1318 ve 1977 sayılı Kanunlarla değişik 192 sayılı Harçlar Kanununun 79 ncu maddesi ve Kanuna ekli (1-9) sayılı tarifeler, 28/11/1980 günlü ve 17174 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2345 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.
Ayrıca 31/12/1980 tarihli ve 17207 mükerrer say ılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2366 sayılı Kanunla 492 sayılı Harçlar Kanununun İstisna ve Muaflıklarla İlgili 13 uncu maddesinin (c) fıkrası ve Kanuna ekli ve 2349 sayılı Kanunla değişik Noter Harçlarına ilişkin (2) sayılı tarifenin I/1 fıkrası değiştirilmiştir.
Söz konusu Kanunlarla Harçlar Kanununda yapılan değişikliklerin mahiyeti ve bunların ne şekilde uygulanacağı aşağıda açıklanmıştır.
I - Harçlar Kanununun Maddelerinde Yapılan Değişiklikler :
A - Kanunun 13. Maddesinde Yapılan Değişiklik :
2366 sayılı Kanunun. 1. maddesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun 13 üncü maddesinin (c) fıkrası değiştirilerek (Ayda 5.000 lirayı geçmeyen nafakalara ait dava ve takipler, «Birden fazla kişiler lehine nafakaya hükmedilmesine dair ilâmlarda her kişi lehine hükmedilen miktar müstakil olarak nazara alınır.») hükmü getirilmiştir.
Bilindiği üzere evvelce mevcut hükme göre, 250 lirayı geçmeyen nafakalara ait dava ve takipler harçtan müstesna tutulmakta iken 2366 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle 250 liralık istisna haddi 5.000 liraya yükseltilmiştir.
Bu hüküm 1/1/1981 tarihinden itibaren uygulanmaya başlamıştır.
B - Kanunun 79. maddesinde yapılan değişiklikler :
2345 sayılı Kanunla 492 sayılı Harçlar Kanununun 79. maddesi değiştirilerek «Konsolosluk Harçları ile Türkiye Cumhuriyeti Muvazzaf ve Fahri Konsolosluklarının yaptıkları her türlü işlemler, bu işlemlerle ilgili tarifelerin Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilân edilecek yabancı para karşılıkları esas alınmak suretiyle harca tabi tutulur.» hükmü getirilmiştir.
Bilindiği üzere, evvelce mevcut hükme göre, konsolosluk harçları ile ilgili olarak, Türkiye Cumhuriyeti Muvazzaf ve Fahri Konsolosluklarının yaptıkları her türlü işlemlerde, tarifede yazılı harçların Merkez Bankasının tespit ve ilân etmiş olduğu resmî kurlar üzerinden, mahalli paraya çevrilmesi suretiyle Maliye ve Dışişleri Bakanlığınca hazırlanacak cetvellere göre, harca tabi tutulacağı, döviz kurlarında sonradan yapılacak değişikliklerin dikkate alınmayacağı hükme bağlanmıştı. Bu hükme istinaden Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları bir defaya mahsus olmak üzere ve 1/4/1976 tarihinde Merkez Bankasınca tesbit ve İlân edilmiş resmî kurlara göre yabancı para karşılıklarım belirlemiş, bu tarihten sonra kurlarda değişiklik meydana geldiği halde anılan maddenin son fıkrası hükmü gereğince bu değişiklikler nazara alınmamıştır. Bu uygulama yurt içindeki ve yurt dışındaki vatandaşlarımızdan alman harç miktarları arasında, yurt dışındaki vatandaşlarımız aleyhine bir durum yaratmıştır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle 2345 sayılı Kanunla bu maddede yapılan değişiklikle, yabancı para karşılıklarını tesbit etme konusunda Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Bakanlığımız tesbit işlemini her yıl yapacaktır. Ancak, yabancı para karşılıkları tesbit olunurken, Merkez Bankasınca tesbit edilmiş kurlar nazara alınmıyacaktır.
Kanunla tanınan bu yetkiye istinaden Bakanlığımızca yurt dışında Türkiye Cumhuriyeti Muvazzaf ve Fahri Konsolosluklarımızca yapılacak işlemler için yabancı para karşılıkları tesbit edilmiş ve Dışişleri Bakanlığı kanaliyle yurt dışındaki kuruluşlarımıza duyurulmuştur.
II - Kanuna Ekli (1-9) Sayılı Tarifelerde Yapılan Değişiklikler :
2345 sayılı Kanunla söz konusu tarifelerde yapılan değişikliklerin başında, para değerindeki değişmeler göz önünde tutulmak suretiyle maktu harç miktarlarının artırılarak yeniden tesbit edilmesi gelmektedir. Ayrıca uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermek amacıyla tarifelerde bazı değişiklikler yapılmıştır.
Bahse konu değişiklikler aşağıda açıklanmıştır.
