EN
TR
GİRİŞ
Bilindiği üzere, 08/08/2025 tarihli 32980 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi Hakkında Tebliğ (Ürün Güvenliği ve Denetimi:2025/28)” 25/08/2025 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Tebliğ ile, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) aracılığıyla yapılan denetim, uygunluk ve izin işlemlerine konu olacak firmaların ve firmalar adına işlem yapacak kullanıcıların elektronik ortamda tanımlanmasına ve yetkilendirilmesine dair usul ve esaslar belirlenmektedir.
Yenilenen Tebliğ ile birlikte; firmaların TAREKS’e kayıt olmaları ve firma kullanıcılarının yetkilendirilmesine ilişkin tüm işlemler modern ve çağdaş kamu hizmeti anlayışı ile kolaylaştırılmıştır. Yeni düzenlemede, Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS), Esnaf ve Sanatkâr Bilgi Sistemi (ESBİS) ve Kimlik Paylaşımı Sistemi (KPS) entegrasyonları sayesinde başvuru işlemleri tamamen dijital ortama taşınarak noter onaylı evrakların denetim birimlerine fiziksel olarak teslim edilmesine ilişkin süreçler uygulamadan kaldırılmıştır.
İşbu Rehber, Tebliğ ile çerçevesi çizilen tanımlama ve yetkilendirme prosedürlerine ilişkin işlem adımlarını anlatmak ve firmalara yol gösterici olmak amacıyla hazırlanmıştır.
Rehberde işlem adımları üç ana başlık altında ele alınacaktır:
A) İlk başlıkta, firmaların TAREKS’e kayıt olabilmeleri için gerçekleştirecekleri işlemler ele alınacak,
B) İkinci başlıkta, TAREKS’e kayıt olan firmaların ve kullanıcıların TAREKS’teki yetkileri ve yapabilecekleri işlemler anlatılacak,
C) Üçüncü başlıkta ise, yürürlükten kaldırılan Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi Hakkında Tebliğ (Ürün Güvenliği ve Denetimi:2011/53) kapsamında TAREKS’e daha önceden kayıt olan firma, yetkili ve kullanıcı bilgilerinin nasıl güncellenebileceği hakkında bilgiler aktarılacaktır.
A) TAREKS’E KAYIT İŞLEMLERİ
1) Kimler TAREKS’e kayıt olabilir?
Tebliğde yer alan firma tanımı; TAREKS aracılığıyla yapılan işlemlere konu olan kamu kurumları dâhil, tüm gerçek ve tüzel kişileri kapsamaktadır.
Bu kapsamda TAREKS’e “firma” tanımı altında ticari işletmeler, esnaf işletmeleri ve bireysel ithalatçılar gibi gerçek ve tüzel kişilerin yanı sıra Ticaret Bakanlığı ile yapılan protokoller kapsamında kamu kurumları da kayıt olabilmektedir.
2) Firma tanımlama işlemini kimler yapabilir?
Firma tanımlama işlemi, yalnızca firmanın imza sirkülerinde yer alan ve firmayı temsil ve ilzama yetkili olan firma yetkilisi tarafından yapılabilmekte olup firma tanımlama işlemine başlamadan önce, firma yetkilisinin elektronik imzasının hazır bulunması gerekmektedir.
Bireysel ithalatçıların kayıt işlemleri ise kendileri tarafından gerçekleştirilir.
3) TAREKS’e nasıl giriş yapılır?
I- TAREKS’in de dahil olduğu Bakanlığımız e-imza uygulamalarının kullanabilmesi için firma yetkilisi ve firma kullanıcılarının öncelikle “https://basvuru.dtm.gov.tr/yetkiBasvuru/giris.jsp” internet adresi üzerinden yetkilendirme başvurusunda bulunması gerekmektedir.
Bakanlığımız “Yetkilendirme Başvuruları” sayfasına girildikten sonra “Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS)” seçeneği tıklanır.
