84/8581 Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik

Ekli "Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik"in yürürlüğe konulması; Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcılığının 19/9/1984 tarihli ve 35922 sayılı üzerine, 3/10/1983 tarihli ve 91 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre, Bakanlar Kurulu'nca 2/10/1984 tarihinde kararlaştırılmıştır.

Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

I) Amaç ve İlkeler

1) Amaç

Bu Yönetmeliğin amacı, menkul kıymetlerin güven ve istikrar içinde işlem görmesi için, Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında 91 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca borsaların açık, düzenli ve dürüst çalışmasını sağlamak üzere, kuruluş, yönetim, çalışma ve denetlenme esaslarını düzenlemek suretiyle sermaye piyasasının ekonomik gelişmede etkin bir rol oynamasını sağlamaktır.

2) Şumul ve uygulama esasları

Bu Yönetmelik, Türkiye'de faaliyette bulunan menkul kıymetler borsalarının, kuruluş, yönetim, çalışma ve denetlenme esaslarını düzenler.

Bu Yönetmelik hükümlerini yorumlamaya, Yönetmelikte yer alamayan ya da açıklık bulunmayan konularda genel hükümleri de gözönünde bulundurarak karar vermeye, uygulamayı düzenlemeye ve yönlendirmeye Sermaye Piyasası Kurulu yetkilidir.

3) Kısaltmalar

Bu Yönetmelikte geçen kısaltmaların anlamları aşağıda gösterilmiştir:

a) KHK: 91 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,

b) Bakanlık: Sermaye Piyasası Kurulu'nun ilgili olduğu Bakanlık,

c) Bakan: Sermaye Piyasası Kurulu'nun ilgili olduğu Bakan,

d) SPK: Sermaye Piyasası Kurulu,

e) Borsa: Menkul Kıymetler Borsası.

4) Tanım

Borsalar, bu Yönetmeliğe göre borsada işlem görmesi kabul edilen menkul kıymetlerin, alım satımının KHK'de yazılı esaslar dairesinde, belli kaidelere göre düzen içinde yapılmasını sağlayan, teşekkül eden fiyatların ilanına yetkili, tüzel kişiliği haiz kamu kurumlarıdır.

II) Kuruluş ve Yardım

1) Borsaların kuruluşu

Borsalar, SPK'nın teklifi üzerine Bakanlığın izni ile kurulur.

2) Kamu kuruluşlarının yardımı

Kamu idare ve müesseselerinin amir ve memurları ile güvenlik görevlileri, borsa başkanının ve borsanın diğer yetkililerinin istediği konularda gerekli yardımı sağlarlar.

İKİNCİ BÖLÜM

Borsa Üyeleri ve Organları

I) Borsa Üyeleri

1) Borsaya üye olabilecekler

Aşağıdaki nitelik ve şartları taşıyan gerçek ve tüzel kişiler borsaya üye olabilirler:

a) Borsada işlem yapmak üzere SPK'dan izin almış olan yatırım ve kalkınma bankaları,

b) Bankalar Kanunu'na göre Türkiye'de faaliyette bulunan bankalardan, borsada işlem yapmak üzere SPK'dan izin almış bulunanlar,

c) 2499 sayılı Kanuna göre SPK'dan "borsa bankerliği belgesi" almış olan aracı kurumlar,

d) Münhasıran borsada işlem yapmak üzere, 8 inci maddede sayılan nitelikleri taşıyan, bu işe tahsis ettiği fon SPK'ca belirlenen miktardan az olmayan gerçek kişilerden borsa yönetim kurulunun teklifi üzerine SPK'nın onayı ile üyeliğe kabul edilen borsa komisyoncuları.

Borsa üyeleri, borsaların bulunduğu yerlerde idare merkezleri veya şubeleri bulunmak kaydıyla birden fazla borsaya üye olabilirler.

SPK, borsa üyelerinin sayısını toplam olarak veya gruplar itibariyle sınırlandırabilir.

2) Borsa komisyoncusu üyelerin nitelikleri

Borsa komisyoncularında aşağıdaki nitelikler aranır:

a) II nci maddede üye temsilcileri ve yardımcıları için öngörülen nitelikleri taşımak,

b) En az lise mezunu olmak,

c) Borsa eksperi veya üye temsilcisi veya yardımcısı sıfatıyla borsada en az üç yıl çalışmış olmak.

3) Borsa üyelerinin yetki ve yükümlülükleri

Borsa Üyeleri;

a) Bu Yönetmelikte belirlenen esaslar dahilinde borsada, başkası nam ve hesabına veya başkası hesabına kendi namına yahut kendi nam ve hesabına alım satım yapabilirler,

b) İyi niyet kurallarına göre davranmak, mevzuata, borsa düzen ve disiplinine uygun hareket etmek zorundadırlar,

c) Müşterilerinin verecekleri alım ve satım emirlerini, kısmen veya tamamen kabul etmeme hakkına sahiptirler; ancak, nedenini açıklamak zorunluğu olmaksızın bu durumu, müşterilerine veya onların temsilcilerine hemen bildirmekle yükümlüdürler,

d) Tarife dışı komisyon (kurtaj) alamaz veya teklif edemezler,

e) Menkul kıymetlerin teslimi ve bedellerinin ödenmesi de dahil olmak üzere borsada yaptıkları işlemlerin tümünden sorumludurlar.

f) Yardımcılarının ve diğer çalışanlarının görevleri çerçevesinde yaptıkları işlerden de sorumludurlar.

