2/1759 Soyadı Nizamesi Hakkında Kararname

15/12/1934 tarih ve 2/1720 sayılı kararname ile Soy Adı Nizamnamesinin projesinin onaylandığı anlaşıldığından Şûrayı Devlet Heyeti Umumiyesince kabul edilen ilişik şeklinin mer’iyete konulması, İcra Vekilleri Heyetince 24/12/1934 tarihinde onaylanmıştır.

Soy Adı Nizamnamesi

BÖLÜM I

Hususî hükümler

Her Türk, öz adından başka soy adı da taşıyacaktır. Soy adı olmıyanlar 2/7/1936 günlemecine kadar bir soy adı seçil, 31 nci madde hükümlerine göre bunu nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına yazdıracaklardır.

Söyleyişte, yazışta, imzada öz ad önde, soy adı sonda olmak üzere bütün harfleri söylenerek veya yazılarak kullanılabileceği gibi söyleyişte ve yazışta öz adsız yalnız soy adını kullanmak ve imzada öz adın ilk harfini, öz adı iki tane ise her ikisinin ilk harflerini veya birinin ilk harfi ile ötekinin tümünü ve soy adının tümünü yazmak caizdir.

2/7/1936 güncelmecine kadar soyadlarını seçip nüfus kütüklerine yazdırmıyanların soy adlarını 29 uncu maddeye göre vali veya kaymakamlar seçerler.

Bu günlemeçten sonra soy adları nufus kütüklerine yazdırılmadıkça kullanılamaz. Soy adında yapılacak değişiklikler nüfus kütüklerinde yazılmadıkça sayılmaz.

Soy adları, Kanunu Medenî hükümlerine göre mahkeme kararı ile değiştirilir. Kanunun neşrinden evvel kütüğe yazılmış veya yazılmamış soy adı bulunanlar. 2/7/1936 günlemecine kadar bu soy adlarını değiştirerek yeni bir soy adı alabilirler; ancak eski soy adlarını değiştirenler veya yeniden soy adını alanlar yeni aldıkları soy adını kütüğe yazdırdıktan sonra mahkeme kararı olmadıkça değiştiremezler.

Bu yeni seçimden kendini zararlı ve alâkalı görenler mahkemeye gidebilirler.

BÖLÜM II

Soy adı

Yeni takılan soy adları Türk dilinden alınır.

Soy adı ya yalnız olarak veyahud (oğlu) ile birlikte kullanılır.

Yabancı ırk ve millet isimleri soy adı olarak kullanılamaz.

Bir aşirete veya kabileye ilişik anlatan soy adları kullanılamaz ve yeniden takılamaz.

Eski ve yeni Devlet kadrosundaki rütbe ve memuriyet bildiren soy adları kullanılamaz ve yeniden konamaz.

Umumî edeblere uygun olmıyan veya gülünç veya iğrenç olan veya hakaret anlatan soy adları kullanılamaz ve yeniden takılamaz.

Tarihte ün almış büyüklere ilişik anlatan soy adları bu kişilere ilişiklik resmî kayidlerle, belgelerle sabit olmadıkça kullanılamaz ve yeniden takılamaz.

7, 8, 9, 10 ve 11 nci maddelere aykırı olarak takılmış adlar nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına yazılamazlar. Yazılmış olanlar nüfus kütüğünün bulunduğu yer kaymakamının veya valisinin yazılı emrile çizilir ve bir şerhle yenisi yazılır.

Bir soydan gelen aileler, soy adları yoksa veya değiştirmek istiyorlarsa, ortak bir soy adı seçip nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına yazdırabilirler; ancak bir soydan olmıyanlar ortaklaşa ayni soy adını alamazlar.

Bir köyde, bir kasabada, bir şehirde bir soydan olmıyanlar aynı soy adını seçmiş olurlarsa, bu ad bunlardan İlk müracaat eden için kabul olunup diğerlerininki değiştirtirilir. Değiştirmemekte ısrar edenler olursa bunların adlarına (büyük, küçük) gibi bir sıfat veya her hangi bir ek ilâvesile öbürlerinden ayırd ettirilir ve o yolda nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına geçirilir.

