EN
TR
KONU
Demir malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyat olarak Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait fiyatın esas alınıp alınmayacağı konusunda, 6'ncı Dairenin 22.2.1999 tarih ve 1094 sayılı ilâmı ile 7’nci Dairenin 6.5.1998 tarih ve 977 sayılı ilâmında yer alan hükümler arasında aykırılık bulunduğundan bahisle içtihadın birleştirilmesi istemi.
USUL YÖNÜNDEN İNCELEME
Kocaeli Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü 1996 yılı hesabının 6’ncı Dairede yargılanması sonunda 10.12.1998 tarih ve 9696 sayılı tutanağa göre düzenlenen 22.2.1999 tarih ve 1094 sayılı ilâmın 1 ’inci maddesinde :
"Demir malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyat olarak Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş'ye ait fiyatın alındığı görülmüştür.
88/13181 sayılı Kararnamenin "Malzeme Fiyat Farkları" başlıklı 9'uncu maddesinin 9.2 1 bendinde aynen ;
"Bu bentte belirtilen kuruluşlarca üretilen malzeme fiyatlarında, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlere göre, yılı içinde meydana gelen artış ve eksilişlerin hesabında,
a)
b) Betonarmede kullanılan düz nervurlu demir çelikler için için 12 mm düz beton çelik çubuğunun, hasır çelik için ise ø 8 mm düz beton çelik çubuğun Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerindeki fabrika toptan satış fiyatları KDV’siz olarak esas alınır ” denilerek demir malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyatın Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerindeki fabrika toptan satış fiyatı alacağı hükme bağlanmıştır.
Sorumluların savunmalarında; “Taşıma Genel Teknik Şartnamesinin Taşıma Formülleri" başlıklı 210'uncu maddesinde malzemelerin istenilen vasıfla olmak şartı ile en yakın fabrika ve ocaklardan işbaşına kadar olan taşıma bedellerinin ödeneceği, Bayındırlık ve Iskan Bakanlığı'nın 6 6 1986 tarih ve 4087-B sayılı yazısında fiyat farkına tabi malzemelerin temininde temel prensibin taşıma hizmetinin de göz önüne alınması olduğunun ifade edildiği bu nedenle de nakliye bedelinin Karabük Demir Çelik San ve Tic. A.Ş'den verildiği, dolayısıyla demir zamlı fiyatının da bu fabrikaya ait fiyat olması gerektiği belirtilmekte ise de, andan Kararname hükmünde demirin satın alındığı yer ve nakliye bedelinin ödendiği yer ile herhangi bir bağlantı kurulmadan demir malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyatın Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerindeki fabrika toptan satış fiyatı olduğu açık bir şekilde hükme bağlanmıştır.
Söz konusu Bayındırlık ve İskan Bakanlığı yazısı ise Fiyat Farkı Kararnamesinin düzenlendiği 1988 yılından önceki bir tarihe ait olup, özelleştirmeden sonraki donem için sözleşme eki Kararname hükmünün uygulanması gerektiğine dair Yüksek Fen Kurulu kararı bulunmaktadır.
Sonuç olarak anılan kararname hükmü yürürlükte olduğu surece demir nereden satın alınırsa alınsın ve nakliye bedeli nereden verilirse verilsin demir fiyat farkı hesabında Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerindeki fabrika toptan satış fiyatı olması zorunludur.
Bilindiği gibi Karabük Demir ve Çelik İşletmeleri daha önce Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü'ne aitken 1995 yılında özelleştirilerek bu Genel Müdürlük bünyesinden çıkarılmıştır. "
Denilmiş ve demir malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyat olarak Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri fabrika toptan satış fiyatının esas alınması gerekirken, Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait fiyatın esas alınması sonucunda fazla ödenen miktarın sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmiştir.
Muğla Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü 1995 yılı hesabının 7’nci Dairede yargılanması sonunda düzenlenen 6.5.1998 tarih ve 977 sayılı ilâma esas 19.3.1998 tarih ve 8189 sayılı tutanağın 111/D, 113/C ve 147’nci maddelerinde :
"Fiyat Farkı Kararnamesinin yürürlüğe girdiği tarihte üretici firma konumunda olan Karabük Demir Çelik Fabrikası, özelleştirildikten sonra da bu konumunu sürdürdüğünden, fiyat farkı verilirken bu fabrikanın fiyatlarının esas alınmasında ilişik bulunmadığına denilmiş ve ilâmda bu konu da dahil olmak üzere “diğer işlemlerin belgelerine dayandığı, kayıtlarına, kanun ve nizamlarına uygun bulunduğu anlaşıldığından sorumluların beraatine " karar verilmiştir.
