Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2.Türk Hukukunda Sebepsiz Zenginleşme Kurumu 2.1.Genel Bilgi Yukarıdaki açıklamalarımızda özetle günümüze kadar gelen sebepsiz zenginleşme kurumunun oluşumu, gelişimini ele aldıktan sonra, bu başlık altında ise, sebepsiz zenginleşme kurumunu güncel maddi hukuk kuralları ve bunlara ilişkin güncel tartışmalar ekseninde ele alabiliriz. Bunu da sağlıklı yapabilmek adına, sebepsiz zenginleşmenin genel hatlarını ele almamızda yarar olacaktır. Yukarıda tarihsel süreçte tartışılarak gelinmiş sonucun (aksi savunulmuş olsa da) sebepsiz zenginleşmenin birden fazla türü olduğu ve her ayrı türün farklı

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2.2.Sebepsiz Zenginleşmenin Amacı Hakkında Bilindiği üzere sebepsiz zenginleşme kurumu mehaz kanunda (OR) olduğu üzere ayrı bir kurum olarak Türk ... başlık altında Türk hukukunda sebepsiz zenginleşme kurumunun hangi amaçla düzenlendiğine ilişkin görüşleri irdelememiz gerekmektedir. Sebepsiz zenginleşme kurumunun tarihsel gelişimi de dikkate alındığında; sebepsiz zenginleşme, sözleşme ve haksız fiil hukukunda yer alan eksiklikleri tamamlama amacıyla getirilmiş kurumdur(101). Roma hukukunda dahi durum böyle olmuş ve sebepsiz zenginleşme, sözleşme ya da haksız fiililişkisine dayandırılamayan veya

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

7.2.2.Elde Edilen Yararlar ve Kaim Değer Sebepsiz zenginleşmenin konusuna sebepsiz zenginleşmeye konu şeyin yanında, zenginleşme konusu şeyden elde edilen yararlarda girer(619).Hatta sebepsiz zenginleşmeye konu olan şeyin iadesi mümkün değilse bile, aradan geçen zaman zarfında sebepsiz zenginleşme ... gerekeceğinden bu durumun masraflardan kurtulma sebebiyle zenginleşme teşkil edeceği gerekçesiyle haklı biçimde ortaya konmaktadır(621). Sebepsiz zenginleşmeye ... sebepsiz zenginleşme alacaklısının aracın kullanılması sebebiyle elde edilen yararı da talep edebileceğidir(623). Dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

Giriş Akit dışı borç ilişkilerinden, bir başka ifade ile “kanundan doğan borç ilişkilerinden”(1), biri de sebepsiz zenginleşmelerdir. Sebepsiz ... kısaca bahsedecek olursak; sebepsiz zenginleşme kavramı(3) Türk doktrinde de bahsedildiği üzere salt “meşru bir hukuki temele dayanmayan bir malvarlığı ... sebepsiz zenginleşmenin birden fazla türü bulunmaktadır. Maddi hukukumuzda sebepsiz zenginleşmenin iki ana tipten oluştuğunu bahsetmek yanlış ... gerçekleşebilmektedir(8). Bu bakımdan da, sebepsiz zenginleşme kurumu karmaşık bir yapıya sahiptir. Hele ki, üç ve daha fazla tarafın dâhil olduğu (hukuki) ilişkilerde

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2.3.2.Sebepsiz Zenginleşme Talebi Aslidir (Tali-İkincil Değildir.) Aşağıda belirttiğimiz üzere(110) sebepsiz zenginleşme hükümlerinin uygulanması başka bir alacak hakkının uygulanamamasına bağlı değildir. Bu bakımdan sebepsiz zenginleşme talepleri kimi hallerde diğer taleplerle yarışabilir. Fakat kimi hallerde başka taleplerin varlığı, sebepsiz zenginleşme istemini dışlar. (110) Bkz. Birinci Bölüm Başlık no. 3 “Sebepsiz Zenginleşmeye Dayalı Talebin Benzer Talepler ile İlişkisi

