EN
TR
BİRİNCİ KISIM
Genel hükümler ve tarifler
Dönem, yasama yılı, birleşim ve oturum
Yasama dönemi, Millet Meclisinin iki milletvekili genel seçimi arasındaki süre olup, bu süre, Anayasa uyarınca uzatılmadığı veya seçimler yenilenmediği takdirde, dört yıldır.
Yasama yılı, 1 Kasımda başlayıp 31 Ekimde sona eren süredir.
Birleşim, Genel Kurulun belli bir gününde açılan toplantısıdır.
Oturum, bir birleşimin ara ile bölünen kısımlarından her biridir.
Üye tamsayısı
Üye tamsayısı dörtyüzellidir. Millet Meclisi üyeliklerinde boşalma olması üye tamsayısını değiştirmez.
Ancak, bu İçtüzükte öngörülen seçimler için, siyasî parti gruplarının ve siyasî parti grubu mensubu olmayanların yüzde oranlarının hesaplanmasında, üye tamsayısından açık milletvekilliklerinin çıkarılması suretiyle bulunan sayı esastır.
İlk toplantı ve andiçme
Milletvekili genel seçimi kesin sonuçlarının Yüksek Seçim Kurulunca Türkiye Radyolarında ilânını takibeden beşinci gün saat 15.00 de Millet Meclisi Genel Kurulu çağrısız olarak toplanır. Boz birleşimde, önce milletvekillerinin andiçme töreni yapılır.
Andiçme töreninde bulunmayan milletvekilleri, katıldıkları ilk birleşimin başında andiçerler.
Andiçme, her milletvekilinin, Anayasa'daki metni kürsüden yüksek sesle okuması suretiyle olur.
Ara seçimde milletvekili seçilenler, katıldıkları ilk birleşimin başında andiçerler.
Milletvekilleri, seçim çevresi, soyadı ve adlarının alfabe sırasına göre andiçerler.
Yasama yılının başlaması
Millet Meclisi, 3 üncü maddede yazılı olan durum dışında her Kasım ayının birinci günü çağrısız toplanır.
Tatil
Tatil, Yasama Meclislerinin aynı gün başlamak ve aynı gün sona ermek üzere çalışmalarını ertelemeleridir. Tatile giriş, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosunun yukarıdaki esasa uygun kararları ayrı ayrı almalarına bağlıdır.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin tatile girmesi için Millet Meclisince karar alınması, Danışma Kurulunun görüşü alındıktan sonra teklifin Genel Kurulca oylanması suretiyle olur.
Bir yasama yılında beş aydan fazla tatil yapılamaz.
Ara verme
Ara verme, Millet Meclisinin onbeş günü geçmemek üzere çalışmalarını ertelemesidir.
Millet Meclisinin ara verme kararı alması, Danışma Kurulunun bu konudaki görüşü alındıktan sonra teklifin Genel Kurulca oylanması suretiyle olur.
Olağanüstü toplantı çağrıları
Tatil veya ara verme sırasında Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisini; Millet Meclisi Başkanı, Millet Meclisini ve Cumhuriyet Senatosu Başkanı, Cumhuriyet Senatosunu olağanüstü toplantıya çağırdığı takdirde, Millet Meclisi, çağrı günü toplanır.
Millet Meclisi Başkanı, olağanüstü toplantı çağrısını doğrudan doğruya veya en az doksan milletvekilinin imzasını taşıyan gerekçeli bir önerge üzerine yapar. Bu çağrıda, olağanüstü toplantı gün ve saatinin ve bu toplantıyı gerektiren konunun belirtilmiş olması şarttır.
Olağanüstü toplantıda birleşim açılınca, Başkan, ilk önce çağrı yazısını okutur ve bu toplantıyı gerektiren konu görüşülür.
Olağanüstü toplantıyı gerektiren konu üzerinde Yasama Meclislerince yapılması gerekli işlemler tamamlanınca, Millet Meclisi çalışmalarına devama karar verebilir.
