Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

C. İşlemle Ulaşılmak İstenen Amaç Bakımından Yapılan Ayrım(116) Doktrinde en fazla kabul gören sınıflandırma olan saf inançlı işlemler (reine fiduziarische Rechtsgeschäfte) ve karma inançlı işlemler (gemischte fiduziarische Rechtsgeschäfte) ayrımı(117) amaç ölçütüne dayanır. Roma hukukunun fiducia cum ... yapılan adlandırmanın tarafların amaçlarını yeterli olarak yansıtmadığı düşüncesiyle, yönetim amacıyla yapılan inançlı işlemler (Verwaltungstreuhand) ve teminat amacıyla yapılan inançlı işlemler (Sicherungstreuhand) terimlerini tercih edenler de vardır(118). Keza, ayrımın gerçek (echt)(119) ve gerçek olmayan

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

GİRİŞ Türk hukukunda çok sayıda Yargıtay kararına konu olan inançlı işlemler hakkında bir terminoloji birliği bulunmadığı gibi bunlar hakkında üzerinde uzlaşılmış olan bir tanım da yoktur. İnançlı işlemlere ilişkin literatürdeki tanımlara bakıldığında, bunların hepsinde inançlı işlemin borçlandırıcı işlem niteliğindeki bir inanç anlaşması ile inançlı bir devirden meydana geldiğinin kabul edildiği görülmektedir. Bu tezde, inançlı işlemler bakımından kabul edilen temel şablon da budur: İnançlı işlemler, inanan ile inanılan arasında yapılan ‘inanç anlaşması’ ve inananın bu anlaşmaya dayanan tasarruf

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

SONUÇ Bu çalışmada ulaşılan sonuçlar şu şekilde sıralanabilir: İnançlı işlemde, inanan kendisinin veya bir üçüncü kişinin menfaatinin korunması ... bir üçüncü kişiye devretmektir. İnançlı işlemler, amaç ölçütüne göre yapılan sınıflandırmaya göre; saf ve karma inançlı işlemler olarak sınıflandırılır. Bu tezin konusunu oluşturan saf inançlı işlemlerde; inanılan, inanç konusu üzerindeki hakka, inananın bizzat kendisinin veya onun belirlediği bir ... ait olmasıdır. Tüm saf inançlı işlemler dolaylı temsil unsurunu içinde barındırdırır; ancak her dolaylı temsil ilişkisi inançlı işlem niteliği taşımaz

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

B. Dolaylı Temsil ve Dolaylı Temsili İçeren Vekâlet İlişkileri İnançlı işlem, doktrinde, dolaylı temsil ile de karşılaştırılmaktadır. Esasen, dolaylı temsil başlı başına bir işlem (sözleşme) türü teşkil etmez. Bu nedenle, doktrinde bu konuda yapılan karşılaştırmaların, saf inançlı işlem ile ... izahat şeklinde değerlendirilmesi yerinde olur(137). Söz konusu karşılaştırma, özellikle TBK md. 509 hükmünün saf inançlı işlemlerde uygulanma yeteneğine sahip olup olmayacağı sorusu bakımından önem taşır. Dolaylı temsil ve inançlı işlem karşılaştırması ve/veya ilişkisine ayrıntılı olarak girmeden önce

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

§4. İnançlı İşlemlerin Fonksiyonları Kişilerin inançlı işlemlere başvurmasındaki temel amaç; gizlenmek, teminat elde etmek, kanunların elverişsiz olan hükümlerinden kaçınmak, bir alacağın tahsil edilmesi, malın idaresi vb. olabilir(284). Her inançlı işlem bu fonksiyonlardan yalnızca birini ihtiva etmek zorunda değildir; bir inançlı işlem birden çok fonksiyona da sahip olabilir. Taraflar girdikleri bazı hukuki ilişkilerde, kimliklerinin karşı ... durumlarda inançlı işlemlerin “gizleme” fonksiyonu öne çıkar. Hukuk düzenimiz, işlemin amacının ya da işlem ile ortaya çıkan sonucun hukuka aykırı olmaması