Ardından aşağıda sırasıyla sunulu ekranlarda talep edilen bilgilerin doldurulması ve işlemi yapan firma yetkilisinin veya firma kullanıcısının elektronik imzası ile imzalanmasının ardından yetkilendirme başvurusu tamamlanır. Bu sayfalarda kayıt yapan kişinin ticari işletmesinin olması halinde vergi numarası ile başvuruda bulunması, esnaf işletmesi veya herhangi bir işletmesi olmayan bir birey olması halinde ise kimlik numarası ile başvuruda bulunması önem arz etmektedir.
II- Yetkilendirme işlemi tamamlandıktan sonra, Bakanlığımız e-imza uygulamaları ana sayfası (https://eortak.dtm.gov.tr/eortak/login/listApplications.htm) üzerinden “Firma Tanımlama (TAREKS)” seçeneğine tıklayarak firmanızın TAREKS’e kayıt işlemlerine başlayabilirsiniz.
4) Firma tanımlama işlem adımları nelerdir?
Uygulamaya giriş sağladıktan sonra, ticari işletmeler için “Firma”, esnaf işletmeleri için “Esnaf” ve bireysel ithalatçılar için “Birey” seçeneklerinden, işletme türünüze uygun olanı seçmeniz gerekmektedir. Yapacağınız seçime göre firmanızın, aşağıda sunulu sicillerdeki veya sistemlerdeki kaydı otomatik olarak sorgulanacaktır.
a) Ticari İşletme (MERSİS Kayıt Sorgulama)
b) Esnaf İşletmesi (ESBİS Kayıt Sorgulama)
c) Birey (KPS Kayıt Sorgulama)
a) Ticari İşletmeler
Ticari işletmeler için “Firma” butonuna basıldıktan sonra açılan ekranda firma vergi numarası girilerek “Sorgula” seçeneği tıklanır. Firmanın eğer TAREKS kaydı yoksa “Firma Oluştur” seçeneği tıklanarak MERSİS sorgu ekranına geçilir.
MERSİS sorgu ekranından çekilen firma bilgilerinin doğruluğu teyit edilir. MERSİS kayıtlarında birden fazla firma yetkilisi varsa; firma tanımlamasını yapmakta olan firma yetkilisi, açılan ekrandan kendi ismini seçerek “MERSİS Bilgilerimi Onayla” seçeneğine tıklar.
Aşağıda gösterilen ve sırasıyla açılan ilk iki ekranda istenen bilgiler girildikten sonra “İlerle” seçeneği, üçüncü ekranda istenen bilgiler girildikten sonra ise “Kaydet” seçeneği tıklanır.
Bu sayfalarda görüntülenen ve üzerinde değişiklik yapılması mümkün olmayan alanlar, MERSİS’ten alınan veri alanlarıdır. Kayıt aşamasında firmaya veya yetkilisine ait MERSİS verilerinin güncel olmadığının görülmesi halinde, verilerin güncellenmesi için Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulması gerekmektedir. Sicilde yer alan bilgilerin güncellenmesi işlemi, TAREKS üzerinden gerçekleştirilememektedir.
Üçüncü sayfada yer alan “Kaydet” seçeneği tıklandıktan sonra açılan sayfada bir örneği aşağıda sunulu TAREKS taahhütnamesinin okunup onaylanmasının ve taahhütnamenin firma kaydını yapan firma yetkilisine ait elektronik imza ile imzalanmasının ardından firma tanımlama başvurusu tamamlanır. Firma tanımlama işleminin sonucu, başvuru sahibinin işlem esnasında beyan ettiği elektronik posta adresine bildirilir. Bakanlık, firmalara ulaşmayan bildirimlerden sorumlu değildir.
TAREKS firma kaydının oluşması için, firmayı temsil ve ilzama yetkili olan firma yetkililerinden yalnızca birisinin, firma tanımlama başvurusu yapması yeterlidir.