İKİNCİ KISIM
Millet Meclisinin Kuruluşu
BİRİNCİ BÖLÜM
Başkanlık Divanı
Geçici Başkanlık divanı
Yasama döneminin birinci birleşiminin ilk oturumundan başlayarak Başkan seçilinceye kadar, en yaşlı milletvekili, Geçici Başkanlık görevini yapar. İkinci derecede en yaşlı üye, Başkanvekilliği görevini yerine getirir.
En genç altı milletvekili de, geçici olarak Divan Üyeliği yaparlar.
Başkanlık Divanının kuruluşu
Başkanlık Divanı, bir Başkan; dört Başkanvekili; üç İdareci Üye; yedi Divan Üyesinden kurulur.
Gerektiğinde, Genel Kurul, Danışma Kurulunun teklifi üzerine İdareci Üyelerin veya Divan Üyelerinin sayısını artırabilir.
Başkanın seçimi; görev süresi
Yasama dönemi başında, üyelerin andiçme töreninden sonra ve gizli oyla, iki yasama yılı için Başkan seçimi yapılır.
Başkan seçimi için siyasî parti gruplarınca aday gösterilemez.
Başkan, Millet Meclisli üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun, oyu ile seçilir.
İlk iki oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, üçüncü ve daha sonraki oylamalarda seçilebilmek için üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu yeterlidir.
Parti gruplarının Başkanlık Divanında temsili
Millet Meclisi Başkanı, siyasî parti gruplarının parti grupları toplam sayısı içindeki yüzde oranlarını ve bu oranlara göre her siyasî parti grubuna düşen Başkanlık Divanındaki görev yeri sayısını tespit eder ve Danışma Kuruluna bildirir.
Başkanlık Divanındaki görev yerleri, Başkanvekilleri için - iki adedi Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğuna sahip siyasî parti grubuna ait olmak üzere - oranı en yüksek olandan başlayarak sıra ile dağıtılır.
İdareci Üyeliklerle, Divan Üyelikleri için görev yerleri dağıtımı Danışma Kumlunun görüşü alındıktan sonra Genel Kurulca kararlaştırılır.
Siyasî parti grupları kendilerine düşen yerler için adaylarını gösterir. Bu adayları gösteren listenin Genel Kurulca işaret oyuyla oylanması suretiyle seçim tamamlanmış olur.
Millet Meclisi Başkanvekilleri, İdareci Üyeleri ve Divan Üyeleri iki yasama yılı için seçilirler. Bu görevlerde herhangi bir suretle boşalma olması halinde, yeni seçilen Divan Üyesi, eskisinin görev süresini tamamlar.
Başkanlık Divanında boşalma
Başkanlıkta boşalma halinde, yeni Başkan seçilinceye kadar, en yaşlı Başkanvekili, Geçici Başkanlık görevini yerine getirir.
Başkanlık Divanının diğer üyeliklerinde boşalma halinde, noksan üyelik tamamlanıncaya kadar Divanın görev ve yetkisi aynen devam eder.
Noksan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.
Mensup olduğu siyasî parti ile üyelik bağı sona eren veya Millet Meclisinde grup kurma "hakkını kaybeden bir siyasî parti mensubu üyenin, Başkanlık Divanındaki görevi kendiliğinden sona erer. Bu takdirde de yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.
Genel Kurulda siyasî parti gruplarının oranlarında değişiklik olması sonucunda, bunların Başkanlık Divanında sahiboldukları üyeliklerin sayısı ve görev yerleri değişen oranlara uymuyorsa, Başkan, bu durumu tespit eder. Bunun üzerine, 11 inci madde uyarınca gereken işlem yapılır.
Başkanlık Divanının görevleri
Başkanlık Divanı, kanunlar ve İçtüzük gereğince verilen görevleri yerine getirir.
Genel Kuruldaki oylamalarda ve seçimlerde önemli bir yanlışlık olduğu iddia edilirse, Başkan usul görüşmesi açabilir ve gerekirse oya başvurarak düzeltme yapar. Yanlışlık birleşimden sonra anlaşılırsa Meclis Başkanı, Divanı toplayarak takibedilecek yolu kararlaştırır.
