İşkence ve Kötü Muamele Yasağı Bağlamında Devletin Etkili Soruşturma Yükümlülüğü

Soruşturmanın makul hız ve özenle yapılması ilkesi delillerin etkin bir şekilde toplanabilmesi açısından oldukça önemlidir. Ayrıca suç hakkında zamanaşımının gündeme gelmemesi açısından da önem arz eder. TCK’de işkence suçunun zamanaşımına uğramayacağı öngörülmüş olsa da işkence yoğunluğuna varmayan kötü muamelelerin veya üçüncü kişilerin gerçekleştirdiği ihlallerin halen zamanaşımına tabi olduğunu belirtmek gerekir. Bu açıdan Türk Ceza Kanun’unda öngörülen ve özgü suç olarak düzenlenen işkence suçunun uluslararası insan hakları hukuku mevzuatları bağlamında güncellenmesi gerektiği ifade edilmelidir. Aksi halde zamanaşımı sebebiyle gelişecek olan cezasızlık sonucu ile toplumun adalete olan inancı sarsılacak ve soruşturma yükümlülüğünün yerine getirildiğinden bahsedilemeyecektir. Soruşturmaların makul hızda ilerlemesine engel olan bir diğer durum ise 4483 sayılı Kanun’a dayanılarak talep edilen soruşturma izinleridir. Mevzuatta işkence ve zor kullanmada sınırın aşılması suçlarına ilişkin iddialarda soruşturma iznine gerek duyulmadan doğrudan işlemlere başlanması öngörüldüğü halde uygulamada soruşturma iznine başvurulduğu görülmektedir. Bu durumda soruşturmalar sekteye uğramakta ve cezasızlık sonuçları gündeme …

Soruşturmaların şeffaf ve mağdurun etkili bir şekilde katılmasına imkân sağlayarak kamu denetimine açık bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Bu ilke açısından en büyük problemi uygulamadaki adıyla gizlilik kararı oluşturmaktadır. Bazı soruşturmalar açısından elzem olabilen ve dosyanın incelenmesine ilişkin sınırlama getiren bu karar etkili soruşturmanın bu ilkesi ile belli bir denge gözeterek verilmelidir. Aksi halde olayın mağduru ve aynı zamanda en büyük tanığı olan kişinin elde edilen bilgiler ışığında soruşturmayı yönlendirme hakkının elinden alınması ve soruşturma aşamasından mahrum bırakılması sonucunda delillerin etkili bir şekilde elde edilmesi mümkün olmayacaktır.…

Etkili soruşturma ilkeleri arasında toplumda adalet duygusunu sağlayacak en önemli ilke, soruşturma sonucunda failin suçlu bulunması halinde verilecek cezaların caydırıcı niteliği haiz olmasıdır. Ceza uygulamalarının önleyicilik amacına hizmet edecek olan caydırıcılık ilkesi, özelde suçun failinde genelde ise toplumda işkence fiillerinin cezasız kalmayacağı algısını yerleşecektir. Bunun için soruşturma sonucunda verilecek cezanın caydırıcı olması beklenir. Aksi halde cezasızlık sonucu doğar. Cezasızlık sonucunda toplum adalete olan güvenini kaybeder. Bununla birlikte suç failleri ve toplumdaki diğer kişiler yapılan eylemlere ilişkin caydırıcı bir karşılık görmediği için eylemlerini sürdürmeye devam eder.…