832 sayılı Sayıştay Kanununun 80’inci maddesinin birinci fıkrasında, işin gereği ve ibraz edilen belgelerin mahiyetleri bir olduğu halde aynı konu hakkında dairelerce veya Temyiz Kurulunca verilen ilâmların birbirine aykırı olması halinde, Birinci Başkanın bu ilâmları içtihadın birleştirilmesi için Genel Kurula vereceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan her iki ilâmda da ödemelerin konusu ve ibraz edilen belgeler aynı mahiyette olduğu halde, bu ilâmlar arasında aykırılık bulunmaktadır.
Bu itibarla, 6'ncı ve 7’nci Dairelerce verilen ilâmlar arasındaki aykırılığın giderilmesini teminen içtihadın birleştirilmesi gerektiğine çoğunlukla karar verildi.
AZINLIK DÜŞÜNCESİ
Demir malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyat olarak Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait fiyatın esas alınıp alınamayacağı konusundaki ilâm hükümleriyle ilgili olarak içtihadın birleştirilmesi isteminde bulunulmuştur.
Bu konunun gündeme gelmesi, 28.7.1988 tarih ve 88/13181 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli Esaslar’ın 9’uncu maddesinin 9.2.1 numaralı bendinde, demir malzeme fiyat farklarında Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerinin fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağına dair bir hükmün yer alması, buna karşılık Karabük Demir Çelik Fabrikaları Müessesesinin özelleştirilerek evvelce dahil bulunduğu Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri bünyesinden ayrılmış olmasından kaynaklanmaktadır.
Ancak Karabük Demir Çelik Fabrikaları Müessesesi, Özelleştirme Yüksek Kurulunun 3.1.1995 tarih ve 22160 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 30.12.1994 tarih ve 94/16 sayılı kararı ile özelleştirme kapsamına alınıp, fiilen 30.3.1995 tarihinde özelleştirilmiştir. Sözü edilen ilâmlardan, 7’nci Dairenin 6.5.1998 tarih ve 977 sayılı ilâmı ise, Muğla Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğünün 1995 yılı hesabına ilişkindir. Diğer bir ifadeyle, 7’nci Daire ilâmına konu olan ödemelerden bir kısmı, Karabük Demir Çelik Fabrikaları Müessesesinin özelleştirilmesinden önceki döneme aittir. Oysa 6’ncı Dairenin 22.2.1999 tarih ve 1094 sayılı ilâmı, Kocaeli Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü 1996 yılı hesabına ilişkin olup, özelleştirmeden sonraki dönemde yapılan ödemeleri kapsamaktadır. Bu durumda bahsi geçen ilâmlar arasında, 832 sayılı Kanunun 80’inci maddesinde öngörülen konu bakımından ayniyetin mevcut olmadığı görülmektedir.
Ayrıca, farklı işlere ait sözleşmelerdeki hükümler de verilecek karan etkileyecek unsurlar arasındadır. İlâmlarda konuyla ilgili sözleşme hükümleri belirtilmediğinden, bu yönüyle de meselenin 832 sayılı Kanunun 80’inci maddesi kapsamında mütalaa edilip edilemeyeceğini belirlemek mümkün olmamaktadır.
Diğer taraftan, 88/13181 sayılı Bakanlar Kurulu Kararma ekli Esaslar’ın 9’uncu maddesinin 9.2.1 numaralı bendinde, demir malzeme fiyat farklarında Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerinin fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağı açıkça belirtilmiş olduğundan, söz konusu Esaslarda yeni bir Bakanlar Kurulu Kararıyla değişiklik yapılmadığı sürece, başka bir fiyatın esas alınması ve dolayısıyla içtihadın birleştirilmesi yoluna gidilmesi halinde dahi farklı bir sonuca varılması mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle, içtihadın birleştirilmesine lüzum ve mahal bulunmamaktadır.
KONU İLE İLGİLİ MEVZUAT
28.7.1988 tarih ve 88/13181 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe
konulan Kamu Sektörüne Dahil İdarelerin İhalesi Yapılmış ve Yapılacak
İşlerinde İhale Usul ve Şekillerine Göre Fiyat Farkı Hesabında Uygulayacakları
Esasların 9’uncu maddesinin “Üretici kuruluşlardan temin edilen malzeme”
başlıklı 9.2.1 numaralı bendi:
Bu bentte belirtilen kuruluşlarca üretilen malzeme fiyatlarında, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlere göre, yılı içinde meydana gelen artış ve eksilişlerin hesabında (idarece yetkili sayılan kuruluşlar tarafından belgelenmiş olması kaydıyla):
a)..............
b) Betonarmede kullanılan düz nervürlü demir çelikler için ø 12 mm düz beton çelik
çubuğunun, hasır çelik için ise ø 8 mm düz beton çelik çubuğun Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerindeki, fabrika toptan satış fiyatları KDV’siz olarak esas alınır.
