12-116 Yük Tevzi İşletme Usulleri ve Arıza Halleri Yönergesi

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

Amaç

Bu Yönerge, Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminin, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) Genel Müdürlüğü tarafından yapılan işletmesinde, Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerinin TEİAŞ ilgili birimleri ve sistem kullanıcıları ile ilgili çalışmalarını düzenler.

Kapsam

Bu Yönerge, TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminin işletilmesinden sorumlu Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerinin, TEİAŞ ilgili birimleri ve sistem kullanıcıları ile ilgili çalışmalarında kullanılacak düzenlemeleri kapsar.

Hukuki dayanak

Bu Yönergenin hukuki dayanağı;

1. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu,

2. Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Ana Statüsü,

3. Elektrik Şebeke Yönetmeliği,

4. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği,

5. Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği,

6. İthalat ve İhracat Yönetmeliği,

7. Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği,

8. TEİAŞ İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği,

dir.

Kısaltmalar

Bu Yönergede geçen;

1. TEİAŞ: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini,

2. YTİM: Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerini,

3. MYTİM: Milli Yük Tevzi İşletme Müdürlüğünü,

4. BYTİM: Bölgesel Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerini,

5. ENTSO-E: Avrupa Elektrik İletim Sistemi İşletmecileri Ağını,

6. EDŞ: Elektrik Dağıtım Şirketini,

7. EİH: Enerji İletim Hattını,

8. EPİAŞ :Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketini,

9. TM: Trafo Merkezini,

10. GİS: Gaz İzoleli Trafo Merkezini,

11. YG: Yüksek Gerilimi,

12. AG: Alçak Gerilimi,

13. PYS: Piyasa Yönetim Sistemini,

14. ÖİR: Özel İşletme Rejimini,

15. Form YTİM/1 (Ek-1): Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü Çalışma İzni İsteği Formunu,

16. Form YTİM/2 (Ek-2): Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü Çalışma İzni Formunu,

17. Form YTİM/3 (Ek-3): Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü Manevra Formunu,

18. Form İGF-1: İş Güvenliği Formunu,

19. Form İGF-2: İş Bitirme Beyanı Formunu,

20. YTBS: Yük Tevzi Bilgi Sistemini,

21. SCADA/EMS: Uzaktan Gözleme ve Veri Toplama Sistemi / Enerji Yönetim Sistemini,

22. ÖKS: Özel Koruma Sistemini,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Tanımlar

A-) Birimler, Görevlileri, Görevleri:

Bu bölümdeki tanımlar ilgili personel ve birimler hakkında bilgi vermek maksadıyla yapılmış olup, personelin ve birimlerin görev ve sorumluluklarının sadece tanımlardaki kadar bulunduğu anlamını taşımaz. Yapılan işin niteliğine göre sorumluluk ve gerekli görev sınırları ilgili mevzuata göre ünite amirlerince genişletilebilir. Bu bölümde tanımlanmayan kavramlar için ilgili mevzuattaki tanımlar esas alınır.

Sistem İşletmecisi: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketidir.

Piyasa İşletmecisi: Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketidir.

Piyasa Katılımcısı: DUY’la tanımlanan lisans sahibi tüzel kişileri ve perakende satış şirketleri için oluşturulan farklı kategorilerdir.

Dağıtım Sistem İşletmecisi: Bağlı bulunduğu dağıtım bölgesi sınırları içerisinde dağıtım sisteminin işletiminden sorumlu dağıtım lisansı sahibi tüzel kişidir.

Dağıtım Şirketi : Belirlenen bir bölgede elektrik dağıtımı ile iştigal eden tüzel kişidir.

Yük Tevzi İşletme Müdürlükleri (YTİM):

Milli Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü (MYTİM): TEİAŞ bünyesinde yer alan ve Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminin üretim, iletim ve tüketim yönünden güvenli, kaliteli ve ekonomik olarak işletmesini yapan, elektrik enerjisi arz ve talebinin gerçek zamanlı dengelenmesini sağlayan, Dengeleme Güç Piyasasını işleten, uluslararası enterkonneksiyon hatlarının işletilmesi ve bu hatlar üzerinden yapılan enerji alışverişlerinin koordinasyonundan sorumlu olan ve BYTİM'ler arasındaki koordinasyonu sağlayan İşletme Müdürlüğüdür.

