EN
TR
Askeri gereklilik(military necessity) kesin bir tanımı olmamakla birlikte kullanılacak askeri kuvvetin düşmanı belli ölçüde teslime yöneltmesi ve kuvvetin bu amacı aşmaması anlamına gelir.(1)…
Askeri hedeflere saldırıda orantılılık (proportionality in attack) saldırının “beklenen doğrudan ve somut askeri avantaja göre, sivil halk arasında aşırı düzeyde yaşam kaybına, yaralanmaya, sivil malların zarar görmesine ya da bunların hepsine birden neden olabilecek”(3)…
Saldırı önlemleri(precautions in attack) ise genel olarak sivil halkın, sivil kişilerin ve sivil nitelikli malların korunması için saldırının düzenini belirtir.(4)…
Hedef alma hukukunun köşe taşı ise askeri hedeflere(military target/objective)…
1977 tarihli I Nolu Ek Protokol’de askeri hedef kavramı en açık düzenlenmesini bulmuştur.…
“1. Sivil halk ve bireysel olarak siviller, askeri operasyonlardan doğan tehlikelere karşı genel bir korumadan yararlanacaklardır. Bu korumanın işlerlik kazanması için, diğer uygulanabilir uluslararası hukuk kurallarına ek olan aşağıdaki kuralların her koşulda gözlenmesi gerekmektedir.…
2. Sivil halk ve bireysel olarak siviller saldırının hedefi olmayacaktır. Esas amacı sivil halk arasında terör yaymak olan şiddet hareketleri ya da tehditleri yasaktır…
Bu maddeden sonra sivil nitelikteki malları düzenleyen 53. maddede askeri hedef niteliğindeki…
“1. Sivil nitelikte mallar saldırı ya da misillemelere hedef olmayacaktır. Sivil nitelikte mallar, aşağıda paragraf 2’de açıklandığı üzere, askeri hedef olmayan tüm mallardır.…
2. Saldırılar sadece askeri hedeflerle sınırlı olacaktır. Mallar söz konusu olduğunda askeri hedefler, doğaları, konumları, amaçları ya da kullanımları gereği askeri eylemlere etkin bir katkıda bulunan ve tamamen ya da kısmen yok edilmesi, ele geçirilmesi ya da etkisiz hale getirilmesi durumunda, mevcut koşullar altında, kesin bir askeri avantaj sağlayan objelerle sınırlıdır.…
3. İbadet yeri, ev ya da diğer ikamet yerleri ya da okullar gibi normalde sivil amaçlara tahsis edilmiş olan bir malın, askeri harekâta etkin bir katkıda bulunmak için kullanılıp kullanılmadığına dair kuşkular olması durumunda, söz konusu hedef bu amaçlarla kullanılmamış sayılacaktır.” Madde askeri nitelikte malları tanımlıyorsa da askeri hedef kavramının anlaşılması…
Hedef alma hukuku bakımından kullanımı yasak silahlar(prohibited weapons) ve yasak savaşma metotları(prohibitied methods of warfare)…
Yasak savaşma metotları ise jus in bello’da belli tip savaşma yollarını yasaklar. Örneğin yaşayan hiç kimse bırakmama emirleri (no quarter orders); sivil halkı aç bırakarak düşmanı yenilgiye zorlama; beyaz bayrağı amacı dışında kullanmak, düşmanın elbisesini giyip düşmana yaklaşmak gibi hain yöntemlere başvurma (treachery, perfidy)…
B. İnsancıl Hukukta Ayırım İlkesi ve Hedef Alarak Öldürmeler
Jus in bello’nun temel ilkesi, tabiri yerindeyse “anayasası”, herhangi bir saldırıda sivil ile muharibi ayırmaktır(principle of distinction).Ayırım…
1. Muharip(Combatant) ve Savaşçı(Fighters) Statüsü:
Jus in bello tarafından kabul edilen muharip statüsü altındaki kişiler şöyle…
a)Çatışmanın tarafı olanın silahlı kuvvetleri ve bu kuvvetlerin parçasını teşkil…
b)Altından sorumlu olan bir kişi tarafından yönetilen, uzaktan seçilebilen ayırt…
c) bir ‘levée en masse’ (13) …
Fakat muharip statüsünün uluslararası nitelikte olmayan silahlı çatışmalardaki görüntüsü…
2. Kanunsuz Muharip Kavramı: Üçüncü Bir Kategori mi?
Yeni terörizmin özellikleri sivil ile muharip ayrımını sorgulanır hale getirmiş,…
Esasen kanunsuz muharip kavramı sözleşmesel jus in bello’da yer almamaktadır.(22)…
Jus in bello’da iki bireysel statü bulunmaktadır: muharipler/savaşçılar ve siviller. Bu bakımdan kanunsuz muharipler üçüncü bir kategori teşkil etmezler. Solis’in belirttiği gibi kanunsuz muharipler yetkisi olmadan çatışmaya katılan sivilleri anlatmaktadır, yani sivillerin bir altkümesini teşkil eder.(25)…
C. Siviller ve Sivillerin Korunması
Sözleşmesel jus in bello’da sivillerin korunması konusu II. Dünya Savaşı’nın sivil kıyımı tecrübelerinin sonucu önem kazanmış ve 1949 Dördüncü Cenevre Sözleşmesi’nde sivillerin korunması ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir.1977 Ek Protokolleri de bu korumayı sağlamlaştırmıştır. Dördüncü Cenevre Sözleşmesi’nde siviller , “korunan kişi” tanımı üzerinden korunmaya çalışılmıştır. Bunun haricinde bu sözleşmede iki grup sivilden bahsedilmektedir.(27)…
Muharip olmayan (veya uluslararası nitelikte olmayan silahlı çatışma açısından savaşçı…
D. Muhasamata Doğrudan Katılan Siviller ve Sivil Korumasının Kaybı
Sivil unsurlar yeni savaşlarda adeta savaş alanının ortasında yer almaktadırlar.…
Muhasamata doğrudan katılma meselesi ve hangi durumlarda sivilin korumayı kaybettiği,…
Muhasamata doğrudan katılma müessesesi bakımından ilk önce müessesenin elementlerine…
İlk olarak muhasamatın anlamını belirtmek gereklidir. Muhasamat(hostility) terimi sözleşmesel jus in bello’da silahlı…