Birden fazla firma yetkilisinin olması ve TAREKS’e firma kaydını yapan firma yetkilisi dışındaki diğer yetkililerin de TAREKS’e giriş yapmayı talep etmesi halinde; erişim talep eden firma yetkilisinin de “A) TAREKS KAYIT İŞLEMLERİ → 3) TAREKS’e nasıl giriş yapılır?
→ I” başlığı altında yer alan işlem adımlarını takip ederek yetkilendirme başvurusu yapması gerekmektedir. Yetkilendirme başvurusu tamamlandıktan sonra, başvuruyu yapan yetkilinin bilgileri MERSİS üzerinden otomatik olarak sorgulanır ve bilgilerin MERSİS kayıtları ile eşleşmesi durumunda yeni firma yetkilisinin de TAREKS kaydı tamamlanmış olur. Bu aşamadan sonra firma yetkilisi, Bakanlığımız e-imza uygulamaları ana sayfası (https://eortak.dtm.gov.tr/eortak/login/listApplications.htm) üzerinden “E-İmza Uygulamalarına Giriş” seçeneğine tıklayarak TAREKS’e giriş yapabilir. Yeni kayıt olan firma yetkilisinin, TAREKS’te işlemlerine başlayabilmesi için; bir defaya mahsus olmak üzere ekranda açılan ve bir üst sayfada görseli sunulan “TAREKS Taahhütnamesi”ni kendisine ait elektronik imza ile imzalaması gerekmektedir.
b) Esnaf İşletmeleri
“A) TAREKS KAYIT İŞLEMLERİ → 3) TAREKS’e nasıl giriş yapılır? → I ve II” numaralı başlıklar altında yer alan işlem adımlarını takip ederek yetkilendirme başvurusunu tamamlayan ve “Firma Tanımlama (TAREKS)” uygulamasına giriş yapan esnaf işletmesi, ekranda yer alan “Esnaf” butonuna bastıktan sonra kimlik numarası ve doğum tarihi bilgilerini girerek “Sorgula” seçeneğine tıklar.
Firmanın eğer TAREKS kaydı yoksa “Firma Oluştur” seçeneği tıklanarak ESBİS sorgu ekranına geçilir.
ESBİS sorgu ekranından çekilen firma bilgilerinin doğruluğu teyit edilir. Firma tanımlamasını yapmakta olan firma yetkilisi, açılan ekrandan kendi ismini seçerek “ESBİS Bilgilerimi Onayla” seçeneğine tıklar.
Aşağıda gösterilen ve sırasıyla açılan ilk iki ekranda istenen bilgiler girildikten sonra “İlerle” seçeneği, üçüncü ekranda istenen bilgiler girildikten sonra ise “Kaydet” seçeneği tıklanır.
Bu sayfalarda görüntülenen ve üzerinde değişiklik yapılması mümkün olmayan alanlar, ESBİS’ten alınan veri alanlarıdır. Kayıt aşamasında firmaya veya yetkilisine ait ESBİS verilerinin güncel olmadığının görülmesi halinde, verilerin güncellenmesi için Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulması gerekmektedir. Sicilde yer alan bilgilerin güncellenmesi işlemi, TAREKS üzerinden gerçekleştirilememektedir.
Üçüncü sayfada sunulu “Kaydet” seçeneği tıklandıktan sonra açılan sayfada bir örneği aşağıda sunulu TAREKS taahhütnamesinin okunup onaylanmasının ve taahhütnamenin firma yetkilisine ait elektronik imza ile imzalanmasının ardından firma tanımlama başvurusu tamamlanır. Firma tanımlama işleminin sonucu, başvuru sahibinin işlem esnasında beyan ettiği elektronik posta adresine bildirilir. Bakanlık, firmalara ulaşmayan bildirimlerden sorumlu değildir.