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

II. İnançlı İşlemlerin Sınıflandırılması A. İşlemden Yarar Sağlayanların Menfaatleri ve Bu Menfaatler Arasındaki İlişki Bakımından Yapılan Ayrım İnançlı işlemden yararlananların menfaatleri ve hukuki konumları arasında nasıl bir ilişki olduğuna göre Alman hukukunda yapılan bu sınıflandırma(108) İsviçre doktrininde de benimsenmiştir(109). İnançlı işlemlerde inanç konusundan yararlanan yalnızca bir kişi olabileceği gibi, birden fazla kişi de ... , tek taraflı ve çok taraflı inançlı işlemler şeklinde bir sınıflandırma yapılmaktadır(110). İnançlı işlemden yararlanan kişiler arasında herhangi bir

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

§2. İnançlı İşlemin Tanımı ve Sınıflandırılması I. İnançlı İşlemin Tanımı Türk pozitif hukukunda inançlı işlemlerin hukuki sonuçlarını öngören ya ... Yargıtay kararına(92) konu olan inançlı işlemler hakkında bir terminoloji birliği bulunmadığı gibi bunlar hakkında üzerinde uzlaşılmış olan bir tanım da yoktur. İnançlı işlemlerin en önemli özelliği, hakkı bu yolla devralana, taraflarca erişilmek istenen fiili ve ekonomik sonuçların ötesine geçen hukuki bir ... ). İnançlı işlem ile inanılana kazandırılan hak, taraflar arasındaki borç ilişkisi ile nisbi bir kayıt (sınır) altına alınır(95). Diğer bir ifadeyle, Türk ve

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

SONUÇ Çalışmamızda ulaşılan sonuçları şu şekilde özetlemek mümkündür: 1. İnançlı işlemleri açıklamak üzere birçok teori ileri sürülmüş olsa da doktrinde hâkim olan görüşün de kabul ettiği üzere, inançlı işlemler tam hak sahipliğine dayanır. İnanılan, inanç anlaşması ile sınırlandırılsa da bu sınırlama niteliği itibariyle nisbidir. Dolayısıyla inançlı işlemin bütün türleri bakımından inanılan, inanç konusu üzerinde her türlü hukuki işlemi yapmaya muktedirdir. Ancak inanç anlaşması vasıtasıyla nisbi olarak sınırlandırılmıştır. 2. İnançlı işlemlerde, inanç anlaşması ile inançlı devir işleminin

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

B. Dış İlişki Bakımından Yapılan Ayrım İnançlı işlemlerde, tarafların inanç anlaşmasıyla kendi aralarında kurduğu ilişki iç ilişki, üçüncü kişiler ... bir ayrıma göre; taraflar arasındaki iç ilişki, herhangi bir şekilde üçüncü kişiler tarafından bilinmekte ise açık inançlı işlemlerden; buna karşılık iç ilişki üçüncü kişilerce bilinmiyorsa örtülü inançlı işlemlerden bahsedilir(114). Taraflar arasındaki ilişkinin üçüncü kişilerce bilinip bilinmemesine göre, inançlı işlemlerin açık ve örtülü olarak kategorilere ayrılmasına ilişkin Alman doktrini, İsviçre’de de kendisine taraftar bulmuştur(115). (114) Ammann, s

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

2. İnanç Konusunun Üçüncü Kişilerden Elde Edildiği İnançlı İşlemler Bakımından a. Ölüm İnançlı işlemin bu türü bakımından ölümün inanç anlaşmasına yaptığı etki, ikiye ayrılarak incelenebilir. İlk ayrım, saf inançlı işlem-karma inançlı işlem ayrımıdır. İnançlı işlemin iki türü arasında bulunan nitelik farklılığı, yapılan değerlendirmeler bakımından farklı sonuçların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Ölüm sebebiyle inançlı işlemin sona erip ermediğinin tespitinde de inançlı işlemin türü bakımından farklı değerlendirmeler yapılmalıdır. İkinci ayrım ise taraflardan hangisinin öldüğünün tespitidir. İnançlı