Müteaddit nüfus dairelerine ayrılmış olan şehirlerde, nüfus dairelerinden her biri bu maddenin tatbikında bir kasaba addolunur.

Ayni aile efradından biri tarafından bir mahalde tescil ettirilmiş olan soy adı, o aile efradının diğer mahallerde bulunanları tarafından taşınması, bu madde hükmünden müstesnadır.

BÖLÜM III

Soy adı seçim hak ve vazifesi

Nesebi sahih olan çocuklar, babalarının soy adını taşırlar. Nesebi sahih olmıyan çocuklar, analarının soy adını takınırlar. Ancak bu çocuklar babalarının tanıması ile veya hâkimin kararı ile babanın soy adını alırlar.

Evlâd edinilen çocuk evlâd edinenin soy adını taşır. Evlâdlık mukavelesi bozulursa kendi babasının soy adını alır.

Kadın evlenince babasının soy adını bırakıp kocasının soy adını alır.

Kocası ölen kadın isterse kocasının soy adını kullanmakta devam eder, isterse babasının soy adına döner. Babasının soy adına dönmek istiyen kadın bunu bir yıl içinde nüfus kütüğüne yazdırmağa mecburdur.

Evlenen dul, evlendiği günden itibaren yeni kocasının soy adını alır ve eski kocasının soy adına bir daha dönemez.

Evliliği bozulan veya boşanan kadın bozulma veya boşanmadan sonra bu kocasının adını kullanamaz.

İster babasile birlikte, ister ayrı yaşasın baba, reşid olmıyan çocukları için soy adını seçer ve nüfus kütüğüne ve doğum kâğıdlarına yazdırır.

Bu çocuklar bu adı kullanmağa mecburdurlar.

Mümeyyiz olan reşid, soy adını seçmekte serbesttir.

Evli kadınlar için kocaları kendi soy adlarını nüfus kütüklerine yazdırırlar.

Evliliğin feshi veya boşanma hallerinde çocuk anasının yanında bile olsa çocuklara soy adı seçme hak ve vazifesi babanındır.

Baba ölmüş ve karısı evlenmemiş olursa ve yahud baba akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altında bulunuyor ve evlilik de devam ediyorsa çocuklara soy adı takmak ve nüfus kütüğüne yazdırmak hak ve vazifesi anaya geçer. Ancak babasının kayid ettirilmiş soy adı var ise, ana bunu değiştiremez.

Babanın ölümü ile ana evlenmiş veya baba akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altına alınarak evlilik zeval bulmuş ise, çocuklara soy adı seçme ve nüfus kütüğüne yazdırma hak ve vazifesi babanın karı hısımlarından en yakın erkeğe ve bunların en yaşlısına ve kan hısımlarından reşid erkek yoksa vasiye aid olur.

Akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altına alınmış bulunan reşidin soy adını babası, yoksa anası, o da yoksa vasisi seçer ve nüfus kütüğüne yazdırır.

Bir evde yaşıyan öz, övey ve kayın (ana, baba, büyük ana, büyük baba ve kardeşlerinin) ve diğer kan, civar ve sıhrî hısımların soy adlarını seçtirip nüfusa yazdırmak vazifesi aile reisine aiddir.

Bu akrabalardan bir soydan olmıyanlara aynı soy adı takılamaz.

Bu akrabalardan reşid olmıyanların ve akıl hastalığı ve akıl zayıflığı dolayısile vesayet altında bulunanların soy adını takmak hak ve vazifesini taşıyan başka kimse yoksa bu aile reisi bunların soy adını vazifeli memurlara seçtirip nüfus kütüğüne yazılmak üzere takib eder. Ancak bunlardan reşid olmıyanlar, rüşüd yaşına geldiklerinde ve hastalar iyileştiklerinde mahkemeye müracaatla bu adları değiştirebilirler.

Babası, anası, baba tarafından erkek kan hısımı olmıyan veya olupta akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altında bulunan küçüklerin soy adını vasileri seçer ve nüfus kütüğüne yazdırır.