A - (1) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler :
a) Yargı harçlarıyla ilgili (1) sayılı tarifenin A - Mahkeme Harçları kısmına, «il idare kurallarında» ibaresi eklenmiştir. Bu değişiklikle hukuk ve ticaret davalarıyla, idari davalarda, ihtilâfsız yargı konularında ve icra tetkik mercilerinde yapılan işlemlerden alınmakta olan mahkeme harcı gibi mahkeme sıfatım haiz olması nedeniyle, il idare kurullarında yapılan işlemlerden de harç alınacaktır.
b) Tarifenin «Başvurma Harcı» bölümünde daha önce dar kapsamlı olarak yer alan ve yalnızca, dilekçe veya tutanakla dava açma veya davaya müdahale harca tabi iken, bu kez yeni düzenlemeyle, tevdi mahallinin tayini, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, tesbiti delâli ile ilgili talepler de mahkeme harçlarının mevzuuna alınmıştır. Bundan böyle tevdi mahallinin tayini, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, tesbiti delâil ile İlgili olarak mahkemelere yapılacak taleplerden de tabloda belirtilen miktarlarda harç alınacaktır.
c) Aynı tarifenin II-Celse Harçları bölümünde; sulh mahkemelerinde, asliye mahkemelerinde ve idari yargı mercilerinde konusu belli bir değerle ilgili olsun veya olmasın bugüne kadar maktu olarak alınmakta olan celse harçları, bundan sonra sulh mahkemelerinde; konusu belli bir değerle ilgili davalarda, dava konusu miktarlardan (250 liradan az olmamak üzere) binde 1, belli bir değer bulunmayan davalarda 250 Ura maktu, asliye mahkemeleri ile İdarî yargı mercilerinde ise (500 liradan az olmamak üzere) binde 1 olarak alınacaktır.
d) Aynı tarifenin «Karar ve İlâm Harçları» yla ilgili III. bölümünün 1/e pozisyonunun sonunda yer alan asgari 15 liralık nispi harç miktarı 500 liraya çıkarılmış ve ayrıca başvurma harçlarına eklenen hükme paralel olarak, aynı bölümün 2 - Maktu Harçlar fıkrasına (d) pozisyonu eklenmek suretiyle; tesbiti delâil, ihtiyati haciz ve İhtiyati tedbir kararlarının 750 lira maktu harca tabi tutulması hükme bağlanmıştır.
e) Aynı tarifenin «B-İcra ve İflas Harçları» kısmının «I-İcra Harçları» bölümünün 3/c pozisyonuna «rehinli mallar» ibaresi ilâve edilmiş, (e) pozisyonundaki hüküm (f) pozisyonuna alınmış ve (e) pozisyonunda takip talebi bulunmayan alacaklılara İcra ve İflas Kanununun 125. maddesinin 3. fıkrası gereğince ödenen paralardan yüzde 1 nispetinde harç alınması hakkında yeni bir hüküm getirilmiştir, Ayrıca 3 ncü bende eklenen (g) pozisyonu ile, bu bölümün 1 ve 2. bentleri gereğince alınacak maktu harçların dışında kalan ve değeri belli olan icra takiplerinde değer üzerinden alınacak nispi tahsil harçlarının, başka bir ifade ile I - İcra Harçları bölümünün 3/a - f pozisyonlarında yer alan işlemlerden alınacak harçların, 500 liradan aşağı olamıyacağı hükme bağlanmıştır. Bu itibarla hesaplanan nispi harç miktarı 500 liradan aşağı olsa dahi bu hükme göre 500 lira harç alınacaktır.
f) Anılan tarifenin C - Ticaret Sicili Harçları kısmında yapılan değişikliklerle, «ticari işletme rehni» ne ilişkin kayıt, tescil, değişikliklerin tescili ve kayıt silinmesi de bu bölümdeki harçların kapsamına alınmıştır. Ayrıca I nci bölüm 2 nci bendinin sonuna eklenen parantez içi hükmüne göre de temsile yetkili kılınan kimselerin tescil ve ilânında her kişi için ayrı ayrı ve aynı miktarda harç alınması gerekmektedir.
Aynı kısmın II. bölümünde yapılan değişiklikle Ticaret Sicili Tüzüğünün 11/1, 11/2, 104 ve 105 nci maddelerine göre verilen suretler ve tasdiknameler harca tabi tutulmuştur.
g) «D - Diğer yargı harçları» kısmının I. bölümüne fotokopiler dahil edilerek, suretler gibi fotokopilerde harca tabi tutulmuştur. Bu meyanda V - Vasiyetname tanzimine alt harçların vasiyetnamenin belli bir meblağı ihtiva etmesi halinde binde 0.50 nispi, belli bir meblağı taşımaması halinde ise maktu olarak alınması esası getirilmiştir.
B - (2) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler :
a)Noter harçlarıyla ilgili tarifenin I/1 bendindeki, muayyen bir meblağı İhtiva eden senet, mukavelename ve kâğıtlardan alınacak toplam harç miktarı 5 liradan az ve 25.000 liradan çok olamaz hükmü 28/11/1980 günlü ve 2345 sayılı Kanunla 75 - 250.000 lira olarak değiştirilmiş ve ayrıca bu hadlerin her imza için ayrı ayrı uygulanması esası getirilmiş iken 31/12/1980 tarihli ve 2366 sayılı Kanunla «Muayyen bir meblağı ihtiva eden her nevi senet, mukavelename ve kâğıtlardan beher imza için (Binde 0.50),
Butun imzalar için bu suretle alınacak harcın toplam miktarı 900 liradan az 250.000 liradan çok olamaz.» şeklinde değiştirilmiştir.