Yapılacak sözleşmelere konulacak hükümlerle üyelerin sorumlulukları kaldırılamaz.

4) Üyelerin temsili

Üyeler temsil yetkisini muhtevi belgenin bir örneğini vererek, kendilerini borsada temsil edecek olanları borsaya bildirirler.

Borsa üyeleri veya temsilcileri, yanlarında, azami sınırı borsa yönetim kurulunca belirlenecek sayıda yardımcı ile ihtiyaca göre hizmetli bulundurabilirler.

5) Üye temsilci ve yardımcılarının nitelikleri

Borsa üyelerinin temsilci ve yardımcılarının;

a) T.C. Vatandaşı olması,

b) En az 25 yaşını bitirmiş bulunması,

c) Hacir altına alınmış veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmaması,

d) Şeref ve haysiyet kırıcı bir suçtan mahkum olmamış veya iflas etmemiş olması,

e) İlgili borsa yönetmeliklerinde belirlenecek tecrübe, bilgi, ahlak ve diğer niteliklere sahip olması,

gerekir.

Borsa yönetim kurulu, yardımcılar için sınav veya mülakat şartı koyabilir.

Üye temsilci ve yardımcıları, mevzuatla müsaade edilmiş hususlar dışında başka meslek ve ticaretle uğraşamazlar.

6) Teminat

Borsa üyeleri, borsa işlemleri dolayısıyla müşterilerine ve borsaya verebilecekleri zararlara karşılık olmak üzere T.C. Merkez Bankası'na veya bu Bankanın şubesinin bulunmadığı yerlerde muhabiri olan bir kamu bankasına, borsa tüzel kişiliği adına, nakit veya her an paraya çevrilebilir devlet tahvili ya da vadesiz ve kayıtsız şartsız ödeme taahhüdünü muhtevi banka teminat mektubu şeklinde teminat yatırmak zorundadırlar.

Yatırılacak teminatın miktarı, her borsa için borsadaki iş hacmi dikkate alınarak ilgili borsanın teklifi üzerine SPK'ca belirlenir; üyeler belirlenecek teminatı vermeksizin borsada işlem yapamazlar.

Üyelerin müşterilerine ve borsaya verebilecekleri zararlar, 13 üncü madde hükmü uyarınca kendileri tarafından karşılanmadığı takdirde teminattan mahsup edilerek karşılanır.

Teminatın zararı karşılamaması halinde genel hükümler uygulanır. Eksilen teminatın tamamlanması için borsa yönetim kurulunca ilgili üyeye en çok 2 aya kadar süre verilebilir.

7) Zararların karşılanması

Üyelerin müşterilerine veya borsaya verebilecekleri zararlar, sırasıyla;

- Üye tarafından kabul edildiği,

- Borsa uyuşmazlık komitesinin tavsiyesi üzerine borsa yönetim kurulunca kararlaştırıldığı,

- Yönetim kurulu kararına itiraz üzerine SPK tarafından ödeme kararı verildiği,

- Anlaşmazlık bir yargı organınca nihai karara bağlandığı,

takdirde, anlaşmaya varılan veya kararlaştırılan meblağın kendilerinden tahsili yoluna gidilir. Bu mümkün olmazsa 12 nci maddeye göre teminattan mahsup yapılarak ödenir.

8) Kurtaj

Üyeler borsada aracı olarak yaptıkları her işlem için, müşterilerinden kurtaj namıyla bir komisyon alırlar. Kurtaj tarifesi, borsa yönetim kurulunun teklifi üzerine SPK'nın onayı ile kesinleşir.

II) Borsa Organları:

A) Genel Kurul

1) Yapısı görev ve yetkileri

Borsa genel kurulu, borsa üyelerinden meydana gelir. Genel Kurul, borsanın üst karar organıdır.

Genel kurulun görev ve yetkileri şunlardır:

a) Borsaca hazırlanması gereken ve borsanın yetkisinde bulunan yönetmelikleri karara bağlamak,

b) Yönetim kurulunun mevzuatla verilmiş olan yetkileri saklı kalmak kaydıyla borsa işlerine ilişkin hususlarda karar almak, yetkili mercilere tekliflerde bulunmak; mevzuatla kendisine bırakılmış diğer görevleri yerine getirmek,

c) Yönetim kurulu tarafından hazırlanan yıllık faaliyet raporu ile denetçi raporunu inceleyip karara bağlamak,

d) Borsanın bilançosunu ve gelir - gider hesaplarını inceleyerek karara bağlamak, personel kadrosunu ve kesin hesabı onaylamak,

e) Yönetim kurulu üyelerini seçmek ve ibra etmek; ibra edilmeyen yönetim kurulu üyeleri ile denetçiler hakkında yapılacak işlemleri ve bunların göreve devam edip etmeyeceklerini karara bağlamak; Seçimi genel kurul'a ait olan diğer komitelerin üyelerini seçmek ve gerektiğinde görevlerine son vermek,

f) Gündemde yer alan diğer hususları görüşüp karara bağlamak.