Bölgesel Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü (BYTİM): TEİAŞ bünyesinde yer alan Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminin sınırları belirlenmiş bir bölgesinin üretim, iletim ve tüketim yönünden güvenli, kaliteli ve ekonomik olarak işletmesini yapan, işletme manevralarını MYTİM ve/veya ilgili birimler ile koordineli olarak yapan/yaptıran İşletme Müdürlüğüdür.

Yük Tevzici: Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerinde sistem işletmesini sağlamakla görevli personeldir.

Bölge Müdürlükleri:

İşletme ve Bakım Mühendisi: EİH, TM ve İletim Şalt Tesislerinin işletme ve bakımından sorumlu mühendistir.

Koruma Sistemleri Mühendisi: TM’lerdeki akım ve gerilim trafolarının koruma sargılarına bağlı koruma cihazlarının ve sekonder kumanda devrelerinin bakım, ayar ve testlerinden sorumlu mühendistir.

Ölçüm Sistemleri Mühendisi: Akım ve gerilim trafolarının sekonder ölçü devrelerine bağlı ölçüm cihazlarının (sayaç, güç kalitesi çözümleyicisi ve skalar cihazlarının) ölçüm, bakım, ayar ve testlerinden sorumlu mühendistir.

Elektronik Mühendisi: İletişim teçhizatının ve elektronik koruma devrelerinin bakım ve ayarlarından sorumlu, SCADA Sisteminin sağlıklı (kesintisiz, hatasız bilgi izlenebilmesi) işleyebilmesi için gerekli çalışmaları ilgili birimler ile koordineli olarak yapan mühendistir.

Test Mühendisi: Trafo ve primer şalt teçhizatı, topraklama sistemi ile güç kablolarının testlerinden sorumlu mühendistir.

Trafo Merkezi İşletme Teknisyeni: Trafo Merkezlerinin işletme şartlarını göz önünde tutarak Bölge Müdürlüğü ve BYTİM talimatlarına uygun manevra yapan, çalışmalar öncesinde teçhizatı İGF-1 formu ile müstakil çalışmalarda çalışma sorumlusuna, koordineli çalışmalarda koordinasyon sorumlusuna teslim eden, çalışmanın bitiminde de çalışma / koordinasyon sorumlusundan iş güvenliği tedbirlerinin kaldırıldığını kontrol ederek İGF-2 formu ile teslim alıp, teçhizatın işletme haline geçmesi için Bölge Müdürlüğü ve BYTİM’ye bilgi vererek servise alınmasını sağlayan personeldir. Birden fazla İGF-1 formu doldurularak yapılan koordineli olmayan çalışmalarda İGF formu alan ekipler arasında koordinasyonu sağlamak TM İşletme Teknisyeninin görevidir.

Çalışma Sorumlusu: Yapılacak bir çalışmadan önce gerekli güvenlik önlemlerini alan veya aldırtan daha sonra teçhizat üzerinde yapılacak olan çalışmaları yürüten, çalışmanın bitiminde de bu önlemlerin kaldırılmasını sağlayan, üzerinde çalışma yapılan teçhizatın servise alınabileceğini ilgili birimlere bildiren, koordineli çalışmalarda koordinasyon sorumlusuna bağlı çalışıp, kendi ekibinin güvenliğinden sorumlu olan personeldir.

Koordinasyon Sorumlusu: Koordineli çalışmalarda açma manevrası sonrası teçhizatı; TM İşletme Teknisyeninden İGF -1 formu ile alan ve teçhizat üzerinde çalışma yapacak ekiplerin işe başlamasını sağlayan, çalışmanın bitiminde İGF- 2 formu ile TM İşletme Teknisyenine teslim eden, Bölge Müdürlüğü yetkilisi tarafından belirlenen ve koordineli çalışma yapacak ekiplerin karşılıklı iletişiminden sorumlu olan personeldir.