Bu hükme göre (2) sayılı tarifenin I/1. bendi, 2345 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki şekliyle uygulanacak ancak, değer üzerinden arınacak toplam harç 500 liradan az 250 000 liradan çok olamayacaktır. Başka bir deyişle, son olarak yapılan değişiklikle değer üzerinden (butün imzalar için) alınan toplam harcın miktarı en az harç miktarı olarak 5 liradan 500 liraya, en çok harç miktarı olarak da 25 000 liradan 250 000 liraya yükseltilmiştir.
Bu hüküm 1/1/1981 tarihinden itibaren yukarıda belirtildiği şekilde uygulanacaktır.
b) Aynı tarifenin II. Maktu harçlar bölümünün 2. bendine 8830 sayılı Kanun hükümlerine göre noterlerce muhataba yapılacak tebliğler dahil edilmiş, aynı bolümün 4/a-aa pozisyonundaki «işletme defteri» İbaresi genişletilerek, bb ve cc pozisyonları dışında kalan diğer her turlu defterler de bu pozisyona alınmış, eklenen (bb) pozisyonu ile serbest meslek kazanç defterleri, ayrı kategoride, tasdik harcına tabi tutulmuştur. Öte yandan, aynı bolümün 5. bendine «fotokopiler» dahil edilerek bunlarda suret harcına tabi tutulmuştur,
Diğer taraftan anılan bölümün 11 bendinin başına eklenen bir ibare ile fıkrada sayılan kâğıtların belli bir meblağı ihtiva etmemesi halinde bu fıkra gereğince maktu harca tabi olması, hükme bağlanmıştır. Bu kâğıtların muayyen bir meblağı ihtiva etmesi halinde ise, aynı tarifenin I. bölümünün 1. bendi gereğince nispi harca tabi tutulması gerekmektedir.
C - (3) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler
Bu tarifenin «IV - Suret harçları, bölümüne fotokopiler dahil edilerek, bunlar da suretler gibi harca tabi tutulmuştur.
D - (4) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler
a) Tarifenin I-Tapu işlemleriyle İlgili bölümünün 2. bendine eklenen «izinli» ibaresiyle, izin almak suretiyle deniz, gül ve nehir kıyılarında doldurularak iktihap edilen yerlerin tescili, izinsiz doldurmalarda olduğu gibi, harç ve mevzuuna alınmak suretiyle mevzuattaki boşluk giderilmiştir
b) Aynı tarifenin 1/4 bendine ilâve edilen bir hükümle kanuni mirasçılar dışında intifa hakkından kuru mülkiyet sahibi lehine ivazsız feragat edilmesi ve süre ile tesis edilen intifa haklarının süre dolması sebebiyle sona ermesi de kayıtlı değer üzerinden harca tabı tutulmuştur.
c) Tarifenin I/B bendine ilâve edilen hükümle, (b ve c pozisyonları) terekeye dahil gayrimenkullerin kanuni ve mansup mirasçılar arasında aynen veya ifrazen yapılacak taksimi ile imar parselasyon planlan uygulama sonucu suyulanan panellerin pay sahipleri arasında rızaen veya hükmen taksimi ve müşterek mülkiyete konu olan gayrimenkullerin rızaen veya hükmen pay sahipleri arasında aynen veya ifrazen taksimide harç mevzuuna alınmıştır.
d) Tarifenin I/9. bendine ilâve edilen hükümle, tapu siciline şerh yanında «tescil işlemi» de harç kapsamına dahil edilmiştir
e) Ayrıca tarifenin I/13. bendine eklenen hükümlerle tapu sicilinde kayıtlı arsa ve arazi üzerinde yeniden inşa olunacak bina ve sair tesislerin tescili veya her nev’i vasıf değişiklikleri ile meşfu payın şuf'a hakkı sahibi tarafından ilâma müsteniden iktisabı harca tabi tutulmuştur.
f) Ayrıca, tarifenin I/17. bendine parantez içinde eklenen hükümle kayıt ve belge örneklerine ilâveten fotokopilerde harca tabi tutulmuştur.
E - (5) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler ve İlâveler :
a) Tarifenin I inci bölümüne eklenen 3. bent ile yurt dışında Konsolosluklara ve Büyükelçiliklere emaneten bırakılan kıymetli eşyanın teslimi harç mevzuuna alınmıştır.
b) Tarifenin I. bölümüne eklenen 4. bent hükmüyle Türkiye’ye ihraç olunacak malların listelerinden konsolosluklarımzca tasdiki gerekenler harcın kapsamına dahil edilmiştir.
Ayrıca, III Maktu Harçlar bölümünün 3 ve 4 numaralı bentlerinde fotokopilerden de harç alınması hükmü getirilmiştir.