2) Davet ve gündem

Genel kurul, her yıl Nisan - Mayıs aylarında SPK'ca belirlenecek bir tarihte olağan olarak toplanır. Genel kurul, gerekli hallerde SPK'nın daveti üzerine olağanüstü olarak da toplanabilir.

Genel kurulun gündemi, yönetim kurulunca hazırlanarak ilan edilir. Gündem ve davet mektubu üyelere ve bu Yönetmelikte, oy hakkı olmaksızın toplantıya katılması öngörülenlere, toplantı tarihinden en az 15 gün önce, taahhütlü olarak gönderilir. Gündemle birlikte üye giriş kartlarının da gönderilmesi gerekir.

3) Katılanlar ve yönetim

Genel kurul toplantısı, borsa başkanı tarafından açılır. Başkanlık Divanı'na, genel kurulca bir başkan ile 2 katip üye seçilir. Toplantı, divan başkanı tarafından, gündem çerçevesinde yönetilir.

Üyeler, oylarını bizzat veya vekilleri aracılığı ile kullanabilirler. Genel kurulda bir kişi birden fazla üyeyi temsil edemez.

Oy sayımı ve tasnifi Başkanlık Divanınca yapılır. Divan gerekli gördüğü takdirde oy tasnifi için bir kurul oluşturabilir.

Toplantıya katılan üyelerin veya vekillerinin, ad ve soyadları ile temsil

ettikleri üyenin, unvan ve adresini gösteren ve genel kurul başkanı tarafından imza edilen bir cetvel düzenlenerek ilk oyların toplanmasından önce, hazır bulunanların görebilecekleri bir yere asılır. Bu cetvel, toplantıya davete ait diğer belgelerle birlikte genel kurul tutanağına eklenir.

SPK Başkan ve üyeleri ile Genel Sekreteri, Daire Başkanları ve SPK tarafından görevlendirilenler ile borsa komiseri, oy hakları olmaksızın borsa genel kuruluna katılabilirler.

4) Nisaplar

Genel Kurul, üye tam sayısının yarısından fazlasının katılması ile toplanır. İlk toplantıda bu çoğunluk sağlanamadığı takdirde, genel kurul, usulünce tekrar toplantıya davet olunur. İkinci toplantı, üye tam sayısının 1/3 ünün katılmasıyla yapılır. Üçüncü toplantıda, nisap aranmaksızın, gündem görüşülerek karara bağlanır.

Gündem sırasının değiştirilmesi, katılanların salt çoğunluğu ile mümkündür.

Gündeme yeni hususların ilave edilebilmesi için üye tam sayısının 2/3 ünün oyu gerekir.

Genel kurulda her üye bir oya sahiptir. Kararlar mevcut oyların çoğunluğu ile alınır. Oylar, katılanların kararı gereğince yazılı veya iş'ari usule göre kullanılır.

5) Kararlar

Genel kurulda verilen kararlar, yapılan seçimlerin sonuçları ve üyelerin beyanları bir tutanağa geçirilir. Borsa başkanlığı bu tutanağın düzenlenmesi için başkanlık divanına yardımcı olur.

Genel kurul tutanakları, başkanlık divanı tarafından imzalandıktan sonra, izleyen ilk iş günü SPK'ya gönderilir.

Genel kurul kararları, SPK'nın onayı ile veya bu onayın gecikmesi halinde, genel kurul kararlarının SPK'ya sunulmasını izleyen 30 gün içinde yürürlüğe girer. Kararın tümünün veya bazı maddelerinin onaylanmaması genel kurulun yeniden kararını gerektiriyorsa bu takdirde genel kurul, SPK tarafından, gerekliliğin belirlendiği tarihten itibaren, 15 gün içinde olağanüstü toplantıya çağırılır. Çağrı mektuplarıyla birlikte SPK'nın onaylamama gerekçeleri de üyelere bildirilir.

Genel kurul toplantılarında alınan kararlar, toplantıda hazır bulunmayan veya bulunup da karşı oy veren üyeleri de bağlar.

Borsa genel kurulunun SPK tarafından onaylanmış kararlarının iptali için idari yargı organlarına başvurulabilir.

B) Borsa Yönetim Kurulu:

1) Teşekkülü

Borsada, bir başkan ve dört üyeden teşekkül eden beş kişilik bir yönetim kurulu bulunur.

Borsa başkanı dışındaki yönetim kurulu üyeleri, 7 nci maddede öngörülen her gruptan bir üye olmak üzere, 4 yıl için seçilir. Tekrar seçilmek mümkündür. Her yıl, olağan genel kurulda süresi dolan veya diğer nedenlerle boşalan üyelikler için seçim yapılır.

Yönetim kurulu ilk toplantısında kendi üyeleri arasından bir başkanvekili seçer.

