II.GELENEKSEL ANLAYIŞ: İADENİN SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME HÜKÜMLERİNE GÖRE GERÇEKLEŞMESİ
Türk hukukundaki hakim görüş, taraflardan birinin sözleşme ile üstlendiği edim yükümlülüğünü…
"Mevcut borç ilişkisinin kapsamını aşan fazla ödemenin hataen yapılması halinde de, bu fazla kısım BK m. 62 uyarınca istenecektir. 500 bin lira borçlu olan kişi hataen 600 bin lira ödemişse, 100 bin lirayı borç olmayan şeyin ifası sebebiyle geri isteyecektir. Geçerli borcun doğmamış faizlerinin ödenmesi veya faiz borcunun tutarını aşan ödemeler için de aynı şey söz konusu olacaktır."…
Bu görüşe Yargıtay kararlarında da rastlamak mümkündür. Örneğin Yargıtay Hukuk Genel…
"Sebepsiz mal edinmenin kabulü için yapılan ödenmenin sadece kanuna dayanan bir ödeme olacağı ve bir akte dayanılarak yapılan ödemenin akit uyarınca yapılması gerekenden fazla olması halinde, bu fazlalığın sebepsiz mal edinme esaslarına göre değil, sadece akit esaslarına göre geri istenebileceği yollu düşünce, kural olarak, doğru sayılamaz. Zira, Borçlar Kanununun ne 61. maddesinde, ne de 62. maddesinde, hukukî sebebin sadece kanun olduğu yazılı değildir ve akit dahi borç doğuran sebeplerden bulunduğundan dolayı, akit uyarınca ödenmesi gerekli olandan daha çok bir para ödenmiş olması halinde, yine hukukî sebep bulunmaksızın yapılmış bir ödeme söz konusu olur ve sebepsiz mal edinme hükümlerinde bunun geri alınması istenebilir. Nitekim akit ile kabul edilenden fazla bir ödeme yapılacak olursa bunun sebepsiz mal edinme hükümlerince geri istenebileceği, bilim alanında da kabul edilmektedir (Dr. Seza Reisoğlu: Sebepsiz İktisap Davasının Genel Şartları, Ajans Türk Matbaası, Ankara 1961, s. 39 ve 40).…
Akide kararlaştırılandan fazla bir ödemenin dahi sebepsiz mal edinme durumunu meydana getireceği, Yargıtay Ticaret Dairesinin ve 4. Hukuk Dairesinin kararlarında da benimsenmiştir (yukarıki kitap, S. 40. N. 120'de anılan Yargıtay Ticaret Dairesinin 3/12/1953 günlü, 52/6612 sayılı kararlariyle 4. Hukuk Dairesinin 9/1/1950 günlü, 1803/86 sayılı ve yine aynı dairenin 18/4/1956 günlü ve 2013/1866 sayılı kararı)."…
Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 24.12.1998 tarihli kararında da şöyle denmektedir:…
"Taraflar arasında sözleşme ilişkisi bulunsa bile sözleşme hükümlerinin haklı kılmadığı iktisaplar sebepsiz (haksız) mal edinme niteliğinde bulunduğundan davalıya yapılan fazla ödemenin haksız mal edinme niteliği bulunduğu ve bu nedenle de BK'nun 66. maddesine göre zarar gören tarafın verdiğini geri almaya haklı olduğunu öğrenme …
Yargıtay, bir kira sözleşmesinde kiracının fazladan ödediği kira paralarının iadesine…
"Şu hususu da değinmekte yarar vardır; uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi bazen bir sözleşme ilişkisi dolayısıyla kurulan temaslar sırasında nedensiz zenginleşme olgusu ortaya çıkabilir. Örneğin bir borcun ifası sırasında bunun çerçevesini aşan kazandırmalar böyledir ve bunun sözleşmeden doğan bir hak veya borçla asla ilgisi yoktur. O halde davanın hukuksal temelini oluşturan vaki kazandırmanın nedensiz zenginleşmeye konu olabileceğinin kabulü gerekecektir. ”.…
Ancak bir mevduat sözleşmesi çerçevesinde banka tarafından fazladan ödenen paraların…
"Mahkemece, istemin ödenen paranın haksız iktisap hükümlerine göre geri alınmasına ilişkin olduğu,…
Yine Hukuk Genel Kurulunun 09.02.2005 tarihli kararında da iade talebinin sözleşmesel…
"Dava, davacı banka nezdinde mevduat hesabı bulunan davalıya fazladan yapılan ödemenin istirdadı talebine ilişkindir. Mevduat sözleşmesi,…
İsviçre hukukunda da klasik görüş, borçlanılandan fazla yapılan ödemelerin BK m.…
İsviçre Federal Mahkemesinin konu ile ilgili içtihatlarına göz atıldığında şu tablo…
veya ödünç sözleşmesinde fazla ödenen paraların bir sigorta sözleşmesinde sigortacının yaptığı fazla ödemelerin…
Konu Federal Mahkemenin yeni tarihli kararlarında, taraflar arasındaki sözleşmede…
"Doktrin ve içtihatlardaki hakim görüşe göre, sözleşmesel bir talebin varlığı, sebepsiz zenginleşme talebini devre dışı bırakır. ... Sözleşmesel bir talep mevcut olduğu sürece ne alacaklının ekonomik bir kayba uğraması, ne de borçlunun malvarlığında bir artış gerçekleşmiş olur. Sözleşme ile borçlanılan bir edimin yerine getirilmesi halinde, geçerli olarak kurulan sözleşme hukukî sebebi oluşturur ve bu nedenle edimi elde eden kişinin sebepsiz zenginleşmesinden söz edilemez. …
Yeni doktrin ve içtihatlarda taleplerin sebepsiz zenginleşmeden ziyade sözleşme hukukuna dayandırılması yönünde bir eğilim gözlemlenmektedir. ... Federal Mahkeme BGE 114 11 152’de, BGE 60 II 27’den farklı olarak, İBK m. 109 hükmü uyarınca sözleşmeden dönme halinde sözleşmenin bir tasfiye ilişkisine dönüşeceğini ve İBK m. 109 fıkra l'e dayanan iade yükümlülüklerinin sözleşmesel olarak nitelendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Öğretide bu gelişme genellikle olumlu karşılanmıştır (karş.…
EN
TR
