Hasan Kayırgan / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2019

vis maior (en büyük kuvvet), damnum fatale ve casus majores tabirleriyle ifade olunan zorlayıcı neden (mücbir sebep) karşı konulamayan olay olarak kabul ... BİRİNCİ BÖLÜM ZORLAYICI VE ZORUNLU NEDENLER İLE BENZERİ KAVRAMLAR I. ZORLAYICI NEDEN A. Kavram Olarak Zorlayıcı Neden Zorlayıcı neden kavramı özel hukukta sıkça kullanılmakta ve sorumluluk hukukunda borçlunun sorumluluğunu ortadan kaldırmaktadır. Zorlayıcı nedenin sonuçlarına ilişkin kanunlarda birçok düzenleme bulunmasına rağmen, zorlayıcı nedenin tanımı ve unsurları ile ilgili Türk Borçlar Kanununda ve 4857 sayılı İş Kanununda açık bir tanım

İlgili Bölümleri Listele (64)

Hasan Kayırgan / On İki Levha Yayıncılık, Ağustos 2021

düşünülmüştür. Hatta 4857 sayılı İş Kanununun 34. maddesinde mücbir sebepten bahsedilmekte iken feshe ilişkin ve fazla çalışmaya ilişkin hükümlerde zorlayıcı sebep ifadesi kullanılarak kavram birliği de sağlanamamıştır. Hatta bu şekilde mücbir sebep ile zorlayıcı neden arasında bir ayırım bulunması gerektiği ... SONUÇ Zorlayıcı neden kavramı borçlar hukuku kaynaklı bir kavramdır. Sonuçlarına ilişkin pek çok hüküm de vazedilmiştir. Buna karşın zorlayıcı nedenin nasıl tanımlanması gerektiğine ve hangi hallerin zorlayıcı neden oluşturabileceğine dair hukuki bir tanım bulunmamaktadır. İş Hukukunda da zorlayıcı

İlgili Bölümleri Listele (71)

Yusuf Karakoç / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2021, Sayfa: 1459 - 1538

V. Mücbir Sebebin Varlığı ve Etkisinin İsbatı Mücbir sebepler ile ilgili olarak iki halin bilinmesi gerekir. Bunlardan birincisi, mücbir sebebin varlığıdır. Bu bağlamda, mücbir sebebin gerçekleşmiş olması ve bunun bilinmesi şarttır. Gerçekleşen mücbir sebebin bir kesimin, kısımın ya da toplumun tamamını ilgilendirmesi, etkilemesi mümkündür. Mücbir sebebe ilişkin hüküm ve sonuçları kabul etmek ve buna bağlı-dayalı olarak uygulama yapmak durumunda olan kişi, makam ve mercilere karşı böyle bir mücbir sebebin varlığının isbatı gerekmemek tedir. Buna karşılık, mücbir sebebin bir kişiyi ya da dar bir grubu

Başak Görgeç, Kemal Bahriyeli, Halit Yavuzer / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2025, Sayfa: 293 - 336

1.Mücbir Sebep Mücbir sebebin tanımı için doktrine bakıldığında, sorumlunun alanı dışında meydana gelen, önlenemez, kaçınılamaz, karşı konulamaz şekilde zarara sebebiyet veren olağanüstü olaydır(83). Mücbir sebep, zarar görenin, zarar verenin ya da üçüncü kişinin kusurundan, davranışından kaynaklanmadığından hukuka uygunluk – aykırılık tartışması yapmak mümkün değildir. Mücbir sebep de kendi içinde gruplandırılır. Doğal mücbir sebepler, hava olayları ya da deprem, volkan patlaması gibi yeryüzü olaylarını ifade eder(84). Mücbir sebep niteliğine ulaşan kar fırtınası, don, yıldırım düşmesi, sel, deprem

Ahmet Yerlikaya / On İki Levha Yayıncılık, Nisan 2025

3.8.7. Mücbir Sebepler Mücbir sebep, en genel haliyle kişinin iradesi dışında meydana gelen, önlenemeyen ve belli bir şekilde davranılmasını engelleyen olaylar olarak tanımlanabilir. Hukukun bütün dallarında mücbir sebepler çeşitli sonuçlar doğurmaktadır. Mücbir sebep beklenmeyen hale benzese de, bu iki halin nitelik, kapsam ve sonuçları hukuken birbirinden farklıdır(153). Türk Vergi Hukuku’nda mücbir sebep tanımının kanuni kaynağına Vergi Usul Kanunu’nun 13, 15 ve 373’üncü maddelerinde rastlanmaktadır. Bu hükümlerden hareketle mücbir sebep; mükellefin iradesi dışında kontrolü ve önlenmesi mümkün