Borsa yönetim kurulu üyeliklerinin süre dolmadan boşalması halinde, aynı gruptan olmak kaydı ile eski üyenin görev süresini tamamlamak üzere, yönetim kurulunca yeni bir üye seçilir ve ilk toplantısında genel kurulun onayına sunulur. Yönetim kurulu tarafından seçilmiş üyenin genel kurulca tasvip edilmemesi halinde, katıldığı kararlara ve sair üyelik haklarına halel gelmez; bu takdirde genel kurulca, gündemde bulunmasa bile, ayrılan üyenin görev süresini tamamlamak üzere yeni üye seçimi yapılır.

2) Görev ve yetkileri

Yönetim Kurulu;

a) Borsaya ilişkin her türlü iç mevzuatı hazırlamak,

b) Menkul kıymetlerin borsaya kote edilmesi ile ilgili başvuruları karara bağlamak,

c) Borsa işlerinin mevzuata ve kurallara uygun olarak düzenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak,

d) Genel kurulca kurulanlar dışında yönetmeliklerle belirlenmiş veya ihtiyaç duyulabilecek ihtisas komitelerini kurarak üyelerini seçmek ve çalışma esaslarını düzenlemek,

e) Borsa kotunda yer almayan ancak işlem hacmi geniş olan menkul kıymetlerle ilgili olarak SPK'ya bilgi vermek,

f) Borsa işlemlerinde çıkabilecek uyuşmazlıkları inceleyerek sonuçlandırmak,

g) Borsa bültenini çıkarmak, borsa tarafından açıklanması gereken bilgilerin ve borsada teşekkül eden fiyatların muntazam olarak yayımlanmasını sağlamak,

h) Borsada işlem gören menkul kıymetler hakkında istatistikler düzenleyerek yayımlamak,

ı) Borsanın bütçesini hazırlayıp SPK'ya sunmak,

j) Borsanın kadrosunu ve kesin hesabını hazırlayarak genel kurula sunmak,

k) Borsa gelirlerinin tahsilini ve giderlerinin yapılmasını sağlamak,

l) Borsa adına imzaya yetkili olanları ve yetki sınırlarını belirlemek,

m) Her türlü personel atamalarını yapmak ve bu atama yetkisini, gerektiğinde borsa başkanına devretmek,

n) Mevzuatla verilen sair görevleri yerine getirmek,

ile görevli ve yetkilidir.

Yönetim kurulu, yürürlükteki mevzuata göre yetki alanına giren konularda tam yetkilidir, bu yetkiler genel kurulca kısıtlanamaz.

3) Toplantı ve karar nisabı

Borsa yönetim kurulu, borsa başkanının daveti üzerine haftada en az bir defa başkan dahil en az dört üyenin hazır bulunması ile toplanır. Başkanın bulunmadığı hallerde toplantıları başkan vekili yönetir. Toplantı günleri borsa komiserine bildirilir; komiser ve denetçiler, oy sahibi olmaksızın yönetim kurulu toplantılarına katılabilir.

Kararlar, katılan üye sayısının çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın katıldığı görüş kabul edilmiş sayılır. Çekimser oy kullanılamaz.

C) Denetleme Kurulu

I) Seçimi

Borsanın denetleme organı, borsa genel kurulu tarafından, genel kurul üyeleri arasından veya dışardan 2 yıl için seçilen 2 denetçiden teşekkül eder. Genel kurul, ayrıca 2 yedek denetçi de seçer. Denetçilerden biri, her yıl olağan genel kurul toplantısında yenilenir. Aynı kişinin yeniden seçilmesi mümkündür.

Denetçiliklerden birinin boşalması halinde, boşalan denetçiliğin görev süresi, yerine geçen yedek denetçi tarafından tamamlanır.

2) Görev ve yetkileri

Denetçiler, borsaların hesap ve işlemlerini, kanun, kararname, tebliğ, SPK ve borsa genel kurulu kararları çerçevesinde denetlemekle görevli ve yükümlüdürler.

Denetçiler yönetime müdahale edemez; görüşlerini yazılı olarak borsa başkanlığına bildirir ve bir örneğini de SPK'ya gönderirler. Bu raporlardaki işlemlerle ilgili hususlarda yönetim kurulu gerekli tedbirleri alır. Yönetim kurulunun nazara almadığı, ancak, denetçilerin israr ettiği teklif ve görüşler, SPK'ca incelenir, SPK kararı kesin olup buna göre işlem yapılır.

Borsa başkanlığı, denetçilerin talep edeceği bütün bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür.

Denetçiler, her yıl sonunda borsanın işlem ve hesapları hakkında hazırlayacakları raporu genel kurula sunarlar. Denetçiler, gerekli gördükleri takdirde ara raporlar hazırlayıp görüşlerini ilgili mercilere duyururlar.

