Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

§4. HAKSIZ FİİLDEN DOĞAN BORÇ İLİŞKİSİNE UYGULANACAK KANUN HÜKÜMLERİNİN MEKAN BAKIMINDAN YÜRÜRLÜĞÜ I. MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN VE ROMA II TÜZÜĞÜ Özel Kaynakça Göğer, Erdoğan: “Haksız Fiilden Doğan Borçların Tabi Olduğu Kanun”, AÜHFD 1967, C. XXII, s. 451 vd ... .; Nishitani, Yuko: “La loi applicable à la responsabilité délictuelle- Le réglement ‘Rome II’”, RIDC 2008/3, s. 639 vd.; Özel, Sibel: “Haksız Fiillere İlişkin ... Düzenlemesi, İstanbul, 2016; Sarıöz, İpek: “HMK’nın 16. Maddesi Uyarınca Haksız Fiillerden Doğan Uyuşmazlıklarda Yetkili Mahkemenin Tespiti ve Hükmün Türk

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

la responsabilité civile pour le risque du droit romain au droit commun, Genève/Bruxelles, 2006; Gönenç, Fulya İlçin: “Haksız Fiil Sorumluluğunun ... ”, RTD civ. 1997, s. 323 vd.; Tunc, André: “Yirminci Yüzyılda Gelişim ve Fransa’da Haksız Fiiller Hukukunun Fonksiyonu”, (Çev. Özsunay, Ergun), MHAD 1968, C. 1, S. 2, s. 232 vd. Haksız fiil hukukunun temel konusu, haksız fiilden doğan borç ilişkisi kapsamında ortaya çıkan zararların, ne miktarda ve kim tarafından tazmin edileceğinin belirlenmesidir. Haksız fiil hukukunda da sözleşme hukukunda olduğu gibi kurulan borç ilişkisi temel alınarak inceleme yapılır(1

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

§1. GENEL OLARAK Haksız fiil hukuku, Türkçe’ye “kimseye zarar verme” şeklinde çevrilebilecek olan hukukun genel ilkesi neminem laedere üzerine ... yükümlüdür”. Sorumluluk hukukunun bu genel kuralında aynı zamanda haksız fiilden doğan borç ilişkisinin kurulabilmesi için gerekli unsurlar yer alır. Bu ... kurulmasını kural olarak engeller, meğerki kusura dayanmayan bir sorumluluk söz konusu olsun(3). Sorumluluğun söz konusu kurucu unsurları sadece haksız fiil sorumluluğunun değil sözleşmesel sorumluluğun da kurucu unsurlarıdır. Sorumluluk hukuku sadece haksız fiil sorumluluğundan ibaret değildir; sorumluluk hukukunun

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

§3. HAKSIZ FİİLDEN DOĞAN TAZMİNAT BORCUNDA TEMERRÜT Özel Kaynakça Barlas, Nami: Para Borçlarının İfasında Borçlunun Temerrüdü ve Temerrüt Açısından Düzenlenen Genel Sonuçlar, İstanbul, 1992; Nomer, Haluk Nami: “Haksız Fiil ile Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Alacaklarda Borçlunun Temerrüdü İçin ... (14). Haksız fiilden doğan tazminat borcunun ödenmesinde temerrüt hâlinde ise gecikme tazminatının nasıl hesaplanacağı önemli bir sorundur. BK m. 117/II uyarınca borçlu, haksız fiilin işlendiği tarihte temerrüde düşmektedir. Haksız fiilin unsurlarının gerçekleşmesi ile borç doğar ve borçlu, borcun doğumu

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

bazısı kişiyi öylesine hazırlıksız yakalar ki, kişinin o andan sonra eski yaşam düzenine dönmesi çok zor olur, hatta bu bazen imkânsızdır. Haksız fiiller ... . Elbette bu farklılık haksız fiil sonucu ortaya çıkan zararın derecesine göre değişir; bu tür bir eylem sonucu kişinin beyin hasarına uğraması ile kolunun ... normu yoksa kural olarak korunacak bir hukuki menfaat bulunmaz, ancak bu da gelişen ekonomide her zaman adil sonuçlar doğurmamaktadır. Haksız fiil hukukunda tüm bu durumlara çare aranmış ve sorumluluk teorisi alabildiğine genişletilmiştir. Haksız fiilin unsurlarının gerçekleşmesi ile borç doğar, öyle