F - (6) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler :
a) Anılan tarifenin I - Pasaport Harçları bölümünün 1. bendinin sonuna «münferit» ibaresi eklenerek, umuma mahsus müşterek pasaportlarda olduğu gibi, «münferit» pasaportta kayıtlı her kişi için de ayrı ayrı ve aynı miktarda harç alınması hükme bağlanmış ve bu iki pasaport arasındaki fark giderilmiştir.
b) Aynı bölümün 2. bendine eklenen parantez içi hükmü ile işçi pasaportlarının refakatinde kayıtlı eş ve çocukların her birinden ayrı ayrı ve işçi pasaportundan alınacak miktarda harç alınması esası getirilmiştir. İşçi pasaportunun refakatinde kayıtlı olup da işçi eş ve çocuğu olmayanların (örneğin ana ve baba) her birinden bu bende göre harç alınmayıp, 1. bent hükmünde belirtilen miktarlarda harç alınacaktır.
c) Kıbrıs’a seyahat edeceklere ait olan pasaportlar aynı bölümün 3. bendinden çıkarılarak 4. bende. 4. bentteki hüküm ise 5. bende alınmış, tarife ona göre yeniden düzenlenmiş ve harç miktarları da ayrıca tespit olunmuştur. «Yalnız Kıbrıs için geçerlidir» damgasını taşıyan pasaportlar umuma mahsus münferit veya müşterek pasaport niteliğindedir. Bu nedenle, umuma mahsus münferit pasaportun refakathanesinde kayıtlı her kişi için Kanunda ayrı harç alınması öngörüldüğünden, Kıbrıs’a ait pasaportların refakathanesine kayıtlı olanların her birinden de, asıl pasaport sahibinden alınacak miktarda, ayrıca harç alınması gerekmektedir. Kaldı ki, çalışmak amacıyla yurtdışına gidecek işçilere verilecek pasaportların refakathanesine kayıt olanlardan da, ayrı ayrı olmak üzere harç alınmaktadır. -
d) Diğer taraftan, tedavi ve öğrenim amacıyla yurt dışına gideceklere ve sarı basın kartı hamillerine ait pasaportların refakatinde kayıtlı olanların her birinden de umuma mahsus pasaportlara uygulanan harçlar tahsil olunacaktır.
e) Bu bölümün 5. bendinin sonuna eklenen bir ibare ile 5682 sayılı Pasaport Kanununun 23 üncü maddesinin son fıkrası gereğince verilen ve yalnız Türkiye’ye dönüş için geçerli olan pasaportlarla aynı Kanunun 18 inci maddesinde yazılı olan yabancılara mahsus damgalı pasaportlarda kayıtlı her kişi için ayrı ayrı aynı miktarda harcın alınması sağlanmıştır.
Diğer taraftan, 359 sayılı Kanunla onaylanan Mültecilerin Hukukî Durumuna Mütedair 1951 Cenevre Sözleşmesinin 28. maddesine göre, mültecilerin yurtdışına seyahatlerini sağlamak üzere Hükümetimiz tarafından verilen mültecilere mahsus seyahat belgeleri pasaport mahiyetinde olduğundan, bu belgeler 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanununa ekli tablonun 1318 sayılı Kanunla değişik 3/c fıkrasındaki Diplomatik, özel ve hizmet damgası pasaport olarak kabul edilmekte, dolayısiyle bunlar dan değerli kâğıt bedeli olarak 50 lira alınmakta ve bu miktar kadar damga pulu seyahat belgesine yapıştırılmakta, ayrıca 18/3/1976 tarihli ve 1977 sayılı Kanunla değişik (6) sayılı tarifenin I/4. bendi gereğince 250 hra harca tabi tutulmakta idi. 2343 ve 2345 sayılı Kanunlarla Değerli Kağıtlar ve Harçlar Kanununda bu defa yapılan değişikliklere göre. Mültecilere Mahsus Seyahat Belgelerinden 1.250 lira değerli kâğıt bedelinin pul yapıştırmak suretiyle alınması, ayrıca anılan belgelerin 750 lira harca tabi tutulması gerekmektedir.
f) Kanunla bu bölüme eklenen 6 numaralı bent ile, süresi biten pasaportların süresinin uzattırılması için konsolosluklara başvurulması halinde, sürenin bittiği tarih ile uzatma tarihi arasında kalan süre için ceza alınmayıp, yalnızca harç alınacaktır. Ancak pasaportun süresinin bitini tarihi ile süre uzatım tarihi arasında kalan müddet, tabloda belirtilen sürelere tekabül etmiyorsa, bu sürelere iblağ edilerek harç hesaplanacak, uzatılmak istenen sürenin harcı da ayrıca hesaplanıp, birlikte tahsil edilecektir.
Bu husus aşağıdaki örneklerde açıklanmıştır.
Örnek: 1 - Umuma mahsus bir pasaportun süresinin 20/6/1980 tarihinde sora erdiğini, buna karşılık süresinin uzattırılması için 21/9/1980 tarihinde konsolosluğa müracaat edildiğini kabul edelim. Bu iki tarih arasında 3 ay 2 günlük bir boşluk vardır. Bu süre için 3 aylık pasaport harcının değil, tama iblağ edilmek suretiyle 6 aylık harç tutarı olan 2.500 liranın alınması gerekmektedir. Bundan sonra istenilen süre kadar pasaportun süresi uzatılacak ve uzatılan süre için ayrıca harç hesap edilip 2.500 liralık harca ilâve edilmek suretiyle ilgiliden tahsil edilecektir.