c) Bireyler
“A) TAREKS KAYIT İŞLEMLERİ → 3) TAREKS’e nasıl giriş yapılır? → I ve II” numaralı başlıklar altında yer alan işlem adımlarını takip ederek yetkilendirme başvurusunu tamamlayan ve “Firma Tanımlama (TAREKS)” uygulamasına giriş yapan birey, ekranda yer alan “Birey” butonuna bastıktan sonra kimlik numarası ve doğum tarihi bilgilerini girerek “Sorgula” seçeneğine tıklar. İşletme sahibi ve TC vatandaşı olmayan yabancıların da birey olarak TAREKS kapsamında işlem yapabilmesi için kendilerine tahsis edilen kimlik numarası ve doğum tarihi ile sorgulama yapması gerekmektedir.
Eğer daha önce oluşturulmuş bir TAREKS kaydı yoksa “Firma Oluştur” seçeneği tıklanarak KPS sorgu ekranına geçilir.
Aşağıda gösterilen ve sırasıyla açılan ilk iki ekranda istenen bilgiler girildikten sonra “İlerle” seçeneği, üçüncü ekranda istenen bilgiler girildikten sonra ise “Kaydet” seçeneği tıklanır. Açılan sayfada bir örneği aşağıda sunulu TAREKS taahhütnamesinin okunup onaylanmasının ve taahhütnamenin bireye ait elektronik imza ile imzalanmasının ardından firma tanımlama başvurusu tamamlanır. Firma tanımlama işleminin sonucu, başvuru sahibinin işlem esnasında beyan ettiği elektronik posta adresine bildirilir. Bakanlık, firmalara ulaşmayan bildirimlerden sorumlu değildir.
B) FİRMA YETKİLİLERİ VE KULLANICILARININ TAREKS YETKİLERİ
1) Firma kullanıcısı kimdir?
Firmaların TAREKS’te işlem yapabilmek için, firma yetkilisinin dışında kullanıcısının olması zorunluluğu bulunmamaktadır. Firma yetkilisi, firma kullanıcısı olarak işlem yapma yetkisine de sahiptir. Firma yetkilisi, TAREKS’teki tüm iş ve işlemleri firma adına kendisi gerçekleştirebilir.
Bununla birlikte ihtiyaç duyulması halinde, firma yetkilisi tarafından firma kullanıcısı yetkilendirilebilir.
Firma yetkilisi tarafından firma adına TAREKS’te işlem yapmak üzere yetkilendirilmiş kişilere, firma kullanıcısı denilir. Firma kullanıcısı, firma ile organik bağı olan çalışanlar arasından seçilebileceği gibi, firma ile doğrudan organik bir bağı olmayan kişiler (örneğin; gümrük müşavirleri, danışmanlık firmaları vb.) arasından da seçilebilir.
TAREKS’te firma adına yapılan tüm işlemlerden, beyan edilen bilgilerin doğru, eksiksiz ve zamanında girilmesinden firma ve kullanıcısı birlikte sorumludur. Aksi bir durumun tespiti halinde, aykırı işlem yapan firmaya ve kullanıcısına fiilin ağırlığına göre ilgili mevzuat hükümleri kapsamında müeyyide uygulanmaktadır. Yani sistemdeki aktörlerden birinin gerçekleştirdiği işlem, diğeri üzerinde sorumluluk doğurmaktadır. Dolayısıyla firma yetkilisinin, firma kullanıcısı görevlendirdiği durumlarda dahi, firma işlemleri üzerinde gözetimini sürdürmesi tavsiye edilmektedir.
2) Firma kullanıcısı nasıl yetkilendirilir?
Firma yetkilisi, TAREKS’e giriş yaptıktan sonra firma adına işlem yapacak kullanıcıları belirleyebilir. Söz konusu kullanıcıların sayısı birden fazla olabilir.