Başkan, kendisine ait görevlerin yerine getirilmesi bakımından gerekli görürse, Divanın görüşünü alabilir.
Başkanlık Divanının toplantı yeter sayısı üye tamsayısının, karar yeter sayısı ise hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğudur;
Ancak Başkanlık Divanı Üyelerinin tek başlarına üzerlerine aldıkları işlerden dolayı yapılacak şikâyetler için toplantı yeter sayısı, hakkında şikâyette bulunulan üyenin dışındaki bütün üyelerin tamamıdır.
Başkan veya vekil olarak görevlendirdiği Başkanvekili hazır bulunmadan Divan toplanamaz ve karar alamaz.
Başkanın görevleri
Başkanın görevleri şunlardır:
1. Millet Meclisini Meclis dışında temsil etmek;
2. Genel Kurul görüşmelerini yönetmek;
3. Tutanak dergisi ile tutanak özetinin düzenlenmesini denetlemek;
4. Başkanlık Divanına başkanlık etmek ve Divanın gündemini hazırlamak;
5. Danışma Kuruluna başkanlık etmek;
6. Millet Meclisi komisyonlarını denetlemek;
7. Başkanlık Divanı kararlarını uygulamak;
8. Millet Meclisinin idarî ve mali işleri ile kolluk işlerini yürütmek ve denetlemek;
9. Millet Meclisini ve çalışmalarını tanıtıcı tedbirler almak ve yayın yapmak;
10. Kendisine Anayasa, kanunlar ve içtüzükler gereğince verilen görevleri yerine getirmek.
Başkan, özürlü olduğu veya Millet Meclisi toplantı halinde iken Ankara dışında bulunduğu zaman, görevlerini yerine getirmek üzere, Başkanvekillerinden birisini kendisine yaziyle vekil olarak tayin eder.
Başkan, Millet Meclisi Başkanlığına ayrılan resmî konaklarda oturur.
Başkanvekillerinin görevleri
Başkanvekillerinin görevi, Başkanın yerine Genel Kurul görüşmelerini yönetmek ve yönettiği oturumlarla ilgili tutanak dergisi ile tutanak özetinin düzenlenmesini gözetmektir.
Başkanvekillerinin hangi birleşim veya oturumları yöneteceklerine Başkan karar verir.
İdareci üyelerin görevleri
İdareci Üyelerin görevleri şunlardır:
1. Millet Meclisinin idarî ve malî işleri ile kolluk işlerini Millet Meclisi Başkanının talimatına uygun olarak yürütmekle Başkana yardımcı olmak;
2. Özel törenleri idare etmek;
3. Millet Meclisi bütçesine ilişkin tekliflerini Başkana sunmak;
4. Genel ve özel giriş kartlarını dağıtmak;
İdareci Üyeler; sükûn ve düzenin korunması, görüşmelerin açıklık ve serbestliğinin sağlanması ve gereken hallerde Muhafız taburunun ve emniyet kuvvetinin kullanılmasında Başkanlığın yürütme vasıtalarıdır; ortak sorumluluk içinde görev yaparlar ve yetki kullanırlar; tatil ve araverme sırasında sıra ile Ankara'da otururlar, bu sırayı Başkan, tespit eder.
Divan üyelerinin görevleri
Divan üyelerinin görevleri şunlardır:
1. Tutanakların tutulmasını denetlemek;
2. Tutanak özetlerini yazmak;
3. Genel Kurulda evrak okumak;
4. Yoklama yapmak;
5. Oyları saymak;
6. Seçimlerin düzen ve dürüstlük içinde geçmesini denetlemek;
7. Söz sırasını kaydetmek.
İKİNCİ BÖLÜM
Siyasî parti grupları ve Danışma Kurulu
Siyasî parti gruplarının kuruluşu
En az on milletvekili bulunan siyasî partiler Millet Meclisinde grup kurma hakkında sahiptirler.
Siyasî parti grubunun ilk kuruluşunda grup iç yönetmeliği ile her yasama dönemi başında, o gruba mensup milletvekillerinin ad, soyadı ve seçim çevrelerini gösterir liste gruplarca Meclis Başkanlığına verilir.
