Türk Miras Hukukunda Tenkis

Mirasbırakanın, tasarruf özgürlüğü sınırlarını aşarak gerçekleştirdiği kazandırmaları, saklı payları ihlal ettiği oranda hükümsüz hale getirme imkânı tanıyan tenkis isteme hakkının dava veya def’i yoluyla kullanılması mümkündür. Tenkise konu olan kazandırmanın ifası gerçekleşmişse, saklı paylı mirasçı ihlalin ortadan kaldırılmasını sağlamak için tenkis talebini dava yoluyla kullanabilir. TMK.m.560/f.1’e göre, “Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler”. Kanun hükmü dikkate alınırsa, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü sınırlarını aşacak şekilde gerçekleştirdiği ve saklı payları ihlal eden tasarruflarının yasal ölçülere indirilmesini sağlamak amacıyla açılan davaya, tenkis davası denilmektedir (TMK.m.560)(26). Tenkis davası, saklı paylı mirasçıya, mirasbırakanın ölü-Sayfa 13me bağlı veya sağlararası tasarrufları ile kendi saklı payında gerçekleşen ihlali sonlandırmak imkânını vermektedir. Tenkis talebinin ileri sürülebilmesinin diğer bir yolu da tenkis def’ini kullanmaktır. TMK.m.571/f.3’e göre, “Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir”. Tenkis def’i, henüz yerine getirilmemiş tenkise tâbi olan bir kazandırmanın ifasının saklı paylı mirasçıdan dava yoluyla talep edilmesi durumunda ileri sürülebilir(27). Mirasçı, tenkis def’ini kullanarak davacının kazandırmanın ifa edilmesine ilişkin talebini saklı payını ihlal ettiği oranda reddedebilir. Tenkis def’i, yerine getirilmemiş olan tenkise tâbi kazandırmalar bakımından saklı paylı mirasçılara tanınmış olan ek bir imkândır. Tenkis davasından farklı olarak tenkis def’inin ileri sürüldüğü durumlarda, saklı payı ihlal edilen mirasçı, davacı değil, davalı durumundadır(28).Sayfa 14

III. TENKİS TALEBİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ VE ÖZELLİKLERİ

Saklı paylı mirasçılara tanınan “tenkis isteme hakkı”, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü sınırlarını aşarak saklı payları ihlal eden kazandırmalarının yasal sınırlara (tasarruf özgürlüğü sınırlarına) çekilmesini sağlamaktadır. Saklı paylı mirasçının tenkis talebinde bulunmasıyla mirasbırakanın kazandırma lehdarına yönelik yaptığı tenkise konu kazandırma saklı payı ihlal ettiği oranda hükümsüz hale gelmektedir. Tenkis talebinin ileri sürülmesiyle, mirasbırakan ve lehdar arasında önceden kurulmuş olan hukuki ilişki ya değişikliğe uğramakta ya da sona ermektedir. Kanunkoyucu, saklı paylı mirasçıya tenkis isteme hakkını tanımakla başka bir şahsın hukuk alanında değişiklik meydana getirebilme yetkisi vermiştir. Bu yönüyle tenkis isteme hakkı, saklı paylı mirasçıya tanınmış olan yenilik doğuran bir haktır(29)…