Melih Şeker / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2019

II. İnançlı İşlemin Türleri A. Genel Olarak İnançlı işlemler çeşitli bakımlardan sınıflandırılmışlardır. Kuruluş biçimi bakımından; hukuki işlemlerden doğan inançlı işlemler ile kanundan doğan inançlı işlemler(11). Yararlananın menfaati bakımından; tek taraflı inançlı işlemler ve çok taraflı inançlı işlemler. İnanan ile inanılan arasındaki hukuki işlemin, üçüncü kişiler tarafından bilinip bilinmemesine göre açık ve gizli inançlı işlemler(12). İlgili bulunduğu hukuk alanı bakımından; borçlar hukukunda inancı işlemler, ticaret hukukunda inançlı işlemler ve medeni hukukta inançlı işlemler yapılan

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

c. İnanç konusunun üçüncü kişilerden elde edildiği inançlı işlemler ile dolaylı temsili içeren vekâlet sözleşmelerini aynı kapsamda değerlendiren görüşler Bu görüşü savunan yazarlara göre(219) inanç konusunun üçüncü kişilerden elde edildiği inançlı işlemler ile dolaylı temsili bünyesinde barındıran ... hususta yapılacak olan değerlendirme, ilişkinin dolaylı temsili içeren vekâlet mi yoksa inançlı işlem mi olduğuna ilişkin olmamalıdır. Bu iki kurum bir çatı altında değerlendirilmeli, tarafta muvazaa mı inançlı işlem mi olduğuna ilişkin belirleme yapılmalıdır(220). Bu görüşü savunan yazarlardan

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

III. İNANÇLI İŞLEMLERİN MODERN HUKUKTAKİ GELİŞİMİ A. Alman Hukukunda İnançlı İşlemler İnançlı işlemlerin Alman hukukundaki görünümü olan Treuhand ... yapılan çalışmalar, inançlı işlemlerin modern hukukta anlam bulmasının önünü açmıştır. Roma hukuku prensiplerinin geçerli olduğu inançlı işlemlerin Alman hukukunda uygulanmasının önünde bazı engeller bulunmaktaydı. İnançlı işlemlerin, rehin müessesesine ait kuralları dolanma amacı güttüğü, bu sebeple de muvazaalı işlemler olarak değerlendirilmesi gerektiği kabul ediliyordu(118). Dolayısıyla inançlı işlemlerin geçerli bir hukuki işlem olarak kabul edilebilmesi

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

e. TBK m. 509 hükmünün inançlı işlemlere uygulanması problemi Dolaylı temsilci durumunda olan vekilin, devir işlemleri yapılıncaya dek üçüncü ... düzenlemesinin yanında, vekilin iflası halinde taşınır eşyalar bakımından bir ayırma hakkı öngörmüştür. İnançlı işlemlerde inananın korunması problemine çözüm arayan hukuk doktrini, TBK m. 509 (OR Art. 401) hükmünün belirli ölçüde bu arayışa karşılık verebileceğini kabul etmiş, ilgili hükmün inançlı işlemlere uygulanmasına ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştur(334). TBK m. 509 hükmünün inançlı işlemlere uygulanıp uygulanmayacağını ele alan yazarlar temelde ikiye

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

tür işlemlerden farklılaşan(265) saf inançlı işlemlere kıyasen uygulanması mümkün müdür ve mümkün ise bu uygulama hangi kanuni dayanakla ve nasıl ... üçüncü kişiden kazanıldığı- saf inançlı işlemlere, TBK md. 509/I hükmü, niteliklerine uygun düştükleri ölçüde kıyasen uygulanmalıdır. Diğer bir söyleyişle, TBK md. 509/I hükmü ile dolaylı temsili gerektiren vekâlet ilişkileri bakımından müvekkile getirilen kanuni temlik korumasının, saf inançlı işlemler bakımından inanan için de kıyasen geçerli olması gerekir. Ancak bu, kanımca, saf inançlı işlemlerin hukuki karakteri, yapısı ve işlevi nedeniyle, özellikle de