Örnek: 2 - Yurt dışındaki - işçilerimize ait bir pasaportun geçerlilik süresi
1 yıl 2 ay önce bitmiş ise önce 2 yıllık harç olan 600 lira hesaplanacak, sonra istenildiği kadar, pasaport süresi uzatılacak ve uzatılan süre için de ayrıca gerekli harç hesaplanarak geçen süreye ait 600 liralık harca ilâve edilmek suretiyle tahsis olunacaktır.
g) Aynı tablonun II - Vize Harçları bölümünün 2. bendinin sonundaki parantez içi hükmü değiştirilerek giriş ve transit vizesi verilen müşterek pasaportlarda, pasaportda kayıtlı her kişi için bu pozisyonlardaki harçların aynen alınması hükme bağlanmıştır.
h) Bilindiği üzere, Harçlar Kanununun 86. maddesinin (b) fıkrasında pasaportların refakathanesinde kayıtlı olanların harçtan muaf tutulacağı hükme bağlanmış, ancak (yurt dışında konsolosluklarca müddetin uzatılması işlemleri hariç) denilmek suretiyle konsolosluklarda yapılacak süre uzatımlarında refakatte kayıtlı olanların bu muafiyetten yararlanamıyacağı belirtilmiştir. Bu hükme göre pasaportların refakathanesine ilk defa kayıt yapılması veya yurt içinde Emniyet Müdürlüklerince pasaportların sürelerinin uzatılması halinde refakatte kayıtlı olanlardan harç alınmaması gerekmektedir.
G - (7) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler :
a) Tarifenin II - Liman İşlemleri bölümünün
1 - Denize elverişlilik belgesi,
2 - Ölçme belgesi bentlerindeki asgari ve azami harç miktarları yükseltilmiş,
3 - Yola elverişlilik belgesinde 50 rusüm tonilatoya kadar olan gemilerdeki muafiyet haddi 10 rusüm tonilatoya indirilmiştir.
b) Fotokopilerden suret harcı alınması sağlanmıştır.
H - (8) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler
a) Anılan tarifenin II. bölümünde ihracatçı ruhsatnamelerinin her yıl için harca tabi tutulmuş olmasına karşılık ithalâtla ilgili belgeler harcın kapsamı dışında bırakılmış idi. Bu defa yapılan değişiklikle ithalâtçı vesikaları da harcın kapsamına alınmış, bu vesikaların her yıl harca tabi tutulması sağlanmış, buna karşılık ihracatın teşviki amacı ile ihracatçı ruhsatnamelerinden her yıl yerine iki yılda bir harç alınması esası getirilmiştir.
Bilindiği üzere, 3018 sayılı Kanuna dayanılarak ihracatçı ruhsatnameler verilmektedir. Bu ruhsatnamelerin verilmesi sırasında, 2.500 lira harç alınacaktır. Ayrıca, ruhsatnamelerin verilmesinde, ihraç edilecek maddeler ayrı ayrı belirtiliyorsa her bir ihraç maddesi için de ayrı ayrı 250 lira harç alınacaktır. Yine bu ruhsatnamenin verilmesinde, ihraç maddeleri grubu belirtilmiş ise her bir ihraç maddesi grubu için ayrı ayrı 500 lira harç, 2.500 liralık ruhsatname harcına ilâveten alınacaktır.
Yukarıda belirtildiği şekilde harca tabi tutulması gereken ihracatçı ruhsatnamelerine, ruhsatnamenin verilmesinden sonra yeniden ilâve olunacak her bir ihraç maddesi için 250 liralık harç ve her bir ihraç maddeleri grubu için de 500 liralık harç ayrıca tahsil olunacaktır.
Diğer taraftan, ihracatçı ruhsatnamesi yerine kaim olmak üzere verilen «ihracat belgesi» de anılan fıkra gereğince ve yukarıda açıklandığı şekilde harca tabidir. Gerek ihracat ruhsatnameleri ve gerekse ihracat belgelerinin vizelerinde iki yılda bir harç alınacaktır. Vize muamelelerinde alınacak harca gelince; maddede «... Vize muamelesinde ruhsatnamenin tabi olduğu harç alınır ,..» denildiğinden, yapılan vize işleminde yalnızca ruhsatnamenin tabi olduğu 2.500 liralık harç alınacaktır.
Diğer taraftan ithalâtla ilgili belgeler, yukarıda belirtildiği üzere, 2345 sayılı Kanunla harcın kapsamına alınmıştır. Getirilen yeni hükümle, ithalâtçı vesikaları 15.000 lira harca tabi olacak, bu vesikaların vizelerinden her yıl için 7.500 lira ayrıca harç alınacaktır. İthalâtçı vesikalarının vizeleri her yıl yapılmasa dahi, bu harcın ödenmesi kanuni bir zorunluluktur.
Öte yandan, ithalâtçı vesikalarına kaydedilecek her fasıl için 2.500 lira harç alınacağı hükmü getirilmiştir. Bu hükme göre ithalâtçı vesikası verilirken bu vesikalara kaydedilecek her fasıl için 2.500 lira harç, 15.000 liralık ithalâtçı vesikası harcına ilâveten alınacaktır.
Vesika verilmesinden sonra bu vesikalara kaydedilecek her fasıl için ayrıca 2.500 liralık harç tahsil edilecektir.
Ayrıca, ithalâtla ilgili mal değişikliği müracaatlarında, talep başına değişikliği istenen mal kıymeti üzerinden binde 5, ithalât taleplerinden ise her talep için, kıymet yekûnu üzerinden binde 1 nispetinde harç alınacağı öngörülmüştür.