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

sürülmesi, iade borcunun doğmuş olmasına ve sebepsiz zenginleşme alacaklısının bunu borçluya karşı ileri sürmesine bağlıdır(750). Dikkat edilirse, yukarıda da iadenin kapsamı açısından ele aldığımız sebepsiz zenginleşme konusu şey yüzünden zenginleşenin malvarlığında yer alan azalmalardan farklı olarak; söz konusu madde metninde sebepsiz zenginleşme konusu şey için yapılan “zorunlu ve yararlı” giderler TBK m. 80 kapsamına alınmıştır. Görüleceği üzere ... hukukunda ise sebepsiz zenginleşme hükümleri içerisinde zenginleşenin bu hakları özel olarak Türk-İsviçre sisteminden farklı olarak düzenlenmemiş olup

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

3.2.Sebepsiz Zenginleşme - Sözleşmesel Sorumluluk Yukarıda da izah edildiği üzere sebepsiz zenginleşme pozitif hukukun değer yargıları doğrultusunda ... sebepsiz zenginleşme kurumunun temeli edimden ötürü sebepsiz zenginleşme olmuştur. Edimden ötürü zenginleşmede, adından da anlaşılacağı üzere, edimin hukuki ... şeyin iadesi istenebilmektedir ve geçerli bir hukuki sebebin yokluğu şartı var olmadığından; sözleşmesel talep sebepsiz zenginleşmeden doğan taleple ... da eksik ifada bulunmasında da durum bu şekildedir ve sebepsiz zenginleşmeden bahsedilemez(120). Peki bu hususun istisnası peki var mıdır? Bazı

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

İkinci bölüm Sebepsiz Zenginleşmeye Uygulanacak Hukuk 1.Genel Açıklamalar Çalışmamızın giriş kısmında belirttiğimiz üzere ilk bölümde maddi hukuk bağlamında bir borç kaynağı olarak sebepsiz zenginleşmeyi ele aldık. Bu başlık altında ikinci bölümde ise, kanunlar ihtilafı hukuku açısından yabancılık unsuru taşıyan sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuku ele almaktayız. İlk bölümde bahsettiğimiz üzere, Türk maddi hukukunda sebepsiz zenginleşme ... alanından dolayı olması muhtemeldir ki, kanunlar ihtilafı hukuku açısından da Türk doktrininde sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuk açısından çok sınırlı

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

3.3.Sebepsiz Zenginleşme ve Vekaletsiz İş Görme Kökeni, Roma Hukukunda “Quasi Ex Contractu” kurumuna dayanan ve bilindiği üzere bir kişinin vekaleti ... şart bir “işin görülmesi”dir(135). Bu iş görme hukuki bir işlem ya da fiil olabileceği gibi, maddi bir fiil de olabilir(136). Sebepsiz zenginleşmede ise “bir işin görülmesi” bir şart olmayıp(137)”zenginleşme” aranmaktadır. Bu bakımdan sebepsiz zenginleşme, vekaletsiz iş görme kurumunun her iki türünden de bu açıdan farklıdır. Fakat bu farklılık sebepsiz zenginleşmenin vekaletsiz iş görme talepleri ile yarışamayacağı sonucunu doğurmamaktadır. Vekaletsiz

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

zenginleşmeye sebebiyet vermesi durumunda, hakkında sebepsiz zenginleşme iddiası bulunulan tarafın ikametgah hukukunun uygulanacağından bahsetmiştik. Bu yazarlar tarafından, burada ikili ayrımdan ziyade tek tip olarak kabul ettikleri sebepsiz zenginleşme istemlerinde uygulanacak hukuk bakımından istisna hallerine yer verilmiştir. Burada “tek bağlama noktası”nın terkedilmesi açısından kastımız, sebepsiz zenginleşmenin birden farklı türünün olması sebebiyle farklı türlerin farklı bağlama noktasına tabi tutulmaları olarak ileri sürülen görüşlerdir. Yukarıda ifade ettiğimiz üzere Niemeyer tarafından, sebepsiz zenginleşmeye