Sonradan meydana gelecek değişiklikler hakkında da en kısa zamanda aynı işlem yapılır.
Danışma Kurulu
Danışma Kurulu, Millet Meclisi Başkanının başkanlığında siyasî parti grup başkanları veya vekillerinden birisi veya onların yazılı olarak görevlendirdiği birer milletvekilinden kurulur.
Bu kurul, İçtüzükte kendisine verilen görevleri yerine getirir ve Başkanın istemi üzerine danışma niteliğinde görüş bildirir.
Gerektiğinde bir Hükümet temsilcisi veya Meclis Başkanvekilleri de Danışıma Kuruluna çağırılabilir.
Danışma Kurulu, Başkanın gerekli görmesi veya bir siyasî parti grubu başkanlığının istemi üzerine en geç yirmidört saat içinde Başkan tarafından toplantıya çağırılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Komisyonlar
Komisyonların adları
Mîllet Meclisi Komisyonları şunlardır:
1. Anayasa Komisyonu;
2. Adalet Komisyonu;
3. Millî Savunma Komisyonu;
4. İçişleri Komisyonu;
5. Dışişleri Komisyonu;
6. Millî Eğitim Komisyonu;
7. Sanayi ve Teknoloji ve Ticaret Komisyonu;
8. Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu;
9. Tarım, Orman ve Köy İşleri Komisyonu;
10. Sağlık ve Sosyal İşler Komisyonu;
11. Millet Meclisi Hesaplarını İnceleme Komisyonu.
Komisyonların her birinin üye sayısı, Danışma Kurulunun teklifi üzerine Genel Kurulca işaret oyuyla tayin edilir.
Komisyonlar, her yasama dönemi başında iki yıl için seçilirler ve görev süreleri yenileri seçilinceye kadar devam eder.
Parti gruplarının komisyonlarda temsili
Başkan, 11 inci maddenin ilk fıkrasında belirtilen oranlara göre, komisyonlarda da siyasî parti gruplarına düşen üye sayısını tespit eder.
Bir siyasî parti grubu, herhangi bir komisyonda kendisine düşen üyelikten vazgeçebilir.
Siyasî parti grupları, adaylarını belli edilecek bir süre içerisinde Başkanlığa bildirirler. Bütün komisyonlar için, siyasî parti gruplarınca bildirilen adayların isimlerini gösterir listelerin Genel Kurulca, işaret oyu ile onaylanması suretiyle seçim tamamlanmış olur.
Plan ve Bütçe Karma Komisyonu ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Dilekçe Karma Komisyonu üyeliğine seçilen milletvekilleri, Millet Meclisi Başkanlık Divanı ve Bakanlar Kurulu üyeleri, Meclis Komisyonlarında görev alamazlar.
Komisyon üyeliklerinde boşalma
Bir komisyonun üyeliklerinde boşalma olursa yenisi seçilinceye kadar komisyonun görev ve yetkisi aynen devam eder.
Noksan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.
Mensubu olduğu siyasî parti ile üyelik bağı sona eren veya Millet Meclisinde grup kurma hakkını kaybeden bir siyasî partiye mensubolan milletvekilinin, komisyon üyeliği kendiliğinden sona erer.
Genel Kurulda siyasî parti gruplarının oranlarında değişiklik olması sonucunda bunların bir komisyonda sahiboldukları üyeliklerin sayısı değişen oranlara uymuyorsa, Başkan bu durumu tespit eder. Bunun üzerine 21 inci madde uyarınca gereken işlem yapılır.
Esas komisyonlar
Raporu Genel Kurul görüşmelerine esas olacak komisyona, esas komisyon denir. Esas komisyonun hangisi olacağı, işin komisyonlara havalesi sırasında kanun ve İçtüzük hükümlerine göre, göre, Başkanlık tarafından tespit edilir.