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

II. İnanılanın Hakları ve Borçları Saf inançlı işlemlerde inanılan, kendisine devredilen inanç konusunu, yönetim amacının gerektirdiği kapsamda ... doğrultusunda, inanç konusuna ilişkin yönetim faaliyetlerinde bulunmak suretiyle yerine getirir. Saf inançlı işlemlerde, TBK md. 505 hükmünün bu işlemlere kıyasen ... talimat verebilmesi öğretide kabul edilmektedir(209). Gerçekten saf inançlı işlemler inananın menfaatinin üstün tutulduğu işlemler olduğundan, inanılan, inanç konusunu yönetirken inananın emir ve talimatlarına uygun olarak hareket etmelidir(210). TBK md. 505/II hükmü de saf inançlı işlemlere kıyasen

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

bölümde, ilk olarak inançlı işlem kavramı ele alınmıştır. Kavrama ilişkin yapılan açıklamaların ardından, inançlı işlem kurumunun tarihsel temelleri ele alınmış, konu Roma ve Cermen hukuku ekseninde incelenmiştir. İnançlı işlemin tarihsel temellerinin incelenmesinden sonra, kurumun modern hukuk sistemlerindeki görünümleri inceleme konusu yapılmıştır. Bu noktada, İsviçre-Türk hukukundaki inançlı işlem kavramına nazaran farklı bir hukuki yapısı olan trust kurumu ele alınmıştır. Ardından inançlı işlem kurumunun hukuki yapısı incelenmiş, teorik alt yapısının anlaşılabilmesi adına inançlı işlemleri açıklayan

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

iradelerini yansıtan da bu muvazaa anlaşmasıdır. Tarafta muvazaa, aşağıda ‘§3 III. Nam-ı Müstear’ başlığı altında incelenmektedir. İnançlı işlemler ile muvazaa karşılaştırması yapılırken aşağıda dikkate alınan işlemler, esas itibariyle muvazaalı devirlerdir. Doktrinde, muvazaa gibi inançlı işlemlerin de ... altına girdiği(185) ve, son olarak, hem muvazaada hem de inançlı işlemde devir işleminin hukuki hüküm ve sonuçlarını sınırlayan bir anlaşmanın (muvazaa anlaşması ve inanç anlaşması) mevcut olduğu belirtilerek, muvazaa ile inançlı işlemler arasında yakın bir benzerliğin bulunduğu ifade edilmektedir(186

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

3. Yatırım Fonlarının Saf İnançlı İşlem Niteliği Yatırım fonlarında, yatırımcılar (inanan) ile PYŞ (inanılan) arasında akdedilen kolektif yatırım ... bağlı olmaksızın fonu işletme hakkına sahip olması sebebiyle ortada tam anlamıyla bir saf inançlı işlem olmadığını belirtmektedir(455). Buna göre, klasik saf inançlı işlemde, (gerek inanan gerekse üçüncü kişiler karşısında gerçek hak sahibi konumunda olan) inanılan, inanç konusu üzerinde dilediği ... olması, kanımca, işlemin saf inançlı işlem niteliğini zedelemez. İnanılanın, inanç konusunu inananın emir ve talimatlarına uygun olarak yönetim unsuru, saf

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

B. İfa Sözleşmeye dayanan tüm borç ilişkilerinde olduğu gibi inanç konusunun üçüncü kişilerden elde edildiği inançlı işlemlerde de ifa ile birlikte borç ilişkisi sona erer(444). Bu noktada, inançlı işlem türlerine göre bir ayrım yapmak gerekir. İdare amacıyla yapılan saf inançlı işlemlerde, öngörülen yönetim faaliyetinin gerçekleştirilmesinin ardından inanç konusunun inanan kişiye devredilmesiyle birlikte inançlı işlem sona erer(445). Karma inançlı ... yapılan paraya çevrilme prosedürüyle de sona erebilir. Ancak inançlı işlemin sona erdiğinden bahsedebilmek için teminat altına alınan borcun ifa ile sona