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

II. HAKSIZ FİİLDEN DOĞAN BORÇ İLİŞKİSİNİN KURULUŞUNA İLİŞKİN YENİ KANUN HÜKÜMLERİNİN YÜRÜRLÜĞÜ Yürürlük hukuku ilkeleri uyarınca, eski kanunun ... haksız fiilden doğan borç ilişkilerinin kuruluşu için de elbette geçerlidir. Haksız fiil sorumluluğunun kurucu unsurlarının değerlendirilmesi haksız ... fiil olarak değerlendirilen hususun eski kanun zamanında haksız fiilden doğan bir borç ilişkisi oluşturup oluşturmadığı, yeni kanunun sorumlu kişi ve ... anındaki kanuna göre tespit edilir. Haksız fiile ilişkin kanunların zaman bakımından uygulanmasında bağlama ölçütünün (critère de rattachement) zararın

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

II. HAKSIZ FİİL HUKUKUNUN NORMATİF DEĞERLENDİRMESİ Haksız fiil hukukunun amacına ilişkin tutarlı bir yaklaşımın benimsenmesi ancak bir yöntem ... ekonomi kuramı haksız fiil hukuku alanında Türk hukukunda son yıllarda oldukça öne çıkmış bir kuramdır(37). Bu kuramın özellikle adalet kuramları ile çatıştığı noktalar oldukça büyük ve önemli tartışmaların doğmasına vesile olmuştur. Haksız fiil hukuku alanında, adalet kuramları arasında önemli bir yer ... anlayışında zararın taraflar arasında paylaştırılması ve telafi amacı öne çıkar; hak temelli bu yaklaşımda haksız fiil hukuku zarar görenle zarar veren

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

II. HAKSIZ FİİL VE SUÇ A. GENEL OLARAK Her suç haksız fiilidir, ancak tüm haksız fiiller suç teşkil etmez(7). Bu bağlamda Dönmezer/Erman, haksız fiil ve suç arasındaki ilişkiyi şu şekilde nitelendirmişlerdir(8): “Meseleyi teknik hukuk açısından inceleyecek olursak, suçlarla haksız fiiller ... karşılamamışsa ve fiil ile bir başkasına zarar verilmişse haksız fiil bulunmaktadır. (…) hukuka aykırı bir fiil kanun tarafından özel olarak tarif edilmiş ve bu fiile bir ceza da bağlanmışsa, o fiil suçtur, aksi halde haksız fiildir. (…) Demek oluyor ki, haksız fiil ile suç arasında nitelik bakımından değil

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

I. YETKİLİ MAHKEME HMK m. 16 hükmü haksız fiilden doğan davalarda yetkiyi düzenlemekte ve bu konuda özel bir yetki kuralı öngörmektedir. Bununla ... kıyaslandığında daha geniş tutulmuştur(32). HMK m. 16 hükmü uyarınca haksız fiilden kaynaklanan davalarda davacının seçim hakkı söz konusudur. Davacı dilerse haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yerinde davayı açabilir. Haksız fiilin hazırlık hareketlerinin yapıldığı yer ise yetkili mahkeme sayılamaz(33). Haksız fiilden doğan davalar için yetkili mahkemeler şu şekilde sıralanmıştır(34

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

II. HAKSIZ FİİL HUKUKUNDA YEKNESAKLAŞTIRMA ÇALIŞMALARI Özel Kaynakça Alpa, Guido: “Principles of European Tort Law”: A Critical View from the ... -Principles], (Metin için bkz. www.egtl.org); İkizler, Metin: “Avrupa Haksız Fiil Hukuku İlkelerinde Tehlike Sorumluluğu ve Türk Hukuku ile Kısaca ... korumaya çalışacak ve “çatışma” doğacaktır. Haksız fiil hukukunda da tek bir hukuki düzene ulaşma, yeknesaklaştırma amacı son yıllarda gündeme gelmiştir ... , ancak yeknesaklaştırma kabul edildiğinde artık farklı ülke hukuklarından bahsedilemez. Haksız fiil hukuku ise ceza hukuku, aile hukuku gibi ülke

