Covid-19 Salgını ve 7226 Sayılı Kanunun Geçici 1. Maddesi Çekten…: II. Değerlendirme

A. Covid-19 salgını ve salgın gerekçesine dayalı olarak alınan idari kararların çekin ibraz süresinin belirlenmesine etkisi.…

1. Bilindiği üzere bir “aranılacak borç” mahiyeti taşıyan çekte mündemiç alacağın…

2. Çekin ibrazı ve ödenmeme durumunun tespitinin belirli bir süre içinde yapılması zorunluluğu, aşılması imkânsız engeller nedeniyle bu işlemleri yerine getiremeyecek hamilin hak kaybına uğrama tehlikesini beraberinde getirir. Kanun koyucu söz konusu tehlikeyi zail etmek için, poliçeye (ve TK m. 778/1-(d) göndermesiyle bonoya) ilişkin TK m. 731’e paralel olarak, “Mücbir sebep” kenarbaşlıklı…

1. Gelinen aşamada değerlendirmesi gereken husus 7226 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinin çeklerin ibraz süresinin belirlenmesinde bir değişikliğe neden olup olmadığıdır. Bu soruya olumlu yanıt verildiğinde artık Covid-19 salgını dolayısıyla alınan idari tedbirlerin hamil bakımından bir mücbir sebep oluşturup oluşturmadığı tartışmasına gidilmesine ihtiyaç kalmayacak ve hükümde, süreler için getirilen düzenlemeye paralel olarak çekteki ibraz süreleri de uzamış sayılacaktır.

Görebildiğimiz kadarıyla konuya yönelik öğretide ilk farklı değerlendirmeyi yapan…

a) Bir kere kanunun “amacı”nın düzenlemenin çekteki “ibraz sürelerini” de içermeye yönelik olduğu savına hiçbir şekilde hak verilemez. 7226 sayılı Kanunun kabul ediliş süreci, hükmün hemen ilk cümlesinde düzenlemenin amacını “yargı alanındaki hak kayıplarının önlenmesi” şeklinde…

Halbuki çekin ibrazı ve ödememe durumunun tespiti “adli teşkilâta/adli yollara” başvurulmak…

c) Üçüncüsü, Geçici 1. maddenin çekteki “ibraz süreleri”nin uzamasına neden olacağı görüşü, maddenin özel hukukta kabul edilen hemen tüm süreler bakımından uygulama alanı bulmasını sonuçlar ki böyle bir düzenlemenin haklı bir temelinden de söz edilemez. Gerçekten, ticaret hayatının enstrümanı salt “çekten” ibaret olmadığına, bu bağlamda çekin bir “ayrıcalığı” da bulunmadığına göre böyle bir yorum, örneğin bir poliçe veya bononun ibrazı bakımından (görüldüğünde vadeli poliçe ve bonolar dışındaki diğer vadeler bakımından vade ve vadeyi takip eden iki iş günü olan sürenin) da; sırf hükümdeki “bildirim” kelimesinden yola çıkılırsa diyelim satış sözleşmesindeki ayıp ihbar sürelerinin “bildiriminin” de; hükümdeki “itiraz” kelimesinden hareket edildiğinde TK m. 21/2 uyarınca faturaya itiraz için öngörülen sürenin de vs. düzenlemenin şemsiyesi altında kendisine yer bulacağı sonucuna varmak gerekecektir. Böylelikle bu yorumun doğal sonucu olarak (belirli vadeli, görüldüğünden belirli süre sonra vadeli ve düzenleme tarihinden belirli süre sonra vadeli) poliçe ve bonolar bakımından ödeme talep edilebilecek süre (vade ve vadeyi takip eden iki iş günü olmak üzere) üç gün yerine nedense birden bire (30 Nisan 2020’ye kadar duran ve ayrıca onbeş günden) uzunca zamana; TK m. 23’te ticari hayatın aradığı hız ve güven nedeniyle iki ve sekiz günlük kısa sürelere tâbi tutulan ayıp ihbar bildirimi süreleri

(i) TK sisteminde çekte vade olmaması kuralından 5941 sayılı Çek Kanunu ile kanun koyucu vazgeçmiştir. Bu vazgeçme ÇekK m. 3/8 ile “kısmen”, ÇekK Geçici m. 3/5 ile “tamamen”dir. Buna göre ÇekK m. 3/8 sisteminde ibraz süresi başlamayan çek ibraz edilir ve muhatap tarafından ödenir ise bu ödeme geçerlidir; sebepsiz zenginleşme teşkil etmez. Hatta hesapta karşılık varsa bankaca ödeme yapılması gerektiği de söylenebilir. Halbuki ÇekK m. 3/8’i 31.12.2020’ye kadar askıya alan ÇekK Geçici m. 3/5, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihinden önce yapılan ibrazı “geçersiz” saymaktadır. İbraz olmaksızın çek ödenemeyeceğine göre bunun anlamı, ibrazın gerçekleştirilmesine olanak bulunmadığı ve banka-

Covid-19 Salgını ve 7226 Sayılı Kanunun Geçici 1. Maddesi Çekten Kaynaklanan Hukuki Sorumluluğun Şartlarını Değiştirmiş midir?

Aşağıda bir kısmını gördüğünüz bu dokümana sadece Profesyonel + pakete abone olan üyelerimiz erişebilir.

II. Değerlendirme