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

katkılarla bilinen Konrad Zweigart’ın yaklaşımı, birçok yazar tarafından sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuk açısından tarihsel süreçte adeta bir mihenk taşı olarak görülmektedir(922). Zweigart 1947 yılında Süddeutsche Juristen-Zeitung’daki makalesinde, sebepsiz zenginleşme istemine uygulanacak hukuk ... malvarlığı kaymasının” iadesineilişkin sebepsiz zenginleşme istemlerinde temel kural olarak malvarlığı kaymasına hakim olan statünün iade talebinde de hakim olması gerektiğini ifade etmiştir. Bu yaklaşımla Zweigert, izole bir şekilde -salt- ayni malvarlığı kayması sonucu gerçekleşen sebepsiz zenginleşmeler ve

Lexpera, Temmuz 2018

, ortadan kalkan bir sebebe dayalı sebepsiz zenginleşme talebiyle geri isteyebilir. BK m. 117/2 uyarınca “…sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin ... ileteceği tek taraflı iptal beyanıyla (C2)’nin iyi niyeti ortadan kalkacağından, bu andan itibaren işleyecek olan temerrüt faizi de (Y) tarafından sebepsiz zenginleşme talebiyle istenebilecektir. 4) Üniversite sınavında hukuk fakültesini kazanmayı hedefleyen (H), yakın arkadaşı (G)’nin bilgisayarını 1.000 USD

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

7.Sebepsiz Zenginleşmenin Hukuki Sonuçları 7.1.Genel Bilgi Yukarıda yer alan anlatımlardan sonra sebepsiz zenginleşmenin hukuki neticelerinden ve sebepsiz zenginleşmenden doğan alacak hakkının içeriğinden bahsedebiliriz. Sebepsiz zenginleşmeden doğan alacak hakkı, esas itibariylesebepsiz zenginleşme borçlusunun elde ettiği zenginleşmeye yönelir(596). Böylece sebepsiz zenginleşme borçlusuna karşı, onun elde ettiği kazançtan fazlasına ilişkin talepte bulunulamaz(597). Bunun sebebi, sebepsiz zenginleşme borçlusunun elde ettiği kazanımın kalıcılığına ilişkin güveninin korunmasıdır(598). Bu durumun diğer borç

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

4.Sebepsiz Zenginleşmenin Şartları 4.1.Genel Bilgi TBK m. 77/1 hükmü “Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden ... anlaşılacağı üzere; Türk hukukunda sebepsiz zenginleşme, zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebten dolayı olabileceği gibi ... istençlidir ve apaçık olan m.77 hükmünden dolayı, Türk hukukunda sebepsiz zenginleşmede fakirleşme şartının aranması ve birçok sebepsiz zenginleşmeye konu hususların sebepsiz zenginleşme olarak kabul edilmemesi açıkça kanuna aykırı olacaktır. EBK zamanında “âharın zararına” ibaresine ilişkin tartışmalara

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2.3.Sebepsiz Zenginleşme Kurumunun Özellikleri 2.3.1.Nispilik Sebepsiz zenginleşmeye dayalı bir alacak ancak taraflar arasında hüküm doğurur. Bir ... (107). Burada, alacaklının aynen iade talebinin de nispi bir hakka ilişkin olduğunu belirtmemizde yarar var. Zira sebepsiz zenginleşme davasında davacı, bir malın mülkiyetini devrederse ortada sebepsiz zenginleşme olacak ve zenginleşene karşı talebini ileri sürebilecektir. Borçlu, devraldığı malı malik ... edebilecektir(108). Son olarak, sebepsiz zenginleşmeden doğan hakların alacak hakkı olmalarından ötürü bunların karşılığını oluşturan iade borçlarının ifasına

