, Basınçlı Hava Hortumları Özellikler” standardı Resmî Gazete'de yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra imalat ve satış safhalarında mecburi olarak uygulanacak ve bu geçiş süresi sonunda eski metin uygulamadan kaldırılacaktır.
Adı geçen Standard kapsamına giren malı üreten ve satanların Standard hükümlerine uymaları gerekmektedir.
Bu standarda ait hükümler 8/1/1985 tarihli ve 3143 sayılı, 10/6/1930 tarihli ve 1705 sayılı, 18/11/1960 tarihli ve 132 sayılı Kanunlara göre Bakanlığımızca uygulanacaktır.
| ICS 23.040.70 | TÜRK STANDARDI | TS 745 |
| 83.140.40 | EN ISO 2398/Kasım 1998 | |
| LÂSTİK HORTUMLAR - BEZ TAKVİYELİ, BASINÇLI HAVA HORTUMLARI - ÖZELLİKLER | ||
1- KAPSAM
Bu standart, sınıf ve tipine bağlı olarak, - 40°C ilâ + 70“C arasında çalışma sıcaklığına sahip, en yüksek çalışma basıncı 2.5 MPa olan 2 sınıf, 7 tip basınçlı hava hortumunun özelliklerini kapsar.
2 - ATIF YAPILAN STANDARDLAR
Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standartlara atıl yapılmakladır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil veya revizyonlar, atıf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standardın tarihinin belirtilmemesi halinde ilgili standardın en son baskısı kullanılır.
3 - HORTUMLARIN SINIF VE TİPLERİ
Hortumlar çalışma sıcaklıklarına göre iki sınıfa ayrılır
- Sınıf A: Çalışma sıcaklığı 25°C ile + 70oC arasında olan hortumlar,
- Sınıf B: Çalışma Sıcaklığı -40°C ile + 70°C arasında olan hortumlar
Hortumlar, çalışma basınçlarına göre 7 tipe ayrılır.
Tıp 1: En yüksek çalışma basıncı 1, 0 MPa olan, genel olarak endüstride kullanılan hava hortumları.
Tip 2: En yüksek çalışma basıncı 1, 0 MPa olan, ağır hizmet hortumları,
Tıp 3: En yüksek çalışma basıncı 1, 0 MPa olan, yağa dayanıklı ağır hizmet hortumları,
Tip 4: En yüksek çalışma basıncı 1, 6 MPa olan, ağır hizmet hortumları.
Tip 5: En yüksek çalışma basıncı 1, 6 MPa olan, yağa dayanıklı ağır hizmet hortumları,
Tip 6: En yüksek çalışma basıncı 2, 5 MPa olan, ağır hizmet hortumları.
Tip 7: En yüksek çalışma basıncı 2, 5 MPa olan, yağa dayanıklı ağır hizmet hortumları.
4 - YAPILIŞ VE MALZEME
Hortumlar;
- Bir lâstik astar,
- Tabiî veya sentetik elyaftan yapılmış ve uygun bir teknikle uygulanmış bir takviye katı (veya katları),
- Lâstik dış kaplama
ihtiva edecek şekilde imal edilmelidir.
Astar ve kaplama hortumun her tarafında yeknesak kalınlıkta ve eş merkezli olmalı, aranılan minimum kalınlık özelliğine uygun olmalı, delik, gözenek, vb. kusurlar ihtiva etmemelidir.
5 - BOYUTLAR
5.1 - İÇ ÇAP
Hortumun iç çapı, Çizelge 1'de verilen anma boyut ve toleranslara uygun olmalıdır.
| ÇİZELGE 1 - Anma İç Çapı ve Toleranslar | |
| Anma İç Çapı (mm) | Tolerans (mm) |
| 5 | ± 0, 5 |
| 6. 3 | ± 0, 75 |
| 8 | ± 0, 75 |
| 10 | ± 0, 75 |
| 12. 5 | ± 0, 75 |
| 16 | ± 0, 75 |
| 20(19) | ± 0, 75 |
| 25 | ± 1, 25 |
| 31, 5 | t 1, 25 |
| 40 (38) | ± 1, 5 |
| 50 | ± 1, 5 |
| 63 | ±1, 5 |
| 80 (76) | ± 2, 0 |
| 100(102) | ± 2, 0 |
| NOT - Parantez içinde verilenler alternatif ölçülerdir. | |
Özel durumlar için Çizelge 1'de verilenlerin dışında ölçüler kullanmak gerekirse;
"a) Daha küçük veya daha büyük çaplar için boyutlar, tercih edilen sayıların R 10 serisinden [bakınız TS 299 (ISO 3)] seçilmeli, toleranslar TS 6099 (EN ISO 1307)'ye uygun olmalıdır.
b) Ara çaplar için boyutlar, tercih edilen sayıların R 20 serisinden [Bakınız TS 299 (ISO 3)] seçilmeli, toleranslar bir sonraki çapın toleransıyla aynı olmalıdır.
5.2 - UZUNLUK
Parça halinde ve belirli uzunluklarda temin edilen hortumların uzunluk toleranstan Ts 6099 (EN ISO 1307)'ye uygun olmalıdır.