Taşıma Genel Teknik Şartnamesinin 2.10 maddesi:
Genel hükümler bölümünün başında II No.lu cetvelde taşıma bedelleri ödenmesi öngörülen malzemeden : Her türlü belonarme ve profil demirler ile saç levhaların İskenderun, Karabük (Ülkü’den), yerli D.K.P. düz saçın, Ereğli Demir Çelik Fabrikasından veya her üç fabrikadan temini mümkün olmayan bu malzemelerin idarece muvafakat edildiği mahalden; diğer malzemelerin istenilen vasıfta olmak şartı ile en yakın fabrika ve ocaklardan işbaşına kadar olan taşıma bedelleri aşağıdaki esaslara göre ödenir.
Müteahhit, ihzarat ve taşıma başlamadan önce malzeme nakledeceği fabrika ve ocakları bildirecek ve idarece yapılacak tetkikat neticesinde yazılı muvafakat verildikten sonra ihzarat ve taşımaya başlanacaktır.
ESAS YÖNÜNDEN İNCELEME
Konu ile ilgili mevzuat incelenerek gereği görüşüldü :
28.7.1988 tarih ve 88/13181 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kamu Sektörüne Dahil İdarelerin İhalesi Yapılmış ve Yapılacak İşlerinde İhale Usul ve Şekillerine Göre Fiyat Farkı Hesabında Uygulayacakları Esaslar’ın 9’uncu maddesinin “Üretici kuruluşlardan temin edilen malzeme” başlıklı 9.2.1 numaralı bendinde, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlere göre, yılı içinde meydana gelen artış ve eksilişlerin hesabında, betonarmede kullanılan düz nervürlü demir çelikler için ø 12 mm düz beton çelik çubuğunun, hasır çelik için ise ø 8 mm düz beton çelik çubuğun Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerindeki fabrika toptan satış fiyatlarının KDV’siz olarak esas alınacağı belirtilmiştir.
Karabük Demir Çelik Fabrikaları Müessesesi 1995 yılında özelleştirilmiş ve evvelce dahil bulunduğu Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri bünyesinden ayrılmıştır. Özelleştirmeden sonra mülkiyeti el değiştirmiş, özel bir şirket haline gelmiştir. Bu yeni hukuki statüsüyle de yönetiminin ve fiyatlandırma politikasının Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerinden bağımsız hale geldiği açıktır. Dolayısıyla Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait fiyatların Türkiye Demir ve Çelik işletmeleri tarafından tesbit edilen fiyat olarak kabulü mümkün değildir.
Diğer taraftan, demir malzeme fiyat farkı hesabında esas alınması gereken zamlı fiyatın, iki yerin nakliye bedeli ve demir malzeme fiyat farkı toplamlarının mukayesesi sonucunda tesbit edilmesi gerektiği şeklindeki görüşün de kabulüne imkân bulunmamaktadır. Zira, malzeme fiyat farkı ve nakliye bedeli, ayrı iki ödeme cinsi olup, dayandıkları mevzuat hükümleri farklıdır.
Her ne kadar Taşıma Genel Teknik Şartnamesinin 2.10 maddesinde, her türlü betonarme ve profil demirler ile saç levhaların İskenderun, Karabük (Ülkü’den), yerli D.K.P. düz saçın, Ereğli Demir Çelik Fabrikasından veya her üç fabrikadan temini mümkün olmayan bu malzemelerin idarece muvafakat edildiği mahalden, İşbaşına kadar olan taşıma bedellerinin aynı maddede yazılı esaslara göre ödeneceği belirtilmişse de, bu düzenleme Karabük Demir Çelik Fabrikaları Müessesesinin özelleştirilmesinden önce yapılmıştır ve maddenin temel konusu, nakliye bedelinin hesap şeklidir.
Taşıma Genel Teknik Şartnamesinin bahsi geçen 2.10 maddesinde, diğer malzemelerin istenilen vasıfta olmak şartı ile en yakın fabrika ve ocaklardan işbaşına kadar olan taşıma bedellerinin, yine aynı maddede belirlenen esaslara göre ödenmesini öngören hükme dayanılarak, malzeme fiyat farklarının nakliye bedelleriyle birlikte değerlendirilmesi de söz konusu değildir. Zira bu hüküm demir dışındaki malzemelerin nakliyesiyle ilgilidir ve ayrıca yukarıda da belirtildiği gibi fiyat farklarının hesaplanmasıyla bir alakası bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, demir için ödenecek malzeme fiyat farkının dayanağı yukarıda belirtilen 88/13181 sayılı Kararname eki Esaslar’da yer alan hükümlerdir. Bu Esaslar’da da, fiyat farkı hesabında Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerindeki fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağı belirtilmiştir. Bu hükümde bir değişiklik olmadığı sürece, fiyat farkı hesabında Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait fiyatların ya da Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerince belirlenen fiyatların dışında başka bir fiyatın esas alınması mümkün değildir.
SONUÇ
88/13181 sayılı Kararname eki Esaslar’a göre ödenmekte olan demir malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyat olarak Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait fiyatın esas alınmasının mümkün bulunmadığına ve içtihadın bu yönde birleştirilmesine 20.9.1999 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