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

III. HAKSIZ FİİLDEN DOĞAN BORÇ İLİŞKİSİNİN KAPSAMINA İLİŞKİN YENİ KANUN HÜKÜMLERİNİN YÜRÜRLÜĞÜ Haksız fiil sorumluluğunun kuruluş aşamasının kuruluş ... savunulmuştur, sorumluluğun kapsamı, haksız fiilin işlendiği anda yürürlükte olan kanuna göre belirlenecektir(133). Gerçekten de haksız fiil sorumluluğundan doğan borç ilişkisinin kapsamı haksız fiilin işlendiği tarihe göre belirlenir; nitekim BK m. 117 hükmünde borçlunun temerrüde haksız fiilin işlendiği ... istisnası içeriği tarafların iradesi ile belirlenmiş durumlardır, bu durumda eski kanun varlığını sürdürecektir. Haksız fiilinin devam eden etkisi söz konusu

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

kendilerini güvende hissetmeleri için hukuk devreye girer. Haksız fiil hukukunun da amacı ve işlevi bu doğrultuda değişmiş ve sorgulanmıştır. “Modern hayatın ... olduğunu kendimize sormalıyız. Bu soruya verilecek cevap yeteri kadar açıktır”(29). Haksız fiil hukukunun konusu zararın giderilmesi ve sorumluluğun taraflar ... benimsenmelidir. Serozan, günümüz risk toplumunun ihtiyaçlarına haksız fiil hukukunun ne gibi bir cevap olabileceğine dair henüz seksenli yıllarda şu önemli ... sağlama aracı olarak öne sürülmektedir. Sosyal adaleti sağlama amacına dayanan bu anlayış zarar görenin zararını, haksız fiilin şartları fazla dar

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

yasaklanan bir davranışın haksız fiil hukukunda hukuka uygun olduğunu söylemek mümkün değildir. Yukarıda da belirttiğimiz üzere her suç haksız fiilidir ... bakımından sürdürülmüş olsa da, hukuka aykırılığın tespiti bakımından da önemlidir(16). Bu konu oldukça tartışmalıdır: Bir görüşe göre genel af, haksız fiilin ... , Mes’uliyet, s. 362; 1955 senesinde verilen bir Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı’nda da haksız fiillerin af kanunları ile cezai mahiyet ve vasıflarını kaybettiğine hükmedilmiştir. YİBHGK, E. 1955/17, K. 1955/26, T. 07.12.1955: “Borçlar Kanununun altmışıncı maddesinin ikinci fıkrasıyla haksız fiilin ceza

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

) Atamer, Haksız Fiil, s. 52/53. (619) Quézel-Ambrunaz, N. 84. (620) Atamer, Haksız Fiil, s. 53. (621) Rümelin, Der Zufall im Recht, 1896 (aktaran Marty, RTD civ. 1939, s. 693). (622) Eren, Borçlar Genel, s. 568; Atamer, Haksız Fiil, s. 53 vd. (623) Atamer, Haksız Fiil, s. 53. (624) Quézel-Ambrunaz, N. 87. (625) Atamer, Haksız Fiil, s. 53. (626) Atamer, Haksız Fiil, s. 55. “After the event even a fool is wise. Yet is not the hindsight of a fool, but it is the foresight of the reasonable man which alone can determine responsability”. 1 All. E.R. s. 404, 412, (Aktaran, Atamer, Haksız Fiil, s. 55 dn

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

parasal bir değer biçilmesi olarak da yorumlanamaz; amaç ölenin destek verdiği kişilerin haksız fiil gerçeklememiş olsa idi bulunacakları ekonomik konuma ... aykırılığa dayanamaz bu nedenle destekten yoksun kalma zararının BK m. 112 uyarınca tazmini mümkün değildir(310). Destek görenlerin haksız fiil kökenli ... ). Biz ise Türk hukukundaki baskın görüşe katılmıyor, istisnai bir hükümle sadece haksız fiil sorumluluğu için düzenlenen destekten yoksun kalma zararının ... da sayılacağı ve haksız fiil olarak değerlendirileceği için, destek görenler BK m. 53/I b.3 uyarınca tazminat davası açabilirler ancak bu dava haksız