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

ele alınarak irdelenmesi büyük önem arz eder. Bu bakımdan gerek maddi hukuk alanında sebepsiz zenginleşme gerek ise kanunlar ihtilafı hukuku alanında sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuk müesseselerinin ortaya çıkışlarından itibaren bu müesseselerin tarihsel gelişimlerini detaylı olarak ele aldık. Maddi hukuk alanında sebepsiz zenginleşmeye ilişkin doktrindeki tartışmalara ve görüşlerimize yer verdikten sonra ise, tezimizin asıl konusu olan “sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuk” kurumuna ilişkin doktrindeki tartışmalara detaylı olarak yer vererek vardığımız sonuçları ve görüşlerimizi

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

8.Sebepsiz Zenginleşme Talebinin İleri Sürülemeyeceği Haller 8.1.Genel Bilgi Sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuk açısından ayrıca detaylı olarak ele aldığımız iki hüküm olan TBK m. 78/2 ve TBK m. 81 hüküm leri, sebepsiz zenginleşmeye dayalı taleplerin ileri sürülemeyeceği halleri ele ... . Zira belirttiğimiz üzere ortada sebepsiz zenginleşmeye dayalı bir hak söz konusu olmayacaktır. TBK m. 78/2 hükmüne göre zamanaşımına uğramış bir borcun ... , sonucunda doğan bir hak mevcut ve sona ermemekte olup; hakkın talep-dava edilebilirliği ortadan kalkmaktadır. Söz konusu iki hükümde ise, sebepsiz

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

açıklamalarımızda bahsettiğimiz üzere bir borç kaynağı olarak sebepsiz zenginleşme kurumu, sözleşme ve haksız fiilden daha sonra – bu borç kaynaklarının eksikliklerini- gidermek amacıyla getirilmiştir(864). Bununla paralel olarak, kanunlar ihtilafı hukuku açısından da sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuka ... alanında hem de Anglosakson hukuku alanında tarihsel süreçteki gelişmeleri ele almaya çalışacağız. Yalnız hemen belirtmemiz gerekir ki, sebepsiz zenginleşme ... . Bununla birlikte, sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuka ilişkin olarak hukuk nizamlarında ayrı kanunlar ihtilafı kurallarına yer verilmesi ise çok daha

Baver Mazlum Mert / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

5.SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME Blockchain teknolojisi açısından üzerinde durulması gereken kanundan doğan önemli bir diğer borç türü ise sebepsiz zenginleşmedir. Haklı bir sebep olmadan başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşmeye sebepsiz zenginleşme denmektedir.(141) Türk hukukunda TBK madde 77 uyarınca böyle bir zenginleşme hâlinde zenginleşmenin aynen veya nakden geri verilmesi gerekir. Bu bakımdan sebepsiz zenginleşme denkleştirici adalet düşüncesine hizmet etmektedir.(142) Sebepsiz zenginleşme, aynı faturanın iki kez ödenmesi gibi taraflar arasındaki bir hukuki ilişkiye dayanabilir. Yine farklı

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

7.3.2.Kötü Niyetli Sebepsiz Zenginleşme Borçlusunun Borcunun Kapsamı Yukarda ifade ettiğimiz üzere zenginleşmenin elden çıktığı – eksilmesi- savunmasına TBK m. 79/2 (OR 64(734)) hükmü uyarınca “kötü niyetli” zenginleşen dayanamayacaktır. Bir başka ifade ile kendisine sebepsiz zenginleşme davası ... dayanabileceği kabul edilemez. Bu durum madde metninden açıkça anlaşılmaktadır. Ayrıca, sebepsiz zenginleşme alacaklısının iade talebini zenginleşene ... tamamı ile sorumluluk söz konusu olacaktır(740). Örneğin 10 antika eseri iyi niyetle sebepsiz olarak edinen kişi; sebepsiz zenginleşme alacaklısının