5.3 - ASTAR VE DIŞ KAPLAMANIN EN DÜŞÜK KALINLIĞI
TS 8927 (EN 24671)'e göre tayin edildiğinde, astar ve dış kaplamanın en düşük kalınlığı Çizelge 2'de verildiği gibi olmalıdır.
6. ASTAR VE DIŞ KAPLAMA MALZEMESİNİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ
6.1 - NUMUNE ALMA
Numuneler, mümkün olduğu takdirde, hortumun kendisinden alınmalıdır.
6.2 - ASTAR VE DIŞ KAPLAMANIN ÇEKME MUKAVEMETİ VE KOPMA UZAMASI
TS 1967 ISO 37'e göre tayin edildiğinde, hortumların çekme mukavemeti ve kopma uzaması için bulunan değerler çizelge 3'de verilenlerden daha küçük olmamalıdır.
6.3 - HIZLANDIRILMIŞ YAŞLANDIRMA
TS 1969 (ISO 188)'e göre 100°C sıcaklıkla 3 gün süreyle yaşlandırmaya tâbi tutulduktan sonra,
TS 1967 ISO 37'ye göre yapılan tayinlerde astar ve dış kaplama için bulunan çekme mukavemeti ve kopma uzaması değerleri, yaşlandırmadan önceki değerlere göre, sırasıyla ± % 25 ve ± % 50 den daha çok farklı olmamalıdır.
6.4 - SIVILARA DAYANIKLILIK
6.4.1 - Tip 2, Tip 4 ve Tip 6 Hortumlar
TS 3563 ISO 1817'de açıklandığı gibi 70°C sıcaklıktaki 1 Nolu yağa 72 saat süreyle daldırıldıktan sonra numuneler üzerinde yapılan muayenede, astarda herhangi bir büzülme görülmemeli ve TS 3563 ISO 1817’de verilen gravimetrik metoda göre yapılan tayinde bulunan hacim artışı % 15‘den fazla olmamaldır.
6.4.2 - Tip 3, Tip 5 ve Tıp 7 Hortumlar
TS 3563 ISO 1817'de açıklandığı gibi 70oC sıcaklıktaki 3 Nolu yağa 72 saat süreyle daldırıldıktan sonra astar ve dış kaplamadan alınan numuneler üzerinde yapılan muayenede herhangi bir büzülme görülmemeli ve TS 3563 ISO 1817'de verilen gravimetrik metoda göre yapılan tayinde bulunan hacim artışı, astar için % 30, dış kaplama için % 75'den fazla olmamalıdır,
7 - PERFORMANS ÖZELLİKLERİ
7.1 - GENEL
Bütün deneyler, imalâtı bitmiş hortumlardan kesilen numuneler üzerinde yapılmalıdır.
7.2 - HİDROSTATİK BASINÇ ÖZELLİKLERİ
TS 3466 (EN ISO 1402)‘e göre yapılan deneylerde bulunan değerler, çizelge 4’de verilenlere uygun olmalıdır.
7.3 - YAPIŞMA KUVVETİ
TS 6125 (EN 28033)'e göre yapılan tayinlerde, hortumun katlan arasındaki yapışma kuvveti, Tip 1 hortumlar için 1, 5 kN/m’den, diğer bütün tipler için ise 2, 0 kN/m’den daha az olmamalıdır.
7.4 - OZONA DAYANIKLILIK
TS 6447 (EN 27326) Metot 2’ye göre deneye tâbi tutulduğunda, dış kaplamanın yüzeyinde hiçbir çatlama belirtisi görülmemelidir.
7.5 - DÜŞÜK SICAKLIKLARDA ESNEKLİK
TS 6749 (EN 24672) Metot 2'ye göre deneye tâbi tutulduğunda, hortum üzerinde herhangi bir çatlak görülmemeli ve aynı zamanda, Madde 7. 2'ye göre yapılan deney sonucunda bulunan ispat basına değeri Çizelge 4'de verilene uygun olmalıdır.
Deney:
Sınıf A hortumlar için -25°C,
Sınıf B hortumlar için -40°C sıcaklıkta yapılmalıdır.
7.6 - SÖKÜLMEYE DAYANIKLILIK
Deney parçası, C değeri anma İç çapının 10 katına eşit alınarak. TS 3915 (EN 21746) Metot A'ya göre deneye tâbi tutulduğunda, hortumun en düşük deformasyon kat sayısı (T/D) 0, 8 olmalıdır.
8 - İŞARETLEME
Aşağıdaki belirtilen bilgiler, hortumun en az her bir metresinde olmak üzere sürekli olarak, silinmez ve bozulmaz bir boya ile işaretlenmelidir.
a) İmalâtçının adı veya tescilli markası,
b) Firmanın mamut kodu (ihtiyari),
c) Bu standardın işaret ve numarası (TS 745 EN ISO 2398),
d) Hortumun sınıf ve tipi,
e) Anma iç çapı,
f) MPa cinsinden en yüksek çalışma basına (''d''de verilmemişse),
g) Yılın hangi çeyreğinde (1Ç, 2Ç, 3ç ve 4Ç) ve hangi yılda (dört rakamla) imal edildiği.
Örnek; MAN-TS 745 EN ISO 2398 - A1 - 25 mm -1 MPa -1 Ç, 1995