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

III. HAKSIZ FİİL HUKUKUNDA BENİMSENEN YAKLAŞIMA GÖRE TAZMİNATIN AMACI Tarihsel gelişimde haksız fiil sorumluluğunun birbirine bağlı beş amacından ... öğretisinin tekelinde de değildir. Telafi amacı: Zararın telafisi sorumluluk hukukunun temel amacıdır(51). Haksız fiilin ceza kavramından kopuşu ile bu amaç ... zararın telafi amacı öne çıkar(54). Zararın telafisinden maksat mağduru mümkün olduğu ölçüde haksız fiilden önceki maddi/manevi konumuna döndürmektir. Bununla birlikte bu, özellikle beden bütünlüğünün ihlâli hâlinde doğan zararlarda sadece bir illüzyondur. Böyle durumlarda haksız fiil öncesine aslında

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

. Zararın belirlenmesi akla ilk olarak haksız fiilin malvarlığına olumsuz etkisini getirir; oysaki haksız fiil sonucu bir yarar da ortaya çıkabilir(50). Bu olasılık öğretide haksız fiilin olumlu etkisi olarak adlandırılmaktadır (felix culpa)(51). Zararın belirlenebilmesi için haksız fiilin hem olumlu hem de ... (l’imputation des avantages; die Vorteilsausgleichung(52)) . Gerçek anlamda zarar miktarına ulaşabilmek için, haksız fiil sonucu sağlanan yararlar zarardan mahsup edilmelidir; bu anlamda denkleştirme haksız fiil sonucu zenginleşme yasağının bir sonucudur(53). Haksız fiil sonucu elde edilen yararlar, tazminatın

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

§4. ZAMANAŞIMI Özel Kaynakça Aydın Ünver, Tülay: “Tüzel Kişilere Karşı İşlenen Haksız Fiillerde Bir Yıllık Zamanaşımı Süresinin Başlangıcına ... .; Başpınar, Veysel: “6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Haksız Fiilden Doğan Tazminat Taleplerinde Zamanaşımının Başlaması ve Süresi”, Türkiye – İsviçre ... ; Havutçu, Ayşe: “Haksız Fiil Sorumluluğunda Zamanaşımı Sürelerinin Başlangıcı”, DEÜHFD 2010, C.12, Özel Sayı, s. 579 vd.; İnceoğlu, M. Murat/ Baş Süzel, Ece /Aytekin İnceoğlu, Asuman: “Haksız Fiil Zamanaşımı ve Suçsuzluk Karinesiyle İlişkisi”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Özer

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

I. GENEL OLARAK Hukuka aykırılık sorumluluğun kurucu unsurudur(143). Haksız fiil sorumluluğunun doğması için her şeyden önce hukuka aykırı bir ... ). Haksız fiilin ve suçun unsuru olan hukuka aykırılık birbirinden farklı değildir, zira iki durumda da hukuka aykırılık, hukuk normunun ihlâl edilmesi suretiyle ortaya çıkan eylemin hukuk düzeni ile çatışmasıdır(146). Haksız fiil ile suç arasında nitelik farkı bulunmamaktadır, fark yaptırımdadır, hukuka aykırı bir fiile kanunda ceza bağlanmışsa o fiil suçtur, aksi hâlde sadece haksız fiildir(147). Bu nedenle de her suç haksız fiildir, ancak tüm haksız

Günhan Gönül Koşar / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2020

B. Anglo-Amerikan Hukukunda Kusur Kıta Avrupası, Roma hukukundaki haksız fiil tiplerini incelemiş ve bunlardan genel bir haksız fiil sorumluluğu ilkesi çıkarmıştır(253). Buna karşın, Anglo-Amerikan hukukunda, Kıta Avrupası kanunlarının aksine haksız fiil sorumluluğuna ilişkin tek bir ilke bulunmamaktadır(254). Çünkü bu hukuk sistemi, bütünleşik bir yapıda gelişmemiştir(255). Haksız fiilin unsurlarını içeren genel bir tanım bulunmadığından, söz konusu durumun, bu hukuk sisteminin haksız fiil türü olarak kabul ettiği durumlardan birine tekabül edip etmediği, söz konusu durumun haksız fiil türleri