Ayni vaziyette olup akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altında bulunan reşidlerin de soy adını vasileri seçer ve nüfus kütüğüne yazdırır.

Anası ve babası ve baba tarafından erkek kan hısımı ve vasisi bulunmıyan veya anası ve babası belli olmıyan çocukların soy adlarını köylerde muhtar ve ihtiyar heyeti azaları ve mahallelerde belediye mümessilleri kaymakamların ve vilâyet merkezlerinde valilerin muvafakatini alarak seçerler ve nüfus kütüklerine yazdırırlar.

26 nci ve 27 inci maddelerde yazılı çocuklar, rüşüd yaşına geldiklerinde kendilerine takılmış bulunan soy adlarını mahkemeye müracaatla değiştirtebilirler.

2/7/1936 günlemecine kadar kendilerine soy adı seçmiyenlere vali veya kaymakamlar veya bunların memur edeceği kimseler tarafından soy adı seçilip nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına yazdırılır ve bu suretle seçilen soy adlarını bu kimseler kullanmağa mecburdurlar

Soy Adı Kanunu ile bu nizamnameye göre başkalarına soy adı seçmekte kendilerini haklı görenler arasında çıkacak ihtilâflar, kazalarda kaymakamlar ve vilâyet merkezleri ile bu merkezlere bağlı köylerde valiler veya bunların memur edeceği kimseler tarafından kafiyede hallolunur.

BÖLÜM IV

Soy adlarının yazımı

2/1/1935 günlemecinden 2/7/1936 günlemecine kadar her aile reisi evindekilerden soy adı seçmek hakkı kendisine aid bulunanlar için ad seçerek ve soy adı seçmek hakkı başkalarına aid bulunanlara bu adları seçtirerek köylerde muhtar ve ihtiyar heyetine, mahallelerde belediye mümessiline yazdırmağa ve defterde kendi evi sırasını günlemeçliyerek imzalamağa veya mühürlemeğe veya parmak basmağa ve doğum kağıdlarına bunların soy adlarını koydurmağa mecburdur.

Kendi soy adını bizzat yazdırmak istiyen reşid erkeklerle dullar da bu müddet içinde adlarını seçip bu defterlere yazdırırlar ve doğum kağıdlarına koydururlar.

Muhtarlar ve mahallelerde belediye mümessilleri 27 inci maddede yazılı kimselerin soy adlarını 2/7/1936 günlemecine kadar seçip hazırladıkları soy adı defterlerine yazmağa ve hizalarını imzalamağa ve bunu valilere veya kaymakamlara imzalatmağa mecburdurlar.

Köy muhtar ve ihtiyar heyetleri nüfus dairelerinden verilecek numunelere göre kendi köylerinde yaşıyan yerli ve yabancı her ferdi, yerlileri ayrı ve yabancıları ayrı deftere olmak üzere aile sırasile soy adı defterlerine adlarını geçirip hizalarında soy adlarını yazmağa ve soy adını seçmek hakkı olan her aile reisine veya reşidlere kendi haneleri hizasını günlemeçtirerek imzalatmağa veya mühürletmeğe ve mühür de yoksa parmak izile tasdik ettirmeğe mecburdurlar.

Köyde yaşıyan her ferdin bu defterlere yazılması mecburidir.

Göçebeler dahi bir yerde nüfus kütüğüne kayidli olsunlar, olmasınlar bu defterlere yazılacak ve hizalarına kayidli oldukları nüfus daireleri işaret olunacaktır.

Kayidli olmıyanlara da kayidli olmadığı işareti verilecektir.

Her belediye, bütün mahallelerine birer mümessil veya memur tayin ederek 2/7/1936 günlemecine kadar bu memur veya mümessillere mahallelerin yerli veya yabancı bütün ferdlerini ve bunların soy adlarını, Nüfus Genel Müdürlüğünce hazırlanacak ve nüfus dairelerinden verilecek örneklere göre yerli veya yabancı soy adı defterlerine yazdırmağa ve her ev hizasında o evdekilerin soy adlarını seçmek hakkına malik olan kimselere günlemeçtirerek imzalatmağa ve 33 üncü maddede yazılı kimseler için o maddede gösterilenlere imza koydurmağa veya bunlara mühürletmeğe ve yazı bitmiyenlere parmak izile tasdik ettirmeğe mecburdur.