Anayasa’nın 92 nci maddesine göre kurulan komisyonlar
Anayasa’nın 92 nci maddesi gereğince kurulacak Türkiye Büyük Millet Meclisi Karma Komisyonlarının üye tamsayısı Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu Başkanlarının anlaşmasiyle tespit edilir.
Millet Meclisi Başkanı en kısa zamanda siyasî parti grupları başkanlıklarına, her siyasî parti grubundan bu komisyonlara seçilecek üye sayısını bildirir. (Millet Meclisinden Karma Komisyona seçilecek üyeler hakkında 21 ve 22 nci maddeler hükümleri uygulanır.
Karma Komisyonlar Millet Meclisi Başkanlığınca denetlenir.
Karma Komisyonlar kendilerine havale edilen işi sona erdirinceye kadar göreve devam ederler. Ancak, Millet Meclisi döneminin sona ermesi halinde, seçimleri yenilenir.
Komisyon başkanı, başkanvekili, sözcü ve kâtibinin seçimi
Üye seçimi tamamlanınca, komisyonlar, Millet Meclisi Başkanı tarafından toplantıya çağırılırlar.
Bu toplantıda komisyonlar, başkan, başkanvekili, sözcü ve kâtiplerini seçerler.
Bu seçim için toplantı yetersayısı, komisyon üye tamsayısının salt çoğunluğudur.
Seçim gizli oyla yapılır. Seçilmek için, toplantıda hazır bulunanların salt çoğunluğunun oyu gereklidir.
Gereken hallerde, komisyon başkanının teklifi üzerine belli bir konu için özel sözcüler veya bir özel kâtip toplantıda hazır bulunanların salt çoğunluğunun oyu ile seçilir.
Tatil ve ara verme sırasında komisyonların çalışması
Hangi komisyonların tatil ve ara verme sırasında çalışacağı, Başkanın teklifi üzerine Genel Kurulca tespit edilir.
Komisyonların toplantıya çağrılması
Komisyonlar, kendi başkanlarınca toplantıya çağrılır.
Zorunluk olmadıkça komisyon toplantısı için çağrı, en az iki gün önceden yapılır. Bu çağrıda komisyon başkanınca hazırlanan gündem de belirtilir. Ancak, komisyon gündemine hâkimdir.
Bu çağrı ve gündem komisyon üyelerine, Başbakanlığa, ilgili bakanlıklara ve parti gruplarına ve diğer ilgili komisyonların başkanlıklarına ve teklifleri gündemde yer alan kanun teklifi sahibi Türkiye Büyük millet Meclisi üyelerinden ilk imza sahibine gönderilir; ayrıca ilân tahtasına asılır.
Komisyon başkanı, toplantı ve karar yeter sayısı
Komisyonlar, başkanlarının yönetiminde çalışır. Başkan bulunmadığı zaman başkanvekili, o da yoksa sözcü, komisyona başkanlık eder.
Komisyonlar, üye tamsayısının üçte biri ile toplanır ve hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğu ile karar verir.
Komisyonlara devam
Komisyon üyeleri, komisyon toplantılarına devama mecburdurlar. Komisyon devam cetvelleri, Millet Meclisi Başkanlığına ve siyasî parti grubu başkanlıklarına sunulur.
İzinsiz veya özürsüz olarak üst üste üç toplantıya veya bir yıl içindeki toplantıların üçte birine katılmayan komisyon üyesi, mensubu olduğu siyasî parti grubunca komisyondan geri çekilebilir.
Bu suretle boşalan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.
Komisyonlarda söz alma
Komisyonlarda istem sırasına göre söz verilir.
Komisyon başkanı ve komisyondaki Hükümet temsilcisi, söz sırasına bağlı değildir. Komisyonca çağrılmış uzmanlara, komisyon başkanı, gerekli gördüğü zaman söz verebilir.
Komisyonlarda hükümetin temsili ve uzman çağrılması
Komisyon toplantılarına Başbakan veya bir bakan katılabilir. Başbakan veya bakan, gerekli görürse, kendi yerine, yüksek dereceli bir kamu görevlisine yazılı temsil yetkisi verebilir.
Komisyonlar fikirlerini almak üzere uzmanlar çağırma yetkisine sahiptirler.