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

7.2.3.3.Sebepsiz Zenginleşme Konusunun Zaten Para Olduğu Durumlar Sebepsiz zenginleşmenin konusunun bir miktar para olması durumunda, iadenin konusunun aynen iade olamayacağını yukarıda belirtmiştik. Tekrar etmemiz gerekir ki; para misli mal olarak niteliği gereği sebepsiz zenginleşme borçlusunun malvarlığına karışacaktır ve ortada “aynen” iadeden bahsedilemeyecektir(655). Sebepsiz zenginleşme konusu paranın yabancı para borcu olması durumunda, istemin ... sebebeyle avantajlı duruma geçebileceğinin haksız durumlara sebebiyet verebileceği; sebepsiz zenginleşmede aynen iade borcunun malın aynının iadesinden ziyade

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

3.Sebepsiz Zenginleşmeye Dayalı Talebin Benzer Talepler ile İlişkisi 3.1.Genel Bilgi Mehaz kanunlar İsviçre Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu’nu olduğundan, evvela İsviçre uygulaması ve öğretisinde sebepsiz zenginleşme talepli alacakların varlığının eğer bir başka bir alacak var ise eskiden kabul edilmediğini olduğunu belirtmemizde yarar var(115). Yalnız, bu husus artık kabul görmemektedir(116). Başka bir ifade ile sebepsiz zenginleşme kurumu bağımsız ... , 17.02.2010, 2010/13-93 E., 2010/88 K.; Yarg. 3. HD. 20.01.2014 t. 2013/16221 E., 2014/608 K., “sebepsiz zenginleşme alacaklıya, ikinci derecede (tali nitelikte

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

olabileceğinden ötürü; bu başlık altında vasıflandırmayı kısa şekilde ele aldıktan sonra sebepsiz zenginleşme açısından bağlama konusuna ilişkin vasıflandırma ... örneklendirebiliriz: bu vasıflandırma metodunda lex fori’ye göre sebepsiz zenginleşme olduğu tespit edilen hukuki olaya uygulanacak hukuka göre söz konusu hukuki olay ... göz önünde bulunularak uygun yolla çözümlenmesidir(1060). Sebepsiz zenginleşmeye uygulanacak hukuk açısından da, aşağıda ele aldığımız üzere, sebepsiz ... nizamlarında sebepsiz zenginleşme ile aynı amaç için özgülenen hukuk enstrümanlarına yer verilmesi milletlerarası özel hukuk hakkaniyeti açısından vasıflandırma

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2.2.2.5.Yabancı Borcun İfası Hallerine İlişkin Sebepsiz Zenginleşme İstemlerinde Uygulanacak Hukuk 2.2.2.5.1.Genel Açıklamalar Yukarıda maddi hukuka ilişkin açıklamalarımızdan da anlaşılacağı üzere, alacaklı ile borçlu arasındaki ilişki değer ilişkisi (Valutaverhältnis); yabaancı borcu ifa eden ... kapsamında üçüncü bir kişi tarafından ifa edilmesi durumunda, görünüşte borçlunun görünüşte alacaklıya karşı sebepsiz zenginleşme isteminde MÖHUK m.39/1 c.1 ... karşı sebepsiz zenginleşme istemlerine uygulanacak hukuku ayrı ayrı olarak ele almamız önem arz edecektir. (1758) bkz. Üçüncü Bölüm Başlık No. 2.2.1.5

Faruk Özkan / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

5.3.MÖHUK m.39/1 c.2 Alanına Giren Sebepsiz Zenginleşme İstemleri Açısından Hukuk Seçimi Bir evvelki başlığımızda ayrıntılı olarak ele aldığımız üzere, m. 39/2’nin uygulama alanı dardır. Zenginleşmenin gerçekleştiği yer hukukunun uygulandığı sebepsiz zenginleşme istemlerinde ise, m. 39/2 uygulama alanı bulabilecektir. Bu hallerde kanun koyucu tarafından, m.39/2’de bilinçli olarak haksız fiilden doğan istemlerdeki hukuk seçimi hükmü olan 34/5’e uygun ve paralel olarak, taraflarınancak sebepsiz zenginleşme gerçekleştikten sonra ve açıkça hukuk seçimi yapabilecekleri kabul edilmiştir. Dikkat