İlgili Bölümleri Listele (4)

Hilal Albal Ulaş / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2025

) Mücbir sebep, kişinin borcunu, sorumluluğunu ortadan kaldıran olağan dışı nedenlerdendir. Mücbir sebebin dikkate alınabilmesi için, mücbir sebep teşkil eden olay yüzünden bir borcun yerine getirilememesi veya bir norma aykırı davranılmış olması gerekir. Mücbir sebebin, zarar ile zarar veren arasındaki ... gerekir.(33) Ancak Danıştay bir kararında depremin, “önlenemez” ve “öngörülemez” olması nedeniyle mücbir sebebin tipik bir örneğini oluşturduğunu ... 4.1.Mücbir Sebep Mücbir sebep kavramının kökeni Roma Hukukuna dayanmaktadır.(13) Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre mücbir sebep, “herhangi bir kimse

İlgili Bölümleri Listele (10)

Cansu Şahin / On İki Levha Yayıncılık, Nisan 2025

3.2. Mücbir Sebep Zorlayıcı sebep olarak mücbir sebep, doğal, sosyal ve hukuki açıdan failin dışında gelişen, fail tarafından önleme imkânı bulunmayan ve öncesinde öngörülemeyen olaylar şeklinde tanımlanabilir. Tanımlama uyarınca mücbir sebep kavramının dışsallığı haricinde önlenememe ve öngörülememe özellikleri mevcuttur. Örneğin deprem öngörülemez ve önlenemez olması sebebiyle mücbir sebebe bir örnek teşkil etmektedir. Gözübüyük, Tan; zararın yalnızca depremden kaynaklandığı durumlarda hukuken idarenin sorumluluğundan bahsedilemeyeceğini ifade etmiştir. Ancak zarar mücbir sebep haricinde idarenin

İlgili Bölümleri Listele (14)

Zafer Kahraman / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2023, Sayfa: 449 - 467

II. HUKUKİ SONUÇLARI Mücbir sebep, kişiyi icbar edecek derecede olağanüstü olduğundan, olaydan ve zararlı sonuçların gerçekleşmesinden kaçınmak mümkün olmadığından, hiç kimse tarafından öngörülemediğinden ötürü bunun sonucunda oluşan zarardan dolayı kişiyi sorumlu tutmak mümkün olmaz. Mücbir sebep ... sorumluluğun temel öğesidir(19). Yukarıda açıkladığımız üzere, mücbir sebep illiyet bağını keser. Kişi zarardan sorumlu tutulamaz. Belirtmek gerekir ki, illiyet ... ”, illiyet bağı değil, sebeple sonuç arasındaki uygunluktur. Sonuca kişi ya da işletme değil, mücbir sebep teşkil eden olay neden olmuştur. Uygun illiyet bağı

Muhammet Emin Bingöl / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2018

V. Mücbir Sebep ile İlişkisi Mücbir sebebin açıklanmasına ilişkin doktrinde iki yaklaşım vardır. Sübjektif teoriye göre, beklenmedik bir olayın mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için, mevcut şartlara göre göre gösterilebilecek en yüksek özen gösterilmiş olmasına rağmen olayın önlenmesine imkân bulunmuyorsa, mücbir sebep söz konusudur(153). Buna karşılık doktrinde hâkim kanaat olan objektif teoriye göre ise, çıkış noktasını sorumlunun işletme ve ... mücbir sebeptir(154). Doktrinde genel olarak kabul edilen mücbir sebep tanımı ise şu şekildedir: “Sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında

İlgili Bölümleri Listele (5)

Umut Akyüz / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2025

5.13. Mücbir Sebep Ceza mevzuatında tanımlanmayan mücbir sebep (vis maior, zorlayıcı neden) söz konusu olduğunda hareketin iradiliğinden bahsetme olanağı da bulunmayacaktır(473). Zira mücbir sebep hâlinde tehlikeli yahut zararlı netice, failin dışında ve karşı konulması mümkün olmayan, doğadan kaynaklanan bir sebep dolayısıyla gerçekleşmektedir(474). Mücbir sebep söz konusu olduğunda, kişinin hareket etme yahut etmeme iktidarı, maddi veya manevi bir güç etkisiyle devre dışı kalmaktadır(475). Mücbir sebep dolayısıyla kişi; hareket etmemekte, hareket ettirilmektedir. Mücbir sebep ile zaruret hâli

