Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarından Yoksullukla Mücadele: Hak Temelli Bir Yaklaşım Nasıl Mümkün?

Son olarak, bütüncül bakış açısı çerçevesinde gerek yoksulluğun ölçümü konusunda gerekse ASHK kararlarında ve BM Kalkınma Bildirgesi’nde de özel olarak “katılım”ın vurgulanması da anlamlıdır. BM ESKHK, “Yoksulların Sesi” çalışmasına atıfta bulunarak, “yoksul insanların deneyimlerinin altında yatan ortak tema çaresizliktir.” demiştir. Yoksullukla ilgili çalışmalarda ve yoksullukla mücadele alanında “katılım” hiçbir yerde öncelik olarak görülmemekte; buna ilişkin politikaların tasarımında ve uygulanmasında da bir nevi görmezden gelinmektedir. Ulusal insan hakları kurumları ve sivil toplum bu boşluğu doldurmaya başlamak için eşsiz bir konumdadır; çünkü yoksulların deneyimlerini paylaşabilecekleri, karşılaştıkları engelleri ve bu engellerin nasıl aşılabileceğini anlatabilecekleri bir forum sağlayabilirler. Bu, yoksullara aktif olarak ulaşmayı ve etkili bir şekilde duyulmalarını sağlamayı gerektirir. Böylelikle, SKA bağlamında da yoksulluk azaltma stratejilerinin etkililiğini artırmaya önemli katkıda bulunabilir. Katılım hakkı, bu bağlamda hem bir meşruiyet hem de sağlam politika oluşturma sorunudur: Katılım hem demokrasinin bir gereği ve bir hesap verebilirlik kaynağı hem de yoksulluğu azaltma stratejilerinin kalitesini artırmak için bir araç olarak görülmelidir.Sayfa 339Bugün en başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nde yer alan “Her insanın, yiyecek, giyecek, konut, sağlık hizmetleri ve gerekli toplumsal hizmetler de içinde olmak üzere; kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahını sağlayacak uygun bir yaşam düzeyine hakkı vardır.” ifadesi ne yazık ki tüm insanlar için “yapabilirlik” anlamına gelmemektedir, aynı şekilde diğer insan hakları belgelerinde yer alan haklar da…(234) Bu yoksunluk, özellikle de yoksullar ve toplumun “tutunamayanları” için söz konusudur. Sürdürülebilir kalkınma ve insan hakları yaklaşımının yoksullukla mücadele açısından bir araya gelişi A.Sen’in işaret ettiği “yapabilirlik” yaklaşımının somut olarak yaşama geçirilebilmesi; haklarımızın “yapabilirlikler”e dönüşebilmesi için önemli bir adımdır aynı zamanda. Sahip olduğumuz hak ve özgürlüklerimizi gerçek “yapabilirlikler”e dönüştürmek demek, en başta onlara ulaşabilmek, onları kullanabilmek ve herkes için gerçekleşebilecek imkanlar haline getirmek demektir. ASHK önündeki ATD Dördüncü Dünya Hareketi’nin Fransa’ya karşı yapmış olduğu toplu şikayet başvurusundaki duruşmada aktivist Cécile Reinhardt’ın sorduğu soru, bu bakımdan da anlamlıdır: “Vatandaşlar olarak haklarımızdan yararlanamıyorsak nasıl vatandaşlar olarak yaşayabiliriz?”(235)Sayfa 340