Belirsiz Alacak Davası

Hâkimin takdir yetkisi, üç şekilde karşımıza çıkabilir(523). Kanunda, bazen hukuki vakıanın takdiri, bazen hukuki sonucun takdiri bazen de her ikisinin birden takdiri hâkime bırakılmıştır. Belirli bir hukuki vakıanın takdirine Türk Medeni Kanun’un 27. maddesi örnek olarak verilebilir(524). Bu maddeye göre, bir kimse haklı sebeplere dayanarak mahkeme kararıyla adını değiştirebilir. Kanun koyucu burada bir kimsenin adını değiştirebileceğini düzenlemekle beraber, nelerin haklı neden olduğu hususunu hâkimin takdirine bırakmıştır. Çünkü bu sebepler her somut olayın gereklerine ve özelliklerine göre değişik olabilir(525). Benzer şekilde akıl hastalığı nede-Sayfa 156niyle açılan boşanma davasında akıl hastalığı nedeniyle ortak yaşamın karşı taraf için çekilmez olup olmadığı da hâkimin takdir yetkisindedir (TMK m. 165). Yine, evlilik birliğinin temelinden sarsılması boşanma sebebi olarak kabul edilmekte (TMK m. 166), hangi hallerde evlilik birliğinin temelden sarsıldığı ise hâkimin takdir yetkisine bırakılmıştır. Bu haller, hukuki vakıanın takdir yetkisinin hâkime bırakıldığı durumlardan kabul edilmelidir(526). Hukuki sonucun hâkim tarafından takdirine ise en açık örnek Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesinde düzenlenen, boşanma ve ayrılık davaları sonucunda anne ve babanın hakları ve çoçukla olan kişisel ilişkileri hakkında hâkime tanınan takdir yetkisidir(527). Hâkim, boşanma veya ayrılığa karar verdiği takdirde, anne ve babanın haklarını ve çoçuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler. Burada hâkim, velayetin kimin tarafından kullanılacağına ve karşı tarafın yükümlüklerini belirler. Hem hukuki vakıanın hem de hukuki sonucun hâkim tarafından takdirine ise haksız fiil nedeniyle tazminat talepleri örnek olarak verilebilir(528). Haksız fiilen nedeniyle tazminat isteyen taraf, kusurlu ve hukuka aykırı fiili ve zararın varlığını ispat etmek zorundadır (TBK m. 49, 50). Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların akışını ve zarar görenin önlemlerini göz önüne tutarak, zararın miktarını hakkaniyete uygun belirler. Aynı şekilde hâkim, tazminatın kapsamını ve ödeme biçimini de durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler (TBK m. 51/1). Burada hâkime tanınan takdir yetkisi, hem haksız fiili yapanın kusuru, vakıalarının varlığı ve genişliklerinin saptanması hem de zararın miktarının belirlenmesi, tazminatın kapsamı ve ödeme biçimi hakkında söz konusu olmaktadır(529). Aynı şekilde manevi zararın bulunup bulunmadığı, varsa, manevi tazminatın miktarını da hâkim tayin edecektir (TBK m. 56)(530).Sayfa 157

II. Dar Anlamda Belirsiz Alacak Davasında Hâkimin Takdir Yetkisinin Uygulama Alanı