II.ÖNALIM BEDELİNİN BELİRLENMESİ
A.Genel Olarak
Önalım hakkının kullanılması ile birlikte doğan satış ilişkisindeki satış (önalım)…
Sözleşmeden doğan önalım hakkında tarafların önalım bedelinin ne olacağını veya nasıl…
Önceki Medeni Kanun (743 sayılı Türk Kanunu Medenisi) döneminde, önalım hakkı önalım…
“Ancak; davalı adına kayıtlı dava konusu payın satışı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunun yürürlüğe girmesinden önce 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin yürürlükte olduğu dönemde yapılmış ise satış tarihi itibariyle aradan uzunca bir süre geçmiş ve bu uzun süre davalı alıcının kendisinden kaynaklanmamışsa aradan geçen sürede davalı, ortaya çıkan değer artırıcı unsurların dikkate alınarak önalım bedelinin yeni duruma göre tespitini talep edebilir. Satış tarihinden itibaren geçen uzunca bir süre sonra, taşınmazın değerinde meydana gelen objektif ve enflasyon artışlarının, önalım bedeline dahil edilmesi yorumu, yasaya ve hukukun genel prensiplerine de ters düşmeyecektir, aksine bir uygulamanın hukukun amacı olan adaletin somutlaştırılmasını önleyeceği ve çıkarlar dengesini bozacağı açıktır, aksi halde; önalım hakkı sahibi sebepsiz zenginleşirken alıcı olan davalı fakirleşecektir, aradan geçen sürede ortaya çıkan değer artırıcı unsurların dikkate alınarak önalım bedelinin yeniden belirlenmesi hakkaniyete uygun olacaktır, bu görüş Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 05.05.1993 gün 761-192 E-K , 18.5.1994 tarih 215-356 E-K 19.10.1994 tarih 343-625 E-K 14.12.1994 tarih 663-841 E-K sayılı Kararlarında da benimsenmiştir.”…
“Şuf’a (önalım) hakkının, ortak payın satışından çok sonra kullanılması nedeniyle aradan geçen zaman içinde taşınmazın değerinde meydana gelen …
Tüm bu nedenlerle şuf’a (önalım) hakkının kullanılması nedeniyle hak sahibi davacının bedele ilişkin yükümlülüğü hakka konu olan payın, hakkın kullanıldığı tarihteki (önceden kullanılmamışsa dava tarihi) değeri olmalıdır. Davalının, şuf’a hakkına konu edilen “satış tarihindeki gerçek değerinin sicilde gösterilen değer olmadığını” ve “satıştan sonra payın değerinin objektif veya enflasyon nedeniyle değiştiğini” ileri sürme hakkı vardır.…
Önalım bedelinin hakkın kullanıldığı tarihteki gerçek sürüm değerine göre belirlenmesinden bir takım kuşkulara ve duraksamalara kapılmaya yer olmamalıdır. Nasıl sözleşmeden kaynaklanan önalım hakkında, sicilde bedel gösterilmeyen veya yasal önalım hakkında, hak sahibi davacının bedelde muvazaa iddiası ileri sürdüğü veya satış yerine bağış işlemi yapılan durumlarda gerçek satış bedeli araştırılabiliyorsa burada da yapılacak işlem aynı niteliktedir.”…
4721 sayılı (yeni) Türk Medeni Kanunu’nda ise üst süre, sözleşmeden doğan önalım…
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdikten sonra; TMK.m.733’de diğer paydaşlara noter bildirim yükümlülüğü getirilmiş ve satışın hak sahibine bildirildiği tarihin üzerinden üç ay ve her halde satışın üzerinden iki yıl geçmekle önalım hakkının düşeceği esası getirilmiştir. TMK.734. maddesi uyarınca da dava değerinin tapuda gösterilen satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderleri olduğu kabul edilmiştir. Böylece davaların kısa sürede açılıp, sonuçlandırılması amaçlanmıştır. Bu nedenle de tapuda gösterilen satış bedelinin esas alınması gerekmektedir. Ayrıca tapuda işlem yapan davalının kendi eyleminin geçersiz olduğuna dayanması mümkün değildir. Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.”…
Fakat belirtmek gerekir ki, bedelde muvazaa halinde tapuda gösterilen satış bedeline itibar etmek mümkün olmadığı gibi, nispi (nitelikli/mevsuf) muvazaa halinde zaten bir satış bedeli söz konusu olmayacaktır. Örneğin önalım hakkının kullanılmasına engel olmak için tapuda satış bedeli olduğundan yüksek gösterilmiş veya satış sözleşmesi tapuda bağışlama olarak gösterilmiş olabilir. Her iki halde de önalım bedeli taşınmazın, bilirkişi marifetiyle tespit edilecek, önalım hakkının kullanıldığı (önalım davasının açıldığı) tarihteki değerine göre belirlenecektir…
EN
TR