İlgili Bölümleri Listele (8)

İlyas Arslan / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2021, Sayfa: 1207 - 1236

I. Mücbir Sebep Kavramı ve Salgının Mücbir Sebep Sayılıp Sayılmayacağı Genellikle sözleşmeler hukuku alanına ilişkin olarak bilinen mücbir sebep ... , öngörülmesi ve karşı konulması mümkün olmayan olağanüstü bir olay” olarak tanımlanmaktadır(2). Bu tanımdan bir olayın mücbir sebep sayılabilmesi için, bir takım unsurlara sahip olması gerektiği anlaşılmaktadır. Buna göre, bir olayın mücbir sebep sayılabilmesi için zorunlu veya zorlayıcı bir olay gerçekleşmiş olmalıdır ... gibi olaylar ikincisine örnek olarak gösterilmektedir(3). İkinci olarak, mücbir sebep, borçlunun faaliyet sahası dışında kalan haricî bir olay olmalıdır

Seda Seyman / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2021, Sayfa: 179 - 203

5. Mücbir Sebep İle Borcun İfa Edilememesi Arasında Uygun İlliyet Bağının Bulunması Mücbir sebep teşkil eden olay ile bir hukuk normunun ihlali arasında illiyet bağı bulunmalı, bir diğer ifade ile borçlunun borcunu yerine getirememesinin nedeni mücbir sebep teşkil eden olay olmalıdır(40). Mücbir sebebin bir unsuru olarak illiyet bağının aranması ile mücbir sebep dışındaki bir nedenden dolayı borcunu ifa etmeyen borçlunun mücbir sebebin varlığına dayanarak sorumluluktan kurtulması engellenmek istenmiştir(41). Mücbir sebep meydana geldiği takdirde mücbir sebep teşkil eden olay ile zararı doğuran ihlal

Ş. Barış Özçelik / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2021, Sayfa: 395 - 407

B. Hükümde Açıkça Sayılmayan Bir Olayın Gerçekleşmesi Sözleşmede bir mücbir sebep kaydı yer alması olasılığında, uyuşmazlıklara yol açan esas mesele, gerçekleşen olayın, kayıtta açıkça zikredilen durumlardan biri olmamasıdır. Örneğin kayıtta, “…haller ve diğer mücbir sebepler”, “…ve benzeri mücbir sebepler” gibi bir ifade yer alıyorsa, hangi hallerin mücbir sebep sayılacağı nasıl belirlenecektir? Şüphesiz bu konuda öncelikle somut sözleşme ilişkisinin niteliği ve bu sözleşmedeki mücbir sebep hükmünün yapısı belirleyici olacaktır. Bununla birlikte, ilke olarak, mücbir sebep kavramının hukukumuzda ve hatta

Nazlı Acar İspir / On İki Levha Yayıncılık, Mayıs 2025

1.5.1.Türk Vergi Hukukunda Mücbir Sebep Kavramı Kişinin iradesi dışında ortaya çıkan kaçınılmaz ve karşı konulmaz doğal ya da beşerî olaylar mücbir sebep hâli olarak nitelendirilmektedir(164). Bir tanıma göre mücbir sebep; “zorlayan, mecbur eden ve önceden bilinerek doğuracağı sonucun önlenmesine imkân bulunmayan, dış etkenlerden meydana gelen sebep, olaydır”(165). Geniş anlamda mücbir sebep kavramını, özel ya da genel nitelikte “zorlayıcı sebep” olarak nitelendiren bir görüşe göre; “zor durum” kavramının, mücbir sebep hâllerini de içine alması hasebiyle mevzuatta “mücbir sebep” ve “zor durum

İlgili Bölümleri Listele (22)

Muratcan Gökdemir / On İki Levha Yayıncılık, Nisan 2025

3.3.Mücbir Sebep “Mevcut şartlar içinde makul koruma” şeklinde ifade ettiğimiz tam koruma ve güvenlik yükümlülüğünün mahiyeti, mücbir sebepleri de istisna olarak kabul etmeyi gerekli kılar. Uluslararası yatırım tahkiminde mücbir sebep kavramına bir istisna hali olarak başvurulur zira kavramın genel bir ... ). Uluslararası yatırım hukuku öğretisi mücbir sebep kavramını Uluslararası Hukuk Komisyonu Devletlerin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğunu Düzenleyen Maddeler Metni (ARSIWA) 23. madde çerçevesinde anlamaktadır(1191). Bilindiği üzere, burada mücbir sebep “devletin denetiminin dışında