III) Komiteler

1) Teşekkülü

Her borsada, bir başkan ve 2 üyeden meydana gelen bir kotasyon komitesi, bir disiplin komitesi ve bir de uyuşmazlık komitesi bulunur.

a) Kotasyon Komitesi; Kotasyon komitesi başkan ve üyeleri, borsa başkanının teklifi üzerine yönetim kurulunca, borsa işlemleri konusunda uzman niteliklerini taşıyanlar arasından seçilir.

b) Disiplin Komitesi; disiplin komitesi başkan ve üyeleri, 7 nci maddede öngörülen gruplar adına gösterilecek adaylar arasından yönetim kurulunca seçilir. Komiteye seçilecek kişilerin, borsanın diğer organlarında görev almamış olmaları şarttır.

c) Uyuşmazlık Komitesi; uyuşmazlık komitesi başkan ve üyeleri, 7 nci maddede öngörülen gruplar adına gösterilecek hukuk, iktisat ve maliye alanlarında yüksek öğrenim görmüş, borsa işlemleri konusunda uzman niteliği taşıyan adaylar arasından, yönetim kurulunca seçilir.

2) Görevleri ve işleyişleri

Komitelerin görevleri şunlardır:

a) Kotasyon Komitesi; menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması için yapılan başvuruları değerlendirerek bu konuda hazırlayacağı raporları yönetim kuruluna sunar ve borsa yönetimi kurulunca verilecek diğer görevleri yapar.

b) Disiplin Komitesi; borsada, düzeni ve dürüstlüğü bozan ve borsa işlerine hile karıştıran, borsa işlerinin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesi için alınan kararlara uymayanlarla ilgili disiplin kararlarını verir. İlgili borsa yönetmeliklerinde öngörülen disiplin kaidelerini uygular ve kararını yönetim kurulunun onayına sunar; bu kararlara SPK nezdinde itiraz edilebilir.

c) Uyuşmazlık komitesi; borsa işlemlerine ilişkin olarak, üyeler veya üyelerle müşterileri arasında çıkan uyuşmazlıkların idari yoldan çözümü için borsa yönetim kuruluna yardımcı olur; borsa yönetim kurulu tarafından hazırlanacak uyuşmazlık kaidelerine göre bulduğu çözüm yolunu en çok 5 iş günü içinde yönetim kuruluna sunar; yönetim kurulunun kararlarına karşı SPK'ya 10 iş günü içinde itirazda bulunulabilir; SPK en çok 7 iş günü içinde karar verir. SPK'nın uyuşmazlıklar konusundaki kararı kesindir.

IV) Başkanlık Teşkilatı

A) Borsa Başkanı

1) Görev ve yetkileri

Borsa başkanı, borsanın en üst amiri olup, borsanın genel yönetimi ve temsili ile görevlidir. İdari ve yargı mercileriyle üçüncü kişilere karşı borsayı, borsa başkanı temsil eder; borsayı, mevzuat, SPK kararları, genel kurul ve yönetim kurulu kararları çerçevesinde yönetir; borsa içinde kurulan pazarların çalışma düzenini sağlar.

Bu Yönetmelikle belirlenmiş veya ihtiyaç nedeniyle yönetim kurulu tarafından kurulmuş komiteler arasında ve bu komitelerle yönetim kurulu arasındaki koordinasyon, borsa başkanı tarafından sağlanır.

Borsa Başkanının görevinde bulunamadığı hallerde kanun, kararname ve yönetmelikler çerçevesinde borsa başkanına verilmiş olan görev ve yetkilerin kesintisiz olarak yürütülmesi, başkanvekili tarafından sağlanır.

Borsa başkanının yüksek öğrenim görmüş, borsa, bankacılık, iktisat, maliye veya hukuk alanlarında bilgi ve bu alanlarda en az 15 yıllık tecrübe sahibi, Türk vatandaşı olması, kamu haklarından yasaklı ve yüz kızartıcı bir fiilden dolayı yükümlü bulunmaması, iflas etmemiş olması şarttır. Yönetim kurulu başkanı; SPK'nın teklifi üzerine müşterek kararname ile "Borsa Başkanı" unvanı ile 5 yıl için atanır.

B) Borsa Personeli

1) Borsa personel rejimi

Borsa işleri, borsa personeli eli ile yürütülür.

Borsa personelinin, işe alınması, özlük hakları ve disiplinine ilişkin esaslar, borsa genel kurulunca düzenlenir ve SPK'nın onayı ile yürürlüğe konulur.

2) Borsa eksperleri ve diğer borsa personeli

Borsa eksperleri, menkul kıymetlere ilişkin alım satım emirlerini toplayarak, belirlenmiş kaidelere göre, fiyatların teşekkülünü, alım satım işlemlerinin sonuçlandırılmasını sağlamakla yükümlü olan görevlilerdir.

Borsa yönetim kurulu, borsa işlerinin yürütülmesi için ayrıca yeterli sayıda diğer personeli, 29 uncu maddedeki esaslara göre istihdam eder.

Borsa organlarında yönetim kurulu başkan ve üyesi, denetçi, komite başkan ve üyesi sıfatlarıyla görev alanlarla, borsa personeline ve borsa işlerinde çalışan diğer kişilere, huzur hakkı, gider karşılığı, ücret adları altında yapılacak ödemelerin miktar ve şümulü, borsa genel kurulunca kararlaştırılır ve SPK'nın onayı ile yürürlüğe girer.