Komisyon toplantılarına girebilecek olanlar
Komisyon toplantıları Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerine, Bakanlar Kurulu üyelerine ve Hükümet temsilcilerine açıktır.
Komisyonlarda, Millet Meclisi üyeleri, teklifte imzası bulunan senatörler ve Bakanlar Kurulu üyeleri söz alabilirler. Ancak, komisyon üyeleri dışında kimse değişiklik önergeleri veremez ve oy kullanamaz.
Her milletvekili üyesi olmadığı bir komisyonun belgelerini görüp okuyabilir.
Komisyonlarda kapalı oturum
Bir komisyonda kapalı oturum yapılmasını ilgili bakan yahut komisyon üyelerinin üçte biri isteyebilir.
Kapalı oturumda komisyon üyelerinden ve bakanlardan başkası bulunamaz.
Kapalı oturum yapılması, görüşmelerin sır olarak saklanmasına söz vermek demektir.
Komisyon tutanakları
Komisyon kâtibi görüşmelerin tutanak özetini düzenler ve komisyon başkanı ile birlikte imzalar. Bu tutanak özetine oturumda hazır bulunan komisyon üyeleri, varsa yazılı itirazlarını ekliyebilirler.
Komisyon kâtibinin bulunmadığı hallerde, hazır bulunan en genç komisyon üyesi, geçici olarak kâtiplik görevini yerine getirir.
Komisyon karar verirse, tam tutanak tutulur.
Görüş alma, görüş bildirme
Bir komisyon, kendisine havale edilen tasarı veya teklifi, başka bir komisyonun ihtisası dahilinde görürse, gerekçeli olarak tasarı veya teklifin o komisyona havale edilmesini istiyebilir.
Bir komisyon, kendisine havale edilen tasan veya teklif yahut herhangi bir mesele için, bir başka komisyonun düşüncesini öğrenmeyi gerekli görürse, tasarı veya teklifin o komisyonda görüşüldükten sonra iadesini isteyebilir.
Bir komisyon, başka bir komisyona havale edilmiş bir tasarı veya teklif yahut herhangi bir mesele için düşüncesini belirtmekte yarar görürse, o tasarı veya teklifin kendisine havale edilmesini isteyebilir.
Böyle hallerde, ilgili her iki komisyon aynı görüşte iseler, Meclis Başkanı gereğini yerine getirir ve Genel Kurula bilgi verir.
İki komisyon arasında uyuşmazlık çıkarsa, mesele Meclis Başkanı tarafından Genel Kurula sunulur ve görüşme yoluyle halledilir.
Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı
Komisyonlar, kendilerine havale edilen kanun tasarı veya tekliflerini aynen veya değiştirerek kabul veya reddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerini birleştirerek görüşebilirler ve Türkiye Büyük Millet Meclisi binasında, Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlarda toplanırlar.
Ancak, komisyonlar, 90 ıncı maddedeki özel durum dışında kanun teklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerle uğraşamazlar, Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantı saatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrı ayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar.
Bekleme süresi
Komisyonlara havale edilen işlerin görüşülmesine, havale tarihinden itibaren kırksekiz saat sonra başlanabilir. Komisyona havale edilen evrak, komisyon başkanlığınca re'sen veya komisyon üyelerinden beşi tarafından yazıyla istenirse, bastırılarak komisyon üyelerine dağıtılır. Bu takdirde, söz konusu süre, dağıtım tarihinden itibaren başlar.
Danışma Kurulunun tavsiyesi veya bir kanun tasarı veya teklifinin tümünün veya belli hükümlerinin komisyona geri alınması veya geri verilmesi hallerinde, yukarıdaki fıkrada yazılı süre kaydına uyulmayabilir.
İnceleme süresi
Tasarı veya teklifler komisyona havale gününden nihayet kırkbeş gün içinde komisyonca neticelendirilip Genel Kurula gönderilmek lâzımdır.
Aksi takdirde adı geçen tasarı veya teklifin doğrudan doğruya gündeme alınmasını Hükümet veya teklif sahipleri istemek hakkını haizdirler.