İlgili Bölümleri Listele (9)

İbrahim Güldiken / On İki Levha Yayıncılık, Nisan 2022

. 638-639; 4857 sayılı İş Kanununda genellikle mücbir sebep yerine zorlayıcı neden kavramı kullanılmakta olup Yuvalı’ya göre bu iki kavram eş anlamlıdır ... 5.2.Mücbir Sebep Görüşü Mücbir sebep; sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülemeyen, işverenin faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, kaçınılmaz ve mutlak bir şekilde davranış normu ya da borcun ihlaline neden olan olağanüstü bir olaydır(125). Yapılan tanımdan hareketle bir olayın mücbir sebep ... bulunması gerekir(126). Mücbir sebep, borçluyu borcundan kurtaran bir hal olarak TBK m. 136’da(127) hüküm altına alınmıştır. Doktrinde çalışmaktan kaçınma

İlgili Bölümleri Listele (5)

İskender Ekici / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2021

2.2. Mücbir Sebep Hallerinin İbraz Ödevine Etkileri Mücbir sebep, neredeyse hukukun bütün dallarında uygulaması görülen bir kavram olup; bir ... önüne geçilemeyen olayları ifade etmektedir(218). Mücbir sebebin mevcudiyeti için söz konusu olayların gerçekleşmiş olması gerekmekte olup; olması muhtemel veya farz edilen bir olay mücbir sebep sayılmaz(219). VUK metninde mücbir sebebin tanımı yapılmayıp sadece örneklendirme yoluna gidilerek hangi hallerin mücbir sebep sayılacağı aynı kanunun 13’üncü maddesinde hüküm altına alınmış ve maddenin devamında “gibi hallerdir” ibaresi kullanılarak mücbir

İlgili Bölümleri Listele (38)

K. Ahmet Sevimli / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 203 - 384

7.6. Zorlayıcı Neden Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin Haziran 2022’de verdiği Kararının (Yarg. 9. HD, 06.06.2022, 6003/7078, Çalışma ve Toplum S.75 ... işçinin sözleşmesi feshedilmiştir. İşveren sözleşmenin mücbir sebeple sona erdiğini ve işçinin ihbar ve kıdem tazminatına hak kazanamadığını savunmaktadır ... işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı nedenin ortaya çıktığı açık olup sözü edilen zorlayıcı neden her iki taraf bakımından ... m.24/III) çalışmayı bir haftadan fazla süreyle engelleyen bir zorlayıcı nedenin ortaya çıkması halinde tarafların fesih hakkı bulunmadığı ileri

Merve Dülger / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2022

5.2.Mücbir Sebep (Force Majeure) Hâlleri Süre uzatım hükümleri incelenmişken, bu hükümlere temel teşkil eden durumlardan olan mücbir sebep kavramının da ele alınması gerekmektedir. Mücbir sebep, sözleşme taraflarının yükümlülüklerinin ifasını etkileyecek, olağanüstü durumları ifade etmektedir. Mücbir sebebin varlığı için öngörülemez nitelikte olması, oluşumunda tarafların kusurunun olmaması, tarafların tedbir almasına rağmen söz konusu olayı engelleyemeyecek olması olmak üzere şartlar aranmaktadır(342). Grevler, zorlayıcı sebepler, malzeme ve işçilik anlamındaki kesintiler gibi durumlar, yüklenicinin ve

İlgili Bölümleri Listele (9)

Cem Özcan / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2021, Sayfa: 229 - 238

bir sözleşmede taraflar o sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde serbestçe belirleyebilirler. Bu nedenle mücbir sebeple ilgili olarak ... I. COVID 19’un Mücbir Sebep Kavramı Yönünden Ele Alınması Bilindiği üzere hukukumuzda gerek akdi sorumlulukta gerekse haksız fiil sorumluluğunda ... durumun illiyet bağını kesen bir mücbir sebep olarak görülüp görülemeyeceği konusu gündeme gelmiştir. Burada şunu belirtmek gerekir ki bazı yabancı hukuklardaki(3) durumdan farklı olarak kanunlarımızda mücbir sebep kavramının bir tanımı yapılmamıştır. Bununla birlikte doktrinde ve muhtelif yargı kararlarında