V) Yükümlülükleri

1) Sır saklama yükümlülüğü

Borsaların başkanı, yönetim kurulu üyeleri ve denetçileriyle, komitelerin üyeleri ve tüm çalışanları, sıfat ve görevleri dolayısıyla öğrendikleri, borsaya ve borsa ile ilişkisi olan ortaklık, kurum ve diğer her türlü gerçek ve tüzel kişilere ait sırların gizliliğine uymak ve bu sırları kanunen yetkili kılınmış kişi ve mercilerden başkasına herhangi bir surette açıklamamak, görevlilerin veya üçüncü kişilerin yarar veya zararına kullanmamakla yükümlüdürler.

Bu yükümlülük, ilgililerin borsadaki görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam eder.

2) Borsa malvarlığından sorumluluk

Borsanın para, evrak ve her çeşit malları, Devlet malı hükmündedir. Bunlara karşı suç işleyen, görevini kötüye kullanan veya ihmal eden borsa başkanı ve yönetim kurulu üyeleri ile personeli, devlet memurları gibi cezalandırılırlar.

Bu kişilerin borsada yürüttükleri görevlerde yetki aşımı, ihmal ve ağır hata gibi kusurlu davranışlarından doğacak zararlar, kimler tarafından yapılmış ise sorumluluk yalnız onlar üzerinde kalır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Menkul Kıymetlerin Borsa Kotuna Alınması ve Çıkarılması ile İlgili Esaslar

I) Genel Hükümler

A) Borsa Kotu

1) Borsalarda işlem görecek menkul kıymetler

Borsalarda, hisse senetleri, tahviller ve ilgili borsa yönetim kurulunun teklifi üzerine veya re'sen SPK tarafından belirlenecek diğer menkul kıymetler alınıp satılır.

2) Borsa kotuna alma yetkisi

Borsada işlem görebilecek menkul kıymetlerden, bu Yönetmelikte belirlenen şartları taşıyanlar "borsa kotuna" alınır.

Menkul kıymetlerin borsa kotuna alınıp alınmayacağı konusunda yetkili merci, borsa yönetim kuruludur. Menkul kıymetlerin çıkarılmalarında, halka arz için SPK tarafından izin verilmiş olması, yönetim kurulunun bu yetkisini etkilemez.

B) İstisnalar

1) Kamu kuruluşlarına ait menkul kıymetler

Genel ve katma bütçeli daireler ile mahalli idareler ve kamu iktisadi teşebbüsleri tarafından çıkarılan menkul kıymetler, Bakanlık'ın yazılı isteği üzerine borsa kotuna alınır.

2) Yabancı kuruluşların menkul kıymetleri

Yabancı kuruluşların menkul kıymetlerinin borsa kotuna alınması, Bakanlık'ın iznine bağlıdır. Bu menkul kıymetlerin borsa kotuna alınabilmesi için, çıkarıldıkları ülkelerde borsa kotuna alınmış olmaları ve bu Yönetmelikte öngörülen bilgi ve belgelerin, Bakanlık'a verilmiş olması gerekir.

Borsa bu başvurularla ilgili olarak Bakanlık'a gereken teknik yardımı sağlamakla yükümlüdür.

Borsa yönetim kurulu, bu maddeye göre kota aldığı menkul kıymetleri, işlemi izleyen 6 işgünü içinde SPK'ya bildirir.

C) Bilgi ve Belgeler

1) Başvuru

Menkul kıymetlerin borsa kotuna alınmasını isteyenler, şekli borsa tarafından belirlenecek bir başvuru formu ile borsaya başvururlar.

Başvuru dilekçesine aşağıdaki belgeler eklenir:

a) Menkul kıymetin türüne uygun "bilgi formu" ve bu formda öngörülen ek belgeler,

b) İlgili menkul kıymetin halka arzı nedeniyle düzenlenerek, SPK'nın onayından geçmiş izahname ve sirküler ile halka arz izni örneği,

c) Ortaklığın, SPK'nın ilgili tebliğine göre düzenlemiş olduğu en son mali tablolarının; ilgili oldukları tarihten itibaren 6 ay geçmemişse, yayımlanmış olanlarının; 6 ay geçmişse, yeni duruma göre düzenlenmiş olanlarının; bir örneği,

d) Vezne hizmetlerinin kimler tarafından yapılacağı; kuruluşlar, yatırımcılara vezne hizmetlerini kendileri yapacaklarsa, bu hizmetleri yürütecekleri merkez şube ve bürolarının isim ve adresleri, bu hizmetleri bir banka veya aracı kuruma yaptıracaklarsa, bu konudaki anlaşma metni ile anlaştıkları banka veya aracı kurumun unvanı ile hizmetlerinin verileceği adresler.

2) Diğer bilgi ve belgeler

Borsa yönetimi gerekli gördüğü takdirde, aşağıda sayılan belgeler yanında diğer belgelerin de başvuru evrakına eklenmesini isteyebilir;

a) Borsa kotuna alınması istenen menkul kıymetin, anapara, faiz veya temettü'nün ödenmesi garanti edilmiş ise, bu garantiyi veren kişi veya kuruluşların mali durumları, hakkında bilgi,

b) Varsa, ortaklığın bilanço, gelir tablosu ve diğer mali tablolarının 2499 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca tesbit edilmiş mercilerce incelenmesi sonucu düzenlenmiş inceleme raporu.