Bu hükme göre, fatura değişikliği suretiyle yapılacak mal değişikliği talebi dahil olmak üzere, mal değişikliği taleplerinde, bu talepleri neticelendirecek yetkili makamlara başvurulmadan önce, talep başına, değişikliği istenilen malın talep tarihindeki cari kur üzerinden hesaplanmak suretiyle bulunacak Türk Lirası kıymeti üzerinden binde 5 nispetinde harç, ilgili vergi dairesine makbuz karşılığı ödenecektir. ithalât talebi için de yine talep tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı bulunacak ve bu miktarın binde l'ine tekabül eden harç vergi dairesine makbuz karşılığı ödenecektir.
Gerek İthalât ve gerekse ihracatla ilgili harçlar, yukarıda belirtilen işlemler yapılmadan önce vergi dairesine ödeneceğinden, mükelleflerin hangi İşlemle ilgili olduğunu belirten bir dilekçe ile vergi dairesine başvurmaları ve makbuz karşılığında bu harcı ödemeleri gerekir.
Harçların yatırıldığını gösterir vergi dairelerince düzenlenecek harç makbuzları her ithal talebi için ayrı ayrı düzenlenecek ve makbuzlarda;
- İthalâtçı firma adı veya unvanı,
- Harca esas olan döviz miktarı,
- Uygulanan kur, belirtilecektir.
Diğer taraftan, 492 sayılı Harçlar Kanununun 123 üncü maddesinde, «özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilen işlemlerden harç alınmaz» hükmü gözönünde tutularak, özel kanunlarıda harçla ilgili muafiyet hükmü bulunan kuruluşlar ilgili vergi dairesinden veya gerekli hallerde Bakanlığımız Gelirler Genel Müdürlüğünden bu konuda resmi bir yazı alacaklardır.
Ayrıca, ihracatın teşviki ve geliştirilmesi ile ilgili 8/182 sayılı Kararname ve buna ek karar ve tebliğler gereğince harç istisnasının kapsamına giren işlemler için ise, Başbakanlık Teşvik ve Uygulama Dairesi Başkanlığından (TUD) bu konuda resmî bir yazı alınacaktır.
ithalât ve İhracatla İlgili harca konu olan işlemi yapan makam (ilgili bakanlık, gümrük idareleri veya bankalar) harca ait makbuzu veya harç istisnası ile ilgili resmî yazıyı görmeden işlem yapamayacaklardır. Aksi halde Harçlar Kanununun 127 nci maddesindeki «Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu işlem yapılmaz.» hükmü ve 128 inci maddesindeki «Gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.» hükmü gereğince ilgililer hakkında işlem yapılacaktır.
b) III. bölümde yer alan maden arama ve işletme ruhsatnameleri ile maden işletme imtiyazlarının bir defa yerine her yıl harca tabi tutulması sağlanmış ve ayrıca Taşocağı Nizamnamesi gereğince verilecek ruhsatnameler de her yıl için harca tabi tutulmuştur. Buna göre, gerek bundan sonra alınacak söz konusu ruhsatnameler ve gerekse evvelce alınmış bulunan ruhsatnameler 1/1/1981 tarihinden itibaren kanunda belirtilen miktarlarda her yıl harca tabi olacaktır.
c) VI. bölümün 15 numaralı bendinde yer alan kara ve deniz av tezkereleri ile ilgili hüküm değiştirilerek, köylülerle ilgili harç muafiyeti kaldırılmış, 16. bendde de silâh bulundurma vesikalarından iki yılda bir harç alınacağına dair hüküm getirilmiştir.
d) Aynı bölümün özel okul İşletme ruhsatnameleriyle ilgili 18. bendinin (c) pozisyonunda yer alan ve yüksek tahsil seviyesindeki okullardan harç alınmasını öngören hüküm, özel yüksek okulların 1472 sayılı Kanunla kapatılmış olması sebebiyle kaldırılmıştır. Ayrıca (b) pozisyonunda yer alan hüküm orta ve lise kısmı için ayrı ayrı harç alınmasını sağlamak üzere «orta tahsil seviyesindeki okullardan, orta ve lise kısmı için ayrı ayrı olmak üzere (Her yıl için)» şeklinde değiştirilmiştir.
e) Aynı bölüme eklenen 19 numaralı bent ile turizm müesseselerine verilecek kuruluş ve işletme belgeleri sınıflarına göre ayrı miktarlarda harca tabi tutulmuştur.
I - (9) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler :
a) Tarifenin 1 - Kayıt ve Tescil Harçları bölümünün 2 numaralı bendinde motosiklet dışındaki tüm taşıtların kayıt ve tescilleri aynı miktarda harca tabi iken bu pozisyon değiştirilerek motorlu taşıtlardan olan motosikletler 500,- TL.; kamyon, otobüs, tır ve çekici araçlar 3.000,- TL.; otomobil, kaptıkaçtı, kamyonet, minibüs, lastik tekerlekli traktör ve benzerleri 1.500, -TL, kayıt ve tescil harcına tabi tutulmuştur.
b) Aynı tarifenin VI - Ruhsat Harçları ile ilgili bölümünün 1, 2, 3, 4 ve 5. bentlerinde Karayolları Trafik Tüzüğünün 17.19/1, 19/2, 19/3, 19/5, 19/7. maddelerine göre verilecek ruhsatlar bir defa ve tabloda belirtilen miktarlarda harca tabi iken, yapılan değişiklikle, harçların her yıl alınması esası getirilmiştir.