Çalışma İzni İstemeye Yetkili Kişiler: Elektrik Enterkonnekte Sistemini etkileyen çalışmaları istemeye yetkili; Bölge Müdürlüğü ve ilgili sistem kullanıcısı tarafından BYTİM’ye liste ile bildirilen personeldir.

Santral İşletme Müdürlükleri:

Üretim Faaliyeti Gösteren Tüzel Kişiler: Üretim lisansı almış tüzel kişilerdir.

Santral İşletme Mühendisi veya Sorumlusu: Bir santralin işletme faaliyetlerini yürüten mühendis veya sorumlu personeldir.

Santral Kumanda Operatörü: Santral işletme şartlarını göz önünde tutarak ilgili talimatlar ile Yük Tevzici talimatlarına uygun manevra yapan personeldir.

B-) İşletmede Sık Kullanılan Terimler:

İletim Sistemi: Elektrik iletim tesisleri ve şebekesidir.

İletim Tesisi: Üretim ve/veya tüketim tesislerinin 36 kV üstü gerilim seviyesinden bağlı olduğu üretim veya tüketim tesisi şalt sahasından sonraki nihayet direğinden itibaren, iletim şalt sahalarının orta gerilim fiderleri de dahil olmak üzere dağıtım tesislerinin bağlantı noktalarına kadar olan tesislerdir.

Dağıtım Sistemi: Bir dağıtım şirketinin, lisansında belirlenmiş dağıtım bölgesinde işlettiği elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesidir.

Dengeleme Güç Piyasası: Arz ve talebin gerçek zamanlı olarak dengelenmesi amacına hizmet etmek üzere, onbeş dakika içerisinde gerçekleştirilebilen çıkış gücü değişimi ile elde edilen yedek kapasitenin alış-satışının gerçekleştiği ve sistem işletmecisi tarafından işletilen organize toptan elektrik piyasasıdır.

Alçak Gerilim (AG): Etkin değeri 1000 Volt ya da 1000 Voltun altında olan fazlar arası gerilimdir.

Yüksek Gerilim (YG): Etkin değeri 1000 Voltun üstünde olan fazlar arası gerilimdir.

Enterkonnekte Sistem: Elektrik İletim ve Dağıtım Sistemi dahil olmak üzere tüm kullanıcı sistemlerinden oluşan elektrik ağıdır.

Kullanıcı: Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişiler, dağıtım şirketleri, tedarik şirketleri ve İletim Sistemine doğrudan bağlı serbest tüketicileri ifade eder.

Trafo Merkezi (TM): Gerilim değişikliği yapılan trafo ve şalt teçhizatının bulunduğu tesistir.

GİS: Gaz İzoleli Trafo Merkezidir.

Bara: Aynı gerilimdeki elektrik enerjisinin toplandığı ve dağıtıldığı düzenektir.

1. Ana Bara: Teçhizatın kendi kesicisi ve ayırıcıları ile bağlı olduğu baradır.

2. Transfer Bara: Teçhizatın transfer kesicisi ve/veya ayırıcısı ile bağlı bulunduğu baradır.

Bank: Aynı gerilimdeki trafoların tek kesici üzerinden paralel çalıştırılması için yapılan düzenektir.

Fider: Bir EİH’yi, bir trafoyu, bir senkron grubu, bir reaktör veya kapasitörü bir bara grubuna bağlayan irtibatların ve cihazların tümüne denir.

1. Transfer Fideri: Bir fiderin yerine geçebilen teçhizattır.

2. Kuplaj Fideri: Aynı gerilimdeki iki ana barayı birbirine bağlayan teçhizattır.

3. Transfer + Kuplaj Fideri: Transfer ya da kuplaj olarak kullanılabilen teçhizattır.

Enerji İletim Hattı: Yüksek Gerilim enerji iletiminde kullanılan havai hatlar ve/veya güç kablolarından oluşan tesistir.