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

I. GENEL OLARAK BK m. 74 ile yasakoyucu, haksız fiil hukuku ile ceza hukuku arasındaki ilişkiyi genel bir hükümle düzenlemiştir(1). Tazminat ve ceza ... hukuku ve haksız fiil hukuku birbirlerinden iyiden iyiye bağımsızlaştırılmıştır. Haksız fiil hukukunun toplumsal amaçları da dâhil, farklı amaçlarından ... haksız fiil ve ceza hukuku arasında bir paralellik kurmaz(4). BK m. 74 hükmünün karşılığı olan hükmün 818 sayılı Borçlar Kanunu’daki sistematik yeri ... verilen beraat kararı ile de bağlı değildir. Dolayısıyla hükümde, modern hukuk sistemlerine uygun bir şekilde ceza hukuku ve haksız fiil hukukunun ayrı

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

II. İKİ YILLIK NORMAL SÜRE BK m. 72/I hükmüne göre haksız fiilden doğan tazminat alacağı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği ... ise “gelişen zarar”dan yani haksız fiilin süreklilik taşımasından farklı bir durumdur, zararın zamana yayılmış olması zararın kapsamının belirlenmesine ilişkin bir olgudur. Örneğin bir kişinin haksız fiil sonucu yaralanması hâlinde sakatlığın derecesi ve meydana getireceği kazanç kaybı yeterince anlaşılır hâle geldiğinde zamanaşımı başlar ancak zarar miktarı kesin olarak bilinmeyebilir hatta zarar artabilir(41). Haksız fiilin süreklilik taşıması ise

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

norm kapsamında görülemez. Bu nedenle normun koruma amacı kuramı nedensellik bağını sınırlandıran bir teori olarak görülemez. (632) Atamer, Haksız Fiil ... . Normun koruma bağı teorisi ile uygun illiyet bağı teorisinin ilişkisi için Tandoğan, Hukuka Aykırılık Bağı, s. 22 vd. (634) Atamer, Haksız Fiil, s. 70 vd ... . (638) Atamer, Haksız Fiil, s. 73. (639) Atamer, Haksız Fiil, s. 73. (640) Atamer, Haksız Fiil, s. 75. (641) Atamer, Haksız Fiil, s. 80 vd. (642) Atamer, Haksız Fiil, s. 92. (643) Nomer, Borçlar Genel, N. 112.2.

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

C. SINIRLI EHLİYETSİZLERİN HAKSIZ FİİLLERİNDEN SORUMLULUĞU Medeni Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası açıkça ayırt etme gücüne sahip küçüklerin ve kısıtlıların haksız fiillerinden sorumlu olduklarını düzenlemiştir. Bu hüküm yukarıda açıkladığımız kusur ilkesi ile uyum içerisindedir. Bir kişi ... sayılabilir ve haksız fiillerinden sorumlu tutulabilir. Bu nedenle sınırlı ehliyetsizler haksız fiillerinden sorumlu olacaktır. Ayırt etme gücünün varlığı ... zaten haksız fiillerden sorumlu olmayacaktır. Ancak kısıtlının ayırt etme gücü varsa, örneğin yaşlılığı nedeni ile isteği üzerine kısıtlanmış bir kişi (MK

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2019

Dokuzuncu Bölüm TAZMİNAT ALACAĞI §1. GENEL OLARAK Haksız fiilden doğan borç ilişkisi haksız fiilin unsurlarının gerçekleşmesi ile doğmaktadır(1 ... belirli olduğu ve tarafların bu konuda bir uyuşmazlığa düşmedikleri haksız fiillerde mümkün olur. Örneğin yakın bir arkadaşının çok sevdiği bardağını yanlışlıkla kıran kişi aynı bardaktan bir tane daha aldığında aslında haksız fiilden doğan borcunu aynen tazmin suretiyle ifa etmiştir; bardağın bedelini ödemek ... tazminat alacağı ile ilgili diğer önemli meselelerdir. (1) Borç haksız fiilin unsurlarının gerçekleşmesi ile doğduğu için borçlu haksız fiilin işlendiği