Belediyeler, kendi sınırları içinde yaşıyan göçebelere aid olmak üzere ayrı bir defter tutturmağa ve bunların nüfusa yazılı oldukları yerleri de bu defterlere yazdırmağa ve kayidli olmıyanlara kayidsiz işareti vermeğe mecburdurlar.

Muhtarlar, defterlerinin altını ihtiyar heyeti azalarına da tasdik ettirerek birer nüshasını makbuz mukabilinde kaymakamlara ve vilâyet merkezlerinde nüfus müdürlüklerine teslim ederler. Diğer nüshalarını da muhtar ve ihtiyar heyetleri köy odasında saklamağa ve demirbaş olarak kendisinden sonra gelenlere bırakmağa mecburdurlar.

Mahallelerdeki memur ve mümessiller de bu defterlerin altını tasdik ederek makbuz mukabilinde belediye reislerine teslim ederler. Belediye reisleri bunların altını belediye encümenlerine tasdik ettirdikten sonra kazalarda kaymakamlara ve vilâyet merkezlerinde valilere makbuz mukabilinde verirler. Diğer nüshalarını da demirbaş olarak belediyede saklarlar ve kendilerinden sonra gelenlere bırakırlar.

Gerek muhtarlar, gerek belediye reisleri bu defterlerin muamelesini 2/7/1936 günlemecine kadar bitirmeğe ve 15/7/1936 günlemecine kadar tasdikli olarak kaymakamlara veya valilere vermeğe mecburdurlar.

Köylerde muhtarlar ve mahallelerde memurlar veya mümessiller, bu defterlerin bitirilmesi için 2/7/1936 günlemecini beklemeğe mecbur olmayıp köylerinde veya mahallelerinde bulunan nüfusun yazılması bitince derhal tasdik ederek muhtarlar, kaymakamlara veya valilere belediye memur ve mümessilleri de belediye reislerine teslim ederler.

Belediye reisleri de şehir veya kasabanın bütün mahallelerinin bitirilmesini beklemiyerek yazımı biten mahallelerin defterlerini üç gün içinde tasdik edip kaymakamlara veya valilere teslimle mükelleftirler.

Defterler, kaymakamlara veya valilere teslim edildikten sonra bu defterlere yazılmıyarak açıkta kaldıkları anlaşılan kimseler için örneğine uygun soy adı kâğıdı doldurularak soy adını seçmeğe salahiyetli kimseler tarafından altı imza edileceği gibi köylerde muhtar ve ihtiyar heyetleri ve kasaba ve şehirlerde belediye memurları veya mümessilleri veya belediye reisleri tarafından tasdik olunup ayrıca nüfus dairelerine imza mukabili teslim olunur. Bu ayrı kâğıdlara yazılanlar köyde muhtarlar tarafından köy soy adı defterine ve şehir ve kasabalarda belediyelerce o mahallenin soy adı defterine yazılmak ve hizası imzalanmak veya mühür veya parmak izile tasdik edilmek mecburidir. Nüfus daireleri de bu defterlerde isimleri hizasına tesellüm imzasını koyacaktır.

Köylere ve mahallelere soy adı defterlerini yapmak üzere taleb vukuunda ücreti o köy sandığından veya belediyeden verilmek üzere kaymakamlar veya valiler tarafından muvakkat memurlar tayin olunabilir veya mevcud nüfus veya diğer daireler memurlarından münasibleri bu işle tavzif edilebilir.

BÖLÜM V

Soy adlarının nüfus kütüklerine ve doğum kâğıdlarına işlenmesi

Valiler ve kaymakamlar, teslim olunan defterleri imza mukabili nüfus müdürlerine ve memurlarına teslim ederler. Bu defterler o nüfus dairelerinde cıldlenerek demirbaş eşya gibi saklanır ve zimmetle devrolunur.