Uygulamada kolaylık sağlamak amacıyla, Karayolları Trafik Tüzüğünün bu bölümde belirtilen 17 ve 19 uncu maddeleri aşağıya çıkarılmıştır.
Madde 17 - Karayollarının kaplama, banket, bordür taşı, hendek, şev gibi esas yapılariyle, büz menfez, köprü, istinat duvarları, hemzemin geçit, ait geçit, üst geçit, tünel, iksali şev oluğu, rögar gibi sanat yapılarının ve kar tüneli, kar siperi, korkuluk duvarı, kurp (Dönemeç taşları) gibi emniyet tesislerinin bozulması, tahrip edilmesi yasaktır. Yaya kaldırımı veya karayollarının altlarından geçirilecek tesisler için, yarılması icabeden zarurî hallerde, bu işlere başlanmadan önce ilgililerden ruhsat alınması ve faaliyete geçilmeden önce yaya ve taşıt trafiğini emniyete almak üzere, Karayolları Genel Müdürlüğünce tespit edilen esaslar dahilinde gündüz ve gece görülebilir şeklide, gerekli emniyet tedbirlerinin alınması şarttır.
Herhangi bir sebeple yaya kaldırımı veya karayollarında vukua gelecek çökme ve benzeri hallerde, arızalı kesimlerde bu yolları yapan ve bakım altında bulunduranlarca, aynı esaslar dahilinde tedbir alınacaktır.
MADDE 19
Karayolları Genel Müdürlüğünce :
1 - Benzin istasyonları, akaryakıt depoları, umumi garaj, taşıt parkı servis istasyonu, taşıt kiralama yerleri, araç ve tamir ve sökme yerleri, Milli Savunma Bakanlığına ait geçici veya gezici olanlar hariç, şoför veya sürücü okul veya kursları veya benzeri tesislere,
2 - Fabrika, tamir atelyesi gibi tesislere,
3 - Otel, lokanta, kahvehane gibi tesislere,
4 - Mesken ve bina şeklindeki her nevi tesislere,
5 - Kireç, tuğla, kiremit ocak ve harmanlan ile taş ocaklarına,
6 - Çitler, ihata duvarları ve benzeri tesislere,
7- Reklâm ve ilân levhalarına,
8 - Su arkları ve benzeri tesislere,
9 - Kesif ağaçlıkların ihdasına,
10 - Her türlü boru ve kablo döşenmesi, enerji nakil ve telekomünikasyon hatları çekilmesi ve benzeri tesislere,
18 inci madde gereğince ruhsat verilebilmesi için, bunlarda aranacak vasıf ve şartlar, Karayolları Genel Müdürlüğünce yapılacak yönetmelikte gösterilir.»
III - Harçların Tahsilinde Yapılacak İşlemler ve Uyulacak Esaslar:
Bilindiği üzere, 492 sayılı Kanunun 131 nci maddesinin son fıkrasında, «...Maliye Bakanlığı, konunun özelliğini gözönünde bulundurarak, harçların, pul yapıştırılması, makbuz karşılığı veya basılı damga vurdurulması veya sair bir şekilde tahsili için ilgili dairelere yetki verebilir» denilmektedir.
Bu hüküm gereğince, evvelce Bakanlığımız tarafından ödeme şekli tesbit edilip bildirilenlerle, Harçlar Kanununda harç pulu yapıştırma dışındaki ödeme şekillerinden biri ile ödeneceği kesin hükme bağlanan harçlar (örneğin Noter Harçları) haricinde kalan ve (1-9) sayılı tarifelerde belirtilen tüm harçların makbuz karşılığı ödeneceği 10/12/1980 günlü ve HARÇ-2232301-38/83472 sayılı tamimle Defterdarlıklara duyurulmuştur. Anılan tamimde makbuz karşılığı ödemenin hangi şekil ve şartlara uyularak yapılacağı belirtilmiştir. Makbuz karşılığı ödeme;
a) Harca mevzu olan işlem, belge veya kâğıtla ilgili olarak ödenen harca alt makbuzun; işlem, kâğıt veya belgeye eklenmek suretiyle ilgili makama gönderilmesi veya gösterilmesi,
b) İlgili makamlarca harcan Kanuna uygun olarak ödenip ödenmediğinin kontrol edilmesi,
c) İlgili daire ve idarelerce harca konu olan İşlemler yapılmadan önce gerek bu daire ve idarelerde kalan dosyaya ve gerekse belge veya kâğıt üzerine «.....TL. harç alındığı Defterdarlığının / tarih ve .... sayılı makbuzundan anlaşılmıştır.» şeklinde bir kaşe vurularak imza yetkisini haiz olan memurlarca tasdik edilmesi,
d) Harem tahsili ile ilgili olarak tahsilâtı yapanlarca düzenlenecek makbuzda harcın tarifeler itibariyle hangi işlemle ilgili olduğunun belirtilmesi,
e) Harçlar Kanunu hükümlerine uygun olarak makbuz karşılığı harç ödenmeden harca konu olan belge ve kâğıtların düzenlenmemesi veya belgeler üzerinde işlem yapılmaması,
Şartına bağlanmıştır. Ancak aynı tebliğde, makbuz mukabili ödeme yapılması mümkün olmayan hallerde, harca konu olan işlem belge veya kâğıda harç pulu yapıştırılmak suretiyle harcın ödenmesinde bir sakınca bulunmadığı da belirtilmiştir.