D) Bilgi Formu

1) Muhtevası, inceleme ve ilan

38 inci maddede öngörülen "bilgi formu"nda bulunacak bilgiler menkul kıymetlerin türlerine göre ilgili borsa yönetim kurulunca belirlenir.

Borsa yönetimi, menkul kıymetleri borsa kotuna alınan kuruluşlardan, bilgi formunda veya izahnamede bulunan bilgilerden gerekli gördüklerinin ilanını isteyebilir veya gideri ilgili kuruluşça karşılanmak şartıyla, uygun gördüğü şekil, yer ve zamanda ilan ettirebilir. İlan edilen bu bilgilere ilişkin bilgi formları ve izahnameler herkesin incelemesine açık tutulur.

2) İstisnalar

Borsa yönetim kurulu, halka arz izahnamesinin yayımlandığı tarihten itibaren 6 ay geçmemişse, bilgi formu düzenlenmeksizin, yayımlanmış izahname ile yetinilmesine karar verebilir.

Borsa yönetim kurulu, açıklanması halinde kuruluşa zarar verebilecek hususlara bilgi formunda yer verilmemesine izin verebilir. Ancak, bu tür bilgilerin borsaya verilme şekli, borsa yönetim kurulunca belirlenir. Borsa yönetim kurulu bu tür bilgileri SPK'ya aktarmakla yükümlüdür.

Hisse senetleri borsa kotunda bulunan ortaklıkların, menkul kıymetlerinin kota alınması için yaptıkları başvurularda borsa yönetimi, mevcut bilgileri yeterli bulursa, sadece gerekli gördüğü ek bilgilerle yetinebilir.

II) Borsa Kotuna Alma İşlemleri:

A) Yerinde inceleme

Borsa yönetim kurulunca yetkili kılınacak borsa görevlileri, menkul kıymetin kote ettirilmesine ilişkin başvuru ve eklerinde yer alan ve başvurunun, kuruluşun özelliğine göre değerlendirilmesi ile ilgili olarak istenebilecek bilgilerin doğruluğunu kuruluş nezdinde inceleyebilirler.

Kuruluş, bu konuda borsa yetkililerine gerekli yardım ve kolaylığı gösterir.

B) Aranılan şartlar

Bir menkul kıymetin borsa kotuna alınabilmesi için aşağıdaki şartlar aranır:

a) Başvurunun, tertibin tamamı için yapılmış olması,

b) Menkul kıymeti borsa kotuna alınacak kuruluşun; kurulmasından itibaren geçmesi gereken asgari süre, finansman yapısı, geçmiş dönemlerdeki karlılık durumu, halka açıklık yapısı, en az ödenmiş sermaye ve ihtiyatlar tutarı, menkul kıymetin piyasadaki mevcut ve muhtemel tedavül hacmi, tertip olarak en az ihraç tutarı bakımlarından ilgili borsa yönetmeliklerinde öngörülen kriterlere uygun olması.

C) Borsa kotuna alma kararı

Menkul kıymetler, kotasyon komitesinin kararı ve dayanakları gözönünde bulundurularak borsa yönetim kurulu kararı ile kota alınabilir. Kota alınan menkul kıymetlere bir kot numarası verilir.

Borsa kotuna alma kararı bu kararın borsa bülteninde ilanını izleyen 15 inci günün sonunda yürürlüğe girer.

Bu 15 günlük süre içinde yönetim kurulu, kendisine yapılabilecek başvuruları değerlendirerek borsa kotuna alınması kararlaştırılan menkul kıymetin, borsada işlem görmesini geciktirebilir veya durdurabilir.

D) İlan yükümlülüğü

Menkul kıymetleri borsa kotuna alınan kuruluşların;

a) Unvanları, merkezleri, kota alınan menkul kıymetin türü ile miktarı ve borsaca verilen kot numarası, menkul kıymetlerle ilgili vezne işlemlerinin yapılacağı yerler, borsa yönetimi tarafından borsa bülteninde yayımlanır.

b) Bilgi formunda yer alan hususlardan borsa yönetimince gerekli görülenler, borsaca belirlenen sürelerde ve yayın organlarında ilgili kuruluş tarafından ilan edilmek zorundadır.

Borsa yönetim kurulu, kotasyon komitesinin teklifi üzerine kuruluşların tamamından, bir kısmından veya bazılarından, gerekli gördüğü bilgilerin her üç ayda bir yayımlanmasını da isteyebilir.