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

IV. İNANÇLI İŞLEMLERİN HUKUKİ YAPISI İnançlı işlemlerin hukuki yapısını incelerken, öncelikle işlemin taraflarının belirlenmesi, ardından söz konusu işlemin unsurlarının ele alınması gerekir. Bu sebeple öncelikle tanımda ismi geçen taraflar açıklanacak, daha sonra inançlı işlemlerin unsurlarına kısaca değinilecektir. İnançlı işlemler, genel olarak bünyesinde iki taraf barındırmasına rağmen bazı hallerde üçlü bir hukuki ilişki olarak da karşımıza çıkabilir. İnançlı işlemlerde, inançlı olarak devredilen malvarlığı değerini kendisine ait bir hak olarak kazanan fakat kendi yararına olmaksızın kullanan kişiye

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

VI. İNANÇ KONUSUNUN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERDEN ELDE EDİLDİĞİ İNANÇLI İŞLEMLERDE İSPAT TMK m. 6 hükmüne göre, “kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.” Buna göre, inançlı bir işlem sebebiyle devir, iade, tazminat vb. taleplerde bulunan taraf, inançlı işleme dayanan hak sahipliği bulunduğunu ispatla yükümlüdür(509). İşlemin tarafları dışında kalan üçüncü kişilerin inançlı işlem ile ... etmekle yükümlüdür(510). İnançlı işlemlerin ispatı hususu değerlendirilirken geçerlilik şeklinde olduğu gibi inanç konusu üzerinden değerlendirmeler

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

A. Ayni Haklar İnançlı devirlere en geniş ölçüde konu olan haklar ayni haklardır(117). İnançlı işlemler bakımından özellikle taşınır ve taşınmaz ... iktisap şeklinde kazanılması gerekir(118). Sınırlı ayni haklar da devredilebilir oldukları sürece inançlı işleme konu olabilirler. Ancak, intifa ve oturma ... devir konusu da olamazlar. Sınırlı ayni haklar, tesisen iktisap şeklinde de inançlı kazandırmaya konu olabilir(119). Örneğin, inançlı işlem ile bir üst ... hakkının inançlı tesisi ise söz konusu olmaz; zira rehin hakkı teminat sağlama işlevini zaten yerine getirir ve dolayısıyla ayrıca bir inançlı işleme konu

Furkan Özdemir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2019

2. İnanç Konusunun Üçüncü Kişilerden Elde Edildiği İnançlı İşlemlerde Tek Taraflı Sona Erdirme Hakkı İnançlı işlemlerde tek taraflı sona erdirme hakkının söz konusu olup olamayacağını değerlendirirken dikkate alınması gereken husus, inançlı işlemlere uygulanacak ilgili kanun hükümlerinin tespitidir. Zira inançlı işlemler bakımından uygulanıp uygulanamayacağı ele alınan tek taraflı sona erdirme hakkı, vekâlet sözleşmesine ait bir hüküm olup vekâlet sözleşmesine ait bazı hükümlerin kıyasen uygulanabildiği inançlı işlemler bakımından da uygulanabilir. Doktrinde birçok yazar tarafından kabul edildiği üzere

Elif Berktaş Yüksel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

§6. Saf İnançlı İşlemlerde İnançlı Tasarruf İşlemi I. Genel Olarak İnançlı tasarruf işlemi inananın malvarlığından inanılana bir menfaat sağlanması ... devir işlemi, inanç anlaşmasından doğan devir borcunun ifası ile ilgilidir; üçüncü kişi inanç anlaşmasının tarafı haline gelmez(104). Burada inanan, inanç anlaşmasında, inanılana karşı, devrin üçüncü kişi tarafından ifa edileceğini taahhüt etmiş olur (TBK md. 128)(105). Saf inançlı işlemlerde tasarruf işleminin ... alacak olduğu saf inançlı işlemlerde, alacağın devri TBK md. 184 gereği yazılı şekilde yapılmak zorundadır. Ticari senetlerin devri için ise TTK md. 559