Sayfa 3113. Genel İşlem Şartları Denetiminin Tacirler Arasında Uygulanabilirliği Tartışması
A- Görüşler
Deniz ticaretinde taşıyan, gönderilen, konişmento hamili ya da taşıtan genelde tacirdir.…
Türk Borçlar Kanunu’nun 20 vd. hükümlerinde bu konu hakkında olumlu ya da olumsuz…
Gerekçede, 20 ilâ 25. maddeler hazırlanırken yabancı kaynaklardan yararlanıldığı,…
Bununla birlikte Adalet Komisyonu Raporu’ndaki şu ifadeler dikkate değerdir: …
“Borçlar Kanunu, tarafların özel konumunu dikkate alan ve modern devletlerin ayrılmaz karakterini oluşturan “sosyal devlet” ilkesinin zorunlu olarak yansıdığı bir barış ve dayanışma kanunudur. Sözleşmenin tipine ve sözleşenlerin konumlarına göre eşitlik terazisinin aleyhe sarktığı durumlarda, yasa koyucu zayıf olanı koruma normuyla adalet ve barış amacına hizmet etmektedir. Tasarının bu karakteri yürürlükteki Kanunumuza göre daha belirgin, somut ve daha baskındır. Zarar görenin, … korunmasına ilişkin özel normlar ve genel işlem şartları bu perspektiften okunmalıdır”…
Mesele hakkında özellikle borçlar hukukçularının görüşlerine de bakılması gerekir.…
“Borçlar Kanunu m. 20-25’deki genel işlem şartlarıyla ilgili hükümlerin tacirler bakımından da uygulanmasının mümkün olması nedeniyle yukarıda belirtildiği tarzda maddi hukuka ilişkin esas sözleşmenin yapılma anında ekonomik ve sosyal gücün sağladığı avantajlar kullanılarak baskı ve etki altında ve müzakere edilmeksizin, ileride çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden tek başına hazırlayıp da karşı tarafa sunduğu bir yetki kaydının yazılmamış sayılması kaçınılmazdır.…
“Genel işlem koşulları denetimine ilişkin hükümleri doğrudan Borçlar Kanunları içine yerleştiren ülkelerde tüketici/tacir ve tacir/tacir işlemleri arasında denetim kriterleri açısından bir fark gözetilmemiştir. Fark özellikle yukarıda ifade edilmiş olduğu üzere yürürlük denetimi safhasındadır”
“Kanımca, tüketicilerin korunmasında olduğu gibi tacirlerin korunmasında da kanun koyucu bir düzenleme yapana kadar içerik denetiminde asli denetim kriteri kamu düzenine aykırılık kavramı olmalıdır”…
“TBK m. 20-25 arasında düzenlenmiş olan genel işlem koşulları ise, her türlü sözleşmeye, özellikle tüketici dışındaki ticari olsun olmasın her türlü sözleşmede düzenleyen karşısında bulunan tarafın talep etmesi halinde uygulanır”…
“Diğer bir ifade ile sözleşmedeki haksız şartlara dair hususlar TKHK şemsiyesi altındaki tüketici sıfatına haiz kişilere uygulanırken, TBK’da yer alan genel işlem koşullarına ilişkin hükümler tacir ve tacir olmayan kişiler bakımından da uygulanabilecektir”…
“Taraflardan birinin tüketici olmadığı sözleşmelerde genel işlem şartlarının sınırlandırılması ise, ilk kez Borçlar Kanununun 20-25. hükümleri ile düzenlenmiştir. Böylece bir banka ile konut kredisi sözleşmesi yapan tüketici TKHK m. 5 hükümlerine göre korunacak iken, aynı banka ile ticari kredi almak için sözleşme yapan tacir (iş adamı veya ortaklık) TBK m. 20-25 hükümlerine başvurabilecektir”…
“6098 sayılı Türk Borçlar Kanununda yer alan genel işlem koşulları ile ilgili ilk göze çarpan düzenleme, bu düzenlemelerin kişi bakımında uygulama alanı ile ilgili olarak bir sınırlama yapmamasıdır. Yani genel işlem koşulları
“Genel işlem şartı kavramı için, sözleşmenin taraflarının kişisel nitelikleri önem taşımaz. Sözleşmenin her iki tarafı da tacir olabileceği gibi tarafların gerçek kişi olmalarına da gerek yoktur. Tacirler arasındaki sözleşmelerde kullanılan sözleşme şartları veya kamu tüzel kişilerinin özel hukuk çerçevesinde yaptıkları sözleşmelerde kullandıkları sözleşme şartları da genel işlem şartı niteliğinde olabilir” …
“Borçlar Kanunu Komisyonunun, genel işlem koşullarına ilişkin düzenlemeyi, Almanya, Avusturya, İtalya, Hollanda gibi ülkelerde olduğu gibi, Borçlar Kanunu içine alarak tüketici/tacir ayırımı yapmaksızın koruyucu hükümlerden herkesin yararlanmasını sağlamayı tercih ettiğini görüyoruz”…
“Genel işlem şartları konusunda düzenleme yapılması planlanan diğer bir Kanun da Borçlar Kanunudur. Borçlar Kanunu komisyonunun ilgili maddeler hakkında taslağı incelendiğinde, Komisyonun genel işlem şartlarına ilişkin düzenlemeyi Borçlar Kanunu içine alarak, tüketici/tacir ayırımı …
“Tacirlerin de genel işlem koşulları karşısında korunması ihtiyacı tabii ki vardır. Ancak bu korumayı sağlayacak olan içerik denetimidir. Genel işlem koşulları denetimine ilişkin hükümleri doğrudan Borçlar Kanunları içine yerleştiren ülkelerde tüketici/tacir ve tacir/tacir işlemleri arasında denetim kriterleri açısından bir fark gözetilmemiştir”…
EN
TR