Aslı Günaydınoğlu Tecir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2022

F.AŞIRI İFA GÜÇLÜĞÜ VE MÜCBİR SEBEP KAVRAMLARI Uluslararası sözleşmelerin birçoğu uzun süreli sürekli edimli sözleşmelerden meydana gelmekte, bu nedenle de taraflar zaman faktörünün olumsuz etkilerine karşı tedbir alabilmek için mücbir sebep klozları ile hardship klozlarını birlikte kullanmaktadırlar ... . Bir başka anlatım ile her iki kloz birleştirilerek mücbir sebep ya da hardship olarak tek bir kloz altında kullanılmaktadır(440). Mücbir sebep ile ... , sonuçları da birbirlerinden oldukça farklıdır. Mücbir sebep kavramı, sözleşme taraflarından bağımsız olarak dış etkenler sonucu ortaya çıkan, sözleşmenin

İlgili Bölümleri Listele (27)

Cüneyt Bellican, Özlem Acar Ünal / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2021, Sayfa: 747 - 799

IV. Mücbir Sebep Kavramı ve Salgın Hastalık Bakımından Değerlendirme TBK’da tanımlanmamış olan mücbir sebep kavramı(26) Yargıtay kararlarında şu şekilde açıklanmaktadır: “Mücbir sebep, sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, genel bir davranış normunun veya borcun ihlâline ... olay mücbir sebep olarak değerlendirilmeyecektir. Kaldı ki, mücbir sebep olarak tanımlanan/bilinen her olgu, sözleşmeden doğan borcun ifasına engel olmayabilir. Mücbir sebep, genel olarak, borcun ifasını olumsuz etkileyen ve önlenemeyen objektif bir olay olarak tanımlanmaktadır. Öngörülmezlik özelliğinin

Gülsevil Alpagut / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2020, Sayfa: 61 - 98

, 102 vd. (30) Bkz. Akdeniz, 110. Yazar mücbir sebebin etkisinin somut olaya göre değerlendirilmesi gerektiğini, İşK m. 40’ın zorlayıcı sebeple işin ... c. Türk Hukuku Bakımından Zorlayıcı Nedenin İş Sözleşmesine Etkisi Türk hukuku bakımından yapılacak bir değerlendirmede esasen bir yandan TBK m. 408 ve 409 yürürlükte iken, diğer yandan İşK m. 24/III ve 25/III’de zorlayıcı nedenin bir askı hali ve haklı fesih nedeni olarak düzenlendiği görülmektedir. İşK m. 24/III’de işçinin iş sözleşmesini zorlayıcı sebeple haklı nedenle feshi düzenlenmiştir. Buna göre “İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla

Mücahit Ünal / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2021, Sayfa: 655 - 680

V. Kira Sözleşmesinin İçeriğinde Mücbir Sebep Hükümlerine Yer Verilmesi ve Bu Durumun Koronavirüs Kapsamında Değerlendirilmesi Kira sözleşmeleri ... “mücbir sebep” başlıklı hükümler bulunmakta olup sonucunda çeşitli bekleme süreleri ve fesih yöntemleri öngörülmektedir. Daha önce yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere yaşanan salgın hastalığın bir mücbir sebep teşkil ettiği hususunda herhangi bir duraksamaya yer yoktur. Ayrıca bu salgın hastalık durumunun sözleşme içeriğine yazılmamış olması, salgının mücbir sebep teşkil ettiği gerçeğini de değiştirmemektedir. Ancak söz konusu salgın hastalığın tüm

Z. Bengi Berk Erişir / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2024

C.Beklenmeyen Olay ile Mücbir Sebebin Birbirinden Ayırt Edilmesi Kusursuzluğun ispatı bakımından genel olarak beklenmeyen olay ile mücbir sebep arasında fark gözetilmemiştir. Borcun ifa edilememesinin sebebi beklenmeyen halden de kaynaklansa mücbir sebepten de kaynaklansa borçlu bu durumu ispat etmekle sorumluluktan kurtulur. Dolayısıyla kurtarıcılık vasfı ve hukuki sonuçları bakımından ikisi arasında bir fark mevcut değildir. Hem mücbir sebep ... olmadıkları düşünülmektedir. Beklenmeyen olayın kapsamı, mücbir sebebe oranla daha geniştir. Bir olayın mücbir bir kuvvetten kaynaklanması halinde mücbir

İlgili Bölümleri Listele (21)