Her köy defterine, yerlisine ayrı, yabancısına ayrı olmak üzere birden başlıyarak hane numarası gibi soy adı numarası konacaktır. Her mahalle defterine de köy defteri gibi yerlilere ayrı, yabancılara ayrı olmak üzere numara yürütülecektir. Bir köy veya mahalleden - defterlerden sonra - ayrı soy adı kâğıdı gelirse bu kâğıdlar bu defterlere rabtedilecek ve soy adı numarası bunlar üzerinde de yürütülecektir.

Her köy veya mahallenin soy adı defterleri kabilse ayrı ve değilse münasib miktarı bir araya getirilerek cildlenecektir.

Her köy ve her mahallenin soy adı defterleri o köy veya mahallenin nüfustaki esas defterlerine işlenecektir.

Soy adı, esas defterlerine yazıldıktan sonra o soy adı sahiblerinin doğum kâğıdlarına yazılıp nüfus dairelerinin resmî mühür ve memurun imzasile tasdik olunur.

Yabancılar için soy adı defterleri nüfus dairelerine geldikten sonra nüfus daireleri bu defterlere istinad ederek bunların soy adını doğum kâğıdlarına yazmakla beraber kayidli bulundukları yer nüfus kütüklerine yazdırılmak üzere mahallerine bildirirler.

Soy adlarını, esas defterlerine işlemek ve doğum kâğıdlarına yazmak üzere vali ve kaymakamlar nüfus dairelerine diğer dairelerden lüzumu kadar yardımcı vermekle mükelleftirler.

Nüfus daireleri, yardımcı gelen memurlara ayrı köy ve mahalleler vereceklerdir. Her memur kendisine verilen köyün veya mahallenin esas defterlerini ve doğum kâğıdlarını işlemeğe mecburdur.

Bu memurlar, işledikleri soy adı defterlerinin taraflarından işlendiğini anlatan bir şerh yazarak altını tasdik etmeğe ve nüfus dairesi memuruna da tasdik ettirmeğe mecburdur.

Bir esas defterine geçirilen soy adlarının hepsi doğum kâğıdlarına yazılmamış olursa bu perakende doğum kâğıdlarına soy adları nüfus memuru veya memur edeceği kimse tarafından işlenebilir. Ancak bu yolda doldurulan doğum kâğıdlarına yazılacak şerhlerin nüfus memurları tarafından imzalanması lâzımdır.

Nüfus memurları, kâtibleri ve yardımcı gelen memurlar soy adı defterlerini ana kütüklere ve doğum kâğıdlarına işlerlerken Soy Adı Kanunu hükümlerine ve bilhassa bu nizamnamenin 7, 8, 9, 10, 11 ve 12 nci maddelerine aykırı olup olmadıklarına dikkat etmeğe ve aykırı olanları işlemeyip kaymakamlığa ve vilâyet merkezlerinde valiye bildirmeğe ve bu makamlardan gelecek emirlere göre işleri yürütmeğe mecburdurlar. Valiler ve kaymakamlar bu hususta icab eden emri 24 saatte vermekle mükelleftirler.

Nüfus memurları, 2/1/1935 günlemecinden başlıyarak nüfus kütüklerine yazacakları doğumların soy adlarını da beraber yazarlar.

Soy adsız hiç bir doğum yazamazlar. Yeniden tabiiyete i alınanlar da nüfus kütüklerine soy adlarile birlikte yazılırlar.

Köy ve mahalle soy adı defterleri tamamen esas defterlerine ve doğum kâğıdlarına işlendikten sonra gelecek perakende soy adı kâğıdları nüfus memuru veya kâtibleri tarafından işlenecektir.

BÖLÜM VI

Türlü hükümler

Soy adı defterlerine, soy adı kâğıdlarına soy adı için verilecek arzuhallere ve belgelere, doğum kâğıdlarına yazılacak soy adı şerhlerine pul yapıştırılmaz.

Soy adlarını nüfus kütüğüne ve doğum kâğıdlarına yazma işinde ihmali görülen memurlar hakkında i kaymakamlar bir haftalığa, valiler on beş günlüğe kadar maaş kesme cezası verebilirler.

Bu kararlar kat’î olup ilk ödenecek maaştan kesilir.