Firma kullanıcısının yetkilendirilmesi işleminin gerçekleştirilebilmesi için öncelikle kullanıcının “A) TAREKS KAYIT İŞLEMLERİ → 3) TAREKS’e nasıl giriş yapılır? → I” başlığı altında yer alan işlem adımlarını takip ederek yetkilendirme başvurusunu tamamlaması gerekmektedir.
Yetkilendirme başvurusu tamamlanan kullanıcının bilgileri, firma yetkilisinin TAREKS’te sağ üst köşede sunulu profil sekmesi altında yer alan “Yetkilendirme” başlığı altında sunulu ekrana düşer.
Firma yetkilisi tarafından söz konusu firma kullanıcılarının yetkilendirilmek istendiği durumda, profil sekmesi altında yer alan “Yetkilendirme” başlığı tıklandıktan sonra gelen ekranda gözüken isimler arasında işlem yapılmak istenen firma kullanıcısının ismi seçilir.
Açılan ekranda firma kullanıcısını yetkilendirmek istediği tarih aralığı ve doğum tarihi bilgisini girilerek KPS bilgileri sorgulanır. Sorgu sonucunda kullanıcıya ait bir veriye ulaşılması halinde, firma yetkilisi tarafından aşağıda sunulu TAREKS Taahhütnamesi imzalanarak firma kullanıcısı görevlendirme işlemi gerçekleştirilir.
“Yetkilendirme” başlığı tıklandıktan sonra açılan ekranda listelenen firma kullanıcıları üzerinde, firma yetkilisi tarafından firma kullanıcısını aktif duruma getirme işlemi gerçekleştirilebileceği gibi, kullanıcının yetki süresini belirleme, yetki süresini uzatma ve azil işlemleri de gerçekleştirilebilir.
3) Firma kullanıcısının ekranı
Firma yetkilisi tarafından görevlendirilen firma kullanıcısı, TAREKS uygulamasına giriş yaptığında ekranın en üst satırında yer alan “Firma Değiştir” başlığına tıkladığında sayfada açılan firma isimleri arasında, işlem yapmak istediği firmaya ilişkin satırı seçer.
Seçim yaptığı firmaya ilişkin işlemlere başlayabilmek için, bir kereye mahsus olmak üzere aşağıda sunulu TAREKS Taahütnamesini elektronik imzası ile imzalaması gerekmektedir.
Firma kullanıcısının yetkisinden feragat etmesi durumunda yetki iptal işlemi, firma yetkilisi tarafından TAREKS üzerinden gerçekleştirilir. İptal işleminin firma yetkilisi tarafından gerçekleştirilmemesi durumunda, firma kullanıcısının Genel Müdürlüğe yazılı olarak başvuru yapması halinde işlem Genel Müdürlükçe gerçekleştirilir.
4) Firma yetkilisi ile firma kullanıcısının TAREKS’te yapabilecekleri işlemler arasında ne fark vardır?
Tebliğ kapsamındaki tanımlara bakıldığında; firma yetkilisi, firmanın imza sirkülerinde yer alan ve firmayı temsil ve ilzama yetkili olan kişiyi temsil ederken, firma kullanıcısı firma yetkilisi tarafından firma adına TAREKS’te işlem yapmak üzere yetkilendirilmiş kişiyi temsil eder.
Dolayısıyla TAREKS’te firma yetkilisi, firma kullanıcısına göre daha geniş yetkilere sahiptir. Firma yetkilisi firma kullanıcısı gibi hareket etme hakkına sahip olmanın yanı sıra, firmanın TAREKS’te yer alan künye bilgilerinde değişiklik yapmak ile firma adına kullanıcı görevlendirme ve görevlendirmenin kapsamında değişiklik yapmak hakkına sahiptir.