Bir komisyon tarafından diğerine havale edilmiş olan bir mesele on gün içinde sonuçlandırılmak ve kabil olmazsa gerekçesi bildirilmek gerekir.
Anayasa'ya uygunluğun incelenmesi
Komisyonlar, kendilerine havale edilen tasarı veya tekliflerin ilk önce Anayasa'nın metin ve ruhuna aykırı olup olmadığını tetkik etmekle yükümlüdürler.
Bir komisyon, bir tasarı veya teklifin Anayasa'ya aykırı olduğunu gördüğü takdirde gerekçesini belirterek maddelerin müzakeresine geçmeden reddeder.
Erteleme
Bir kanun tasarı veya teklifinin görüşülmesi sırasında, Hükümet temsilcisinin bulunmaması sebebiyle, komisyon gerekli görürse, görüşme bir defaya mahsus ertelenebilir. Erteleme, yazı ile Başbakanlığa veya ilgili bakanlığa bildirilerek, gelecek toplantıda ilgili temsilcinin hazır bulundurulması istenir.
Başbakanlığa haber verme
Millet Meclisi Başkanlığına verilen kanun teklifleri, derhal Başbakanlığa gönderilir.
Bakanlıklarla yazışma
Komisyonlar, bütün bakanlıklarla doğrudan doğruya yazışabilirler ve kendilerine havale edilen işlerin sonuçlandırılması için gerekli bilgileri bakanlıklardan isteyebilerler.
Komisyon raporları
Komisyonlar, karara bağlandıkları işler için birer rapor düzenlerler. Rapor, başkan veya komisyon sözcüsü yahut o iş için seçilen özel sözcü tarafından yazılır. Raporda konu hakkında komisyonun düşünceleri ile komisyonca yapılan değişikliklerin gerekçeleri yer alır.
Raporlar konu hakkındaki son oylamaya katılan komisyon üyelerince imzalanır.
Daha önceki toplantılara katılmış olup tasarı veya teklifin tümünün son oylamasında hazır bulunamıyan komisyon üyeleri varsa gerekçeli muhalefetlerini de yazarak raporu imzalıyabilirler. Bu durumda olan üyelerin son toplantıya katılmadıkları belirtilir.
Komisyon raporunda imzası bulunan komisyon üyesi, diğer komisyonlarda ve Genel Kurulda, çekinser veya aykırı olduğunu rapor metninde yazıyle belirttiği hususlar dışında, sözcüden soru soramaz ve komisyon raporuna aykırı konuşma yapamaz.
Komisyon raporları bastırılıp milletvekillerine dağıtılır ve Genel Kurulda görüşülmesine başlandığı ilk birleşimin tutanağına eklenir.
Komisyon raporunun tümüne veya belli kısımlarına çekinser veya muhalif kalan komisyon üyeleri rapora çekinserlik veya aykırılık görüşlerini eklemek hakkına sahiptirler. Bu üyeler, raporda tasarı veya teklifin hangi maddesine aykırı olduklarını yazmak zorundadırlar.
Üyeler, komisyon raporuna katılmakla beraber, raporda yer almayan görüşlerini rapora eklemek hakkına da sahiptirler.
Komisyonlarda yeniden görüşme
Komisyon, bir gündem maddesinin görüşülmesini tamamlamadan önce, o konu ile ilgili belli bir hususun yeniden görüşülmesini, hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğunun oyuyla kararlaştırabilir.
Komisyon, belli bir gündem maddesinin görüşülmesini tamamladıktan sonra, aynı konunun komisyonda yeniden görüşülmesi, komisyon raporu Meclis Başkanlığına verilmeden önce, komisyon üye tamsayısının salt çoğunluğunun gerekçeli ve yazılı istemi üzerine bir defa için mümkündür.
Eski raporun benimsenmesi
Seçimi yenilenen komisyon, aynı komisyonca daha evvel verilmiş rapor hakkında yeni bir karar alacağını, görev bölümü yaptıktan sonra en geç bir ay içinde Meclis Başkanlığına bildirmemiş olursa eski raporu benimsemiş sayılır.
