Alacaklılara Zarar Verme Kastıyla Yapılan Tasarrufların İptali

Görüldüğü gibi, İİK m.280 hükmü genel iptal sebebi olması hasebiyle iki farklı ihtimalde uygulama alanı bulmaktadır. Bunlardan ilki, borçlunun yaptığı işlemin diğer iptal sebeplerinden hiçbirisiyle ilişkilendirilememesi, bir diğer deyişle işlemin İİK m.278 ve İİK m.279 hükümlerinde tahdidi biçimde sayılan hallerden hiçbirisine girmemesidir. Doğal olarak alacaklı bu durumda genel iptal sebebi olan İİK m.280 hükmüne dayanarak dava açacaktır. İkinci ihtimal ise, alacaklının dayandığı sebep Sayfa 11 esas itibariyle İİK m.278 veya İİK m.279’da düzenlenmekle birlikte; söz konusu hükümlerde öngörülen şüpheli dönemin (İİK m.278 için iki yıl, İİK m.279 için bir yıl) sona ermiş (geçmiş) olmasıdır. Takdir edileceği üzere, alacaklı böyle bir durumda İİK m.280 hükmüne istinaden dava açma yolunu tercih edecektir(22). Örneğin borçlu üçüncü kişi lehine önceden taahhüt etmediği bir rehin tesis etmekle birlikte, İİK m.279 hükmünde aranan koşullar somut olayda bulunmuyorsa, (mesela bir yıllık şüpheli dönem geçirilmişse) alacaklılar bu tasarruf işlemine (rehin tesisine) karşı, genel iptal sebebi olan İİK m.280 hükmüne dayanarak dava açacaklardır. Alacaklı verilen örnekte her ne kadar kanundaki karineye (İİK m.279/I, b.1) dayanamayacak ise de, genel iptal sebebine (İİK m.280) istinaden açılan bu davada borçlunun zarar verme kastının ve bu kastın üçüncü kişi tarafından bilindiğinin ispatı güç olmayabilir. Nitekim, doktrinde uygun bir karşı ivaz alınmadan yapılan hukuki işlemlere karşı açılan davalarda, borçlunun zarar verme kastının ve üçüncü kişinin bu kastın varlığını bildiğinin ispatı konusunda daha esnek davranılması gerektiği belirtilmektedir. Çünkü, borçlunun gerçek bir karşı edim elde etmeksizin hukuki işlem yapması olağan bir davranış biçimi olmadığı gibi, bu durum aynı zamanda işlemin karşı akidine (üçüncü kişiye) borçlunun mali durumuyla ilgili daha fazla araştırma yapma ve bilgi edinme yükümlülüğü getirmektedir(23). O yüzden, üçüncü kişinin kendi edimini hiç veya gereği gibi yerine getirmediği hallerde, alacaklının ispat yükünü yerine getirmesi daha kolay olacaktır. Benzer şekilde borçlunun kendi verdiği şeyin değerine göre ivaz olarak çok düşük fiyat kabul ettiği akitlerin Kanunda öngörülen iki yıllık süre içinde yapılmadığı hallerde, sübjektif şartın ispatı alelade bir tasarrufa göre daha kolaydır. İvazlar arasında aşırı fark bulunması tek başına borçlunun zarar verme kastını ve üçüncü kişinin bu durumu bildiğini ispatlamaya yeterli olmamakla birlikte, bu vakıanın İİK m.280 hükmünde aranan sübjektif şartın varlığına emare teşkil ettiği de açıktır. Anılan ihtimallerde her ne kadar hâkimi bağlayan bir kanuni karine bulunmamakta ise de, çoğu olayda fiili bir karinenin varlığından söz edilebilecektir.Sayfa 12

III. Muvazaalı İşlemler Hakkında İptal Davası Açılıp Açılamayacağı Meselesi

A. Genel Olarak

Tasarrufun iptali davasının konusunu borçlunun gerçekleştirdiği tasarruflar oluşturur.…

B. Doktrinde İleri Sürülen Görüşler

1. Muvazaalı İşlemlere Karşı İptal Davası Açılamayacağı Görüşü