E) Bilgi verme yükümlülüğü

Menkul kıymetleri borsa kotuna alınan kuruluşlar, aşağıdaki bilgileri borsa yönetim kurulunca tespit edilen sürelerde ve belirlenecek formlara uygun olarak borsaya vermekle yükümlüdürler.

a) Ortaklığın, SPK'nın ilgili tebliğine göre hazırlanan onaylanmış yıllık faaliyet ve denetim raporları ve mali tabloları ile, genel kurul tutanaklarının örneği,

b) Ortaklığın borsa yönetim kurulunun uygun göreceği dönemler itibariyle düzenlediği mizanlardan çıkarılan hesap özetleri,

c) Bilgisi olduğu takdirde, ortaklık sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip bulunan pay sahiplerindeki ve sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip bulunduğu iştiraklerindeki paylarının oranındaki değişiklikleri,

ca) Ortaklığın durumu öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde, ortaklığın yöneticilerinin, personelinin ve bunlarla doğrudan veya dolaylı ilgisi olan kişilerin, bu kuruluşun borsa kotuna alınan menkul kıymetlerinden sahip oldukları miktarlardaki değişiklikleri,

cb) Sözkonusu olayların meydana geldiği tarihten itibaren yedi gün içinde yatırımcının, yatırım kararını almasında etkisi olacak ve menkul kıymetin piyasa değerinde değişiklik yapabilecek önemli olayları.

III) Borsa Kotundan Çıkarma

1) Çıkarmayı gerektiren haller

Aşağıdaki hallerde menkul kıymetler, kotasyon komitesinin görüşü alınarak veya bu komitenin teklifi üzerine, borsa yönetim kurulu kararı ile sürekli ya da geçici olarak borsa kotundan çıkarılabilir. Borsa yönetim kurulu gerekli gördüğü hallerde, çıkarma kararından önce ilgili kuruluşu, durumu düzeltmesi için süre vererek uyarabilir:

a) Ortaklık sona ermişse veya faaliyetini uzun süreli olarak durdurmuşsa,

b) Ortaklık aleyhine yapılan icra takibi semeresiz kalmışsa veya ortaklığın iflasına karar verilmişse,

c) Ortaklığın, esas faaliyetini sürdürebilmesi için gerekli lisans iptal edilmişse,

d) Ortaklık, sermayesinin 2/3'ünü yitirmişse,

e) 39 uncu maddenin b bendine göre alınan inceleme raporları, ortaklığın son iki yılda borsaya sunduğu raporların olumluluğunu göstermiyorsa;

f) Kamu yararı, borsa kotundan çıkarılmayı gerekli hale getirmişse,

g) Ortaklık, borsanın öngördüğü bilgi ve belgeleri zamanında vermemiş veya yanlış ya da yanıltıcı bilgiler vermişse,

h) Borsa kotunda bulunan ve borçluluk ifade eden menkul kıymetler tümüyle itfa edilmişse,

ı) Kar dağıtımı, işletmenin mali gücünü zayıflatacak şekilde sürekli olarak yedek akçelerden yapılıyorsa,

j) Menkul kıymetin piyasa değeri, nominal değerinin çok altına düşer ya da ilgili borsa yönetimince önceden belirlenen bir oranın altında kalırsa,

k) Menkul kıymete karşı halkın ilgisi azalırsa veya sözkonusu menkul kıymetin yarattığı iş hacmi, borsa yönetimince önceden belirlenen miktarın altına düşerse,

l) Menkul kıymeti çıkaran kuruluşun, ekonomik ve mali durumu ve menkul kıymetleri hakkında birden fazla borsaya verdiği bilgiler arasında aynı dönemler için farklılık tespit edilmişse.

2) Kuruluşun isteği üzerine kottan çıkarma

Menkul kıymetleri borsa kotunda bulunan kuruluşlar, bu menkul kıymetlerin borsa kotundan sürekli ya da geçici olarak çıkarılması için borsa yönetim kuruluna başvurabilirler. Borsa yönetim kurulu, bu konuda nihai karar merciidir.

3) İstisna

Kamu kuruluşlarına ait veya yabancı ülkelerde ihraç edilmiş menkul kıymetler, gerekli şartların bulunması halinde, sözkonusu menkul kıymetleri borsa kotuna alan makam tarafından re'sen veya borsanın teklifi üzerine borsa kotundan çıkarılabilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Borsaların Çalışmasına İlişkin Esaslar

I) Borsalarda Mesleki Faaliyetler

A) Borsalara İlişkin Esaslar

1) Menkul kıymetin işlem göreceği borsa

Ortaklıkların ve diğer tüzel kişilerin menkul kıymetleri bir veya birden fazla borsada işlem görebilir. Bu konudaki başvuruları, ilgili borsa veya borsaların yönetim kurulları karara bağlar.

Kamu kuruluşlarına ait menkul kıymetlerle, yabancı menkul kıymetlerin işlem göreceği borsa veya borsaları, Bakanlık belirler.

2) Borsalarda kurulacak pazarlar

Borsalarda, o borsa tarafından kota alınmış menkul kıymetlerin alım satımının yapılacağı pazarlar teşekkül ettirilir.

Borsalar ayrıca ihtiyaca göre;

a) İlgili borsada veya hiçbir borsada kote edilmemiş menkul kıymetlerin devamlı alım satımı,

b) Blok halinde menkul kıymet alım satımı,

c) Resmi müzayedeler,

d) Borsa yönetim kurullarınca öngörülen özel durumlarda, birinci el piyasası alanına giren menkul kıymet alım satımı,

gibi işlemlerin yapılacağı pazarları da yönetmeliklerinde düzenleyerek, açabilirler.