Genel Kurulda komisyonların temsili
Komisyonlar, Genel Kurulda başkan veya başkanvekili veya o konu için seçilmiş özel sözcü veya sözcüler tarafından temsil olunurlar.
Komisyon sıralarında, toplantı yeter sayısını temin edecek sayıda komisyon üyesi yer almamışsa, komisyon temsilcisi; komisyon metninin değiştirilmesini isteyen önergelerin reddini veya komisyona iadesini isteyebilir.
Komisyon toplantılarının düşeni
Bir komisyonda söz kesilir, şahsiyatla uğraşılır ve düzeni bozma hareketlerinde bulunulursa komisyon başkanı düzeni sağlar; gerekiyorsa toplantıya ara verir veya erteleyerek durumu gereği yapılmak üzere Millet Meclisi Başkanına bildirir.
Komisyonlar bülteni
Millet Meclisi Başkanlığı yılda iki defa komisyonlar bülteni yayımlar. Bu bültende, komisyonlara havale edilmiş veya komisyonlarca Genel Kuruldan geri alınmış yahut Genel Kurulca komisyonlara geri verilmiş işlerin hangi safhada olduğu belirtilir. Bu bülten, Genel Kurul tutanağına eklenir.
Arşive verilecek komisyon dosyaları
Konu, Türkiye Büyük Millet Meclisince nihai olarak karara bağlandıktan sonra, komisyonlara havale edilen dosyalar ile bu işlerle ilgili komisyon tutanakları, komisyon başkanlığınca yazılmış yazılar, komisyona gelen yazı ve önergeler, o dosya ile birlikte, arşivde saklanmak üzere Millet Meclisi Başkanlığına verilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Genel Kurul çalışmaları
Gündem
Millet Meclisi Genel Kurulunun gündemi şu kısımlardan ibarettir:
1. Başkanlığın Genel Kurula sunuşları.
2. Özel gündemde yer alacak işler.
3. Seçim.
4. Oylaması yapılacak işler.
5. Genel Görüşme ve Meclis Araştırması yapılmasına dair öngörüşmeler.
6. Sözlü sorular.
7. Kanun tasarı ve teklifleri ile komisyonlardan gelen diğer işler.
Danışma Kurulunun teklifi ve Genel Kurulun onayı ile 5. ve 6. kısımların her biri için haftanın belli bir gününde belli bir süre ayrılabilir.
3. ve 4. kısımlardaki seçimler ve oylamalar içinde haftanın belli bir günü ayrılabilir.
Gündemdeki işlerin görüşme sırası Başkanlıkça almış tarihlerine göre tespit edilir.
Başkanlıkça lüzum görülen hallerde, 7. bentteki işlerin görüşme sırası Danışma Kurulunca Genel Kurula teklif olunabilir. Hükümet, esas komisyonlar ve kanun teklifi sahiplerinin bu konu ile ilgili istemleri de Danışma Kurulunda görüşülür.
Danışma Kurulunun bu konudaki görüşü Genel Kurulun onayına sunulur.
Başkan birleşimi kapatırken, gündemde bulunan hususlardan hangilerinin gelecek birleşimde veya birleşimlerde görüşüleceğini Genel Kurula bildirir. Bu husus ayrıca ilân tahtasında ilân edilir.
Danışma Kurulunun görüşü alınıp, Genel Kurulca kararlaştırılmadıkça, Başkan tarafından görüşüleceği önceden bildirilmeyen, hiç bir husus, Genel Kurulda konuşulamaz.
Özel gündem
Danışma Kurulu, Anayasa ve İçtüzüğün emredici hükümleri gereğince, belli bir sürede sonuçlanması gereken, muayyen bir veya birkaç konunun yer alacağı özel gündemler ve görüşme günleri tespit edebilir. Bu konular, özel gündemde Başkanlık sunuşundan sonra yer alır. Özel gündem maddelerinden sonra, genel hükümler gereğince tespit olunmuş gündem maddelerine yer verilir.