1. Müşterek Hatlar: Farklı gerilimli hatların aynı direkler üzerinde bulunduğu hatlardır.

2. Çok Devreli Hatlar: Aynı gerilimli birden fazla hattın aynı direk üzerinde bulunduğu hatlardır.

3. Güç Kablosu: Enerji iletmeye yarayan, üzeri izole edilmiş, genel anlamda yer altında kullanılan iletkendir.

Enterkonneksiyon: İletim ve dağıtım sistemlerinin toplamından oluşan ulusal elektrik sisteminin diğer bir ülke elektrik sistemine bağlanmasıdır.

Enterkonneksiyon Hattı: İki ülke elektrik sistemini birbirine bağlayan EİH’dir.

Kesici: Kısa devre dahil olmak üzere elektrik devrelerinde açma / kapama yapan teçhizattır.

1. Transfer Kesicisi: Bir fiderin kendi kesicisi yerine geçebilen ve ana barayı transfer baraya bağlayan kesicidir.

2. Kuplaj Kesicisi: İki ana baralı sistemlerde baraları birbirine bağlayan/ayıran kesicidir.

Ayırıcı: Yüksüz elektrik devrelerini açıp, kapamak için kullanılan teçhizattır.

1. Hat Ayırıcısı: EİH’yi baraya bağlayan kesicinin hat tarafında bulunan ayırıcıdır.

2. Bara Ayırıcısı: EİH’yi veya trafoyu baraya bağlayan kesicinin bara tarafında bulunan ayırıcıdır.

3. Transfer Ayırıcısı: EİH’yi veya trafoyu transfer baraya bağlayan ayırıcıdır.

4. Kuplaj Ayırıcısı: İki ana baralı sistemlerde baraları birbirine bağlayan/ayıran kesicinin iki tarafındaki ayırıcılardır.

5. By-Pass Ayırıcısı: Tek baralı sistemde paralelindeki kesici kapalıyken açılıp kapatılabilen ayırıcıdır.

6. Bara Bölümleyici Ayırıcısı: Aynı gerilimdeki iki barayı birbirine bağlayan/ayıran ayırıcıdır.

7. Toprak Ayırıcısı: Gerilimsiz duruma getirilmiş elektrik devrelerini toprakla irtibatlamak için kullanılan ayırıcıdır.

Ototrafo: Primer sargısının bir kısmının sekonder sargısı olarak da kullanıldığı, İletim Sisteminin farklı gerilim seviyeleri arasındaki geçişi sağlayan teçhizattır.

Güç Trafosu: Elektrik enerjisinin frekansı sabit kalmak şartıyla gerilim ve akımın değerini belli oran dahilinde değiştiren teçhizattır.

Parafudr: Elektrik sistemlerini aşırı gerilimlerden koruyan teçhizattır.

Akım Trafosu: Akımı belli bir oran dahilinde değiştirip, YG devresinden izole ederek koruma ve ölçü devrelerine veren teçhizattır.

Gerilim Trafosu: Gerilimi belli bir oran dahilinde değiştirip, YG devresinden izole ederek koruma ve ölçü devrelerine veren teçhizattır.

Şönt Kapasitör:

Reaktif güç üreten, sisteme paralel bağlı kapasitör grubudur.

Seri Kapasitör: Seri bağlı bulunduğu EİH’nın empedansını düşürerek sistem kararlılığını artırmak için kullanılan kapasitör grubudur.

Hat Tıkacı (Trep): Ayarlandığı frekans bandına karşı büyük empedans göstererek işaretin bara tarafına geçmesini engelleyen ve hat tarafına yönlendirilmesini sağlayan paralel rezonans devresidir.

Şönt Reaktör: Bağlı bulunduğu hat, trafo veya baradan reaktif güç çeken (tüketen) ve gerilimi düşürmek için kullanılan sargıdır.