5) TAREKS’te tanımlı bilgilerin güncellenmesi ve tanımlanan yetkilerin iptali
Firma TAREKS’e kayıt olurken, temel bilgilerinin önemli bir kısmı MERSİS, ESBİS ve KPS veri tabanı üzerinden sorgulanarak alınmakta, bir kısmı ise firma yetkilisi tarafından beyan edilmektedir. Firma yetkilisi veya kullanıcısı; MERSİS, ESBİS ve KPS veri tabanlarından sorgulanarak alınan bilgiler üzerinde TAREKS aracılığı ile değişiklik yapamaz, ancak kendisinin TAREKS’e beyan ettiği bilgilerde güncelleme yapabilir.
Firmaların kayıt aşamasında alınan bilgilerinin sonradan değişmesi ve sisteme bu değişikliklerin herhangi bir sebeple yansımaması halinde firmanın, Genel Müdürlüğe söz konusu değişikliğe ilişkin yazılı olarak bildirimde bulunması gerekmektedir.
C) TAREKS’TE KAYITLI FİRMA, YETKİLİ VE KULLANICI BİLGİLERİNİN GÜNCELLENMESİ
Tebliğ kapsamında, yürürlükten kaldırılan Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2011/53) hükümlerine uygun olarak TAREKS’e kayıt olmuş olan firma ve kullanıcıların yeni kayıt oluşturması gerekmemektedir. Sistemde kayıtlı olan firma ve kullanıcılar, kullanıcı statüsünde TAREKS üzerinden başvuru işlemlerini yapmaya devam edebilir.
Bununla birlikte, Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü, firmaların ve firma kullanıcılarının bilgilerinde güncelleme yapılmasını talep etme hakkına sahiptir.
Yeni TAREKS ekranında Genel Müdürlükçe belirlenecek zaman aralığında güncelleme yapılmasının talep edilmesi halinde, başvuru işlemlerinizi gerçekleştirmeden evvel ekranda açılan yönlendirmelerin takip edilmesi gerekmektedir.
Yönlendirmeler kapsamında yapılacak güncelleme ile;
1) Firmanın ticari bir işletme olması halinde, firmanın TAREKS’te kayıtlı kullanıcıları; MERSİS’te yer alan firmayı temsil ve ilzama yetkili isimler esas alınarak iki gruba ayrılacaktır. Kayıtlı kullanıcılardan, MERSİS’te yer alan kayıtlar ile eşleşenler firma yetkilisi olarak atanacak; diğerleri firma kullanıcısı statüsüne geçecektir.
2) Firmanın bir esnaf işletmesi olması halinde, firmanın TAREKS’te kayıtlı kullanıcıları; ESBİS’te yer alan firmayı temsil ve ilzama yetkili isimler esas alınarak iki gruba ayrılacaktır. Kayıtlı kullanıcılardan, ESBİS’te yer alan kayıtlar ile eşleşenler firma yetkilisi olarak atanacak; diğerleri firma kullanıcısı statüsüne geçecektir.
3) Firmanın MERSİS ve ESBİS’te kaydı olmayan bir birey olması halinde, firmanın TAREKS’te kayıtlı kullanıcıları; KPS üzerinden sorgulanacak; firmanın vergi no bölümüne girilen kimlik numarası ile eşleşen kayıtlar firma yetkilisi olarak atanacak; diğerleri firma kullanıcısı statüsüne geçecektir.
Yapılan sorgulamalarda yukarıda değinilen üç durumdan farklı olarak firma yetkilisi statüsünde herhangi bir kayıt ile karşılaşılmaması halinde, firma için bir firma yetkilisi ataması yapılamayacaktır. Yani mevcut kullanıcılar, firma için yalnızca firma kullanıcısı statüsünde olacak ve sadece başvuru işlemlerini gerçekleştirebilecektir. Bu durumda Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü tarafından sistemde belirtilen süre zarfında, firma yetkilileri tarafından sisteme kayıt/giriş yapılmadığı takdirde, firma ve kullanıcılarına ilişkin işlem yapılma hakkı saklıdır.