Diğer taraftan, Harçlar Kanununun 123. maddesinde, «Özel Kanunlarla Harçtan muaf tutulan, kişilerle istisna edilen işlemlerden harç alınmaz.» hükmü gözönünde tutularak, özel kanunlarında harçla ilgili muafiyet hükmü bulunan kuruluşlar, ilgili vergi dairesinden veya gerekli hallerde Bakanlığımız Gelirler Genel
Müdürlüğünden harçtan muaf olduğuna dair resmi bir yazı alıp harca konu olan işlemi yapan daire ve idarelere ibraz edeceklerdir. Ayrıca, İhracatın Teşviki ve Geliştirilmesi ile ilgili 8/132 Sayılı Kararname ve buna ek karar ye tebliğler gereğince harç istisnasının kapsamına giren işlemler için, Başbakanlık Teşvik ve Uygulama Dairesi Başkanlığından (TU D) bu konuda resmi bir yazı alıp işlemi yapan daire ve idarelere ibraz edeceklerdir.
Harca konu olan işlemi yapan veya kâğıt veya belgeyi düzenleyen kuruluşlar harcın ödendiğine ait makbuzu veya harç istisnası ile ilgili resmi yazıyı görmeden işlem yapmıyacaklardır. Aksi halde Harçlar Kanununun 127. maddesindeki, «Bu Kanunda aksine hüküm bulunmadıkca harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu işlem yapılmaz» ve 128. maddesindeki, «Gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.» hükümleri gereğince ilgililer hakkında işlem yapılacaktır.
Bu harçların vergi dairelerince makbuz karşılığı tahsilinde düzenlenen tahsilat makbuzlarının, vergi dairelerince diğer vergi resim ve harçların tahsilinde düzenlenen makbuzlarda olduğu gibi, 2344 Sayılı Kanunla değişik 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa bağlı (1) sayılı tablonun IV-Makbuzlar ve diğer kâğıtlar bölümünün 1/a-f fıkraları gereğince, ihtiva ettiği meblağ üzerinden, 10 ile 100 lira arasında maktu damga vergisine tabi tutulması kanuni bir zorunluluktur.
IV - Yürürlük Maddesi ile ilgili Olarak Yapılacak İşlem:
Kanuna ekli tarifeler gereğince alınmakta olan harçları;
a) Devletçe yapılan hizmetler karşılığında ve hizmet yapılmadan önce bir defaya mahsus olmak üzere peşin olarak almanlar,
b) Yine Devletçe yapılan hizmet karşılığında muayyen sürelerde (Örneğin aylık, yıllık, iki yıllık gibi) alınanlar.
Bu ayırımdan hareketle, 2345 sayılı Kanunda yürürlük maddesi, «Bu Kanuna ilişkin hükümler yayımını takibeden aybaşında, harcın konusuna yeni giren yıllık harçlar ile miktarları arttırılan yıllık harçlar ise 1/1/1981 tarihinde yürürlüğe girer.» şeklinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre birinci gruba giren ve Kanunda aksine hüküm bulunmadığı takdirde peşin olarak hizmet yapılmadan önce alınmakta olan harçlarla ilgili hükümler 1/12/1980 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
İkinci gruba giren ve muayyen sürelerde tahsil edilmesi gereken veya maddede yıllık harçlar olarak belirtilen harçlarla ilgili hükümler ise 1/1/1981 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Bu güne kadar alınmakta olan yıllık harçlarla ilgili maktu miktarlar 2345 Sayılı Kanunla arttırılmış, yine aynı Kanunla bazı işlemler yıllık harca tabi tutulmak suretiyle harcın kapsamına alınmış, ayrıca evvelce bir defa harca tabi olan bazı işlemler ise yıllık harcın konusuna alınmıştır. Yıllık harçlarla ilgili hükümler 1/1/1981 tarihinde diğer hükümleri ise 1/12/1980 tarihinde yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.
Diğer taraftan Harçlar Kanununun 113 ncü maddesinin son fıkrasında, yıllık harçların her mali yılın ilk ayı (Mart) içinde ödeneceği belirtilmiştir.
Bu hükümler gereğince, gerek evvelce yıllık harca tabi iken miktarları artırılanlar, gerek önceden bir defaya mahsus olmak üzere harca tabi iken bu defa yıllık harcın kapsamına alınanlar ve gerekse evvelce harcın konusu dışındayken bu Kanunla yıllık harcın kapsamına dahil edilenlerin harçları aşağıda açıklandığı şekilde tahsil edilecektir.
Örnek : 1 - Kanuna ekli (8) sayılı tarifenin, VI. bölümünün 12/a pozisyonunda Ödünç para verme işleri ile meşgul olacak özel ve tüzel kişilere verilecek izin vesikaları her yıl için 100 lira harca tabi iken, bu miktar 2345 sayılı Kanunla 7.509 liraya çıkarılmıştır. Buna göre 1/1/1981 -28/2/1981 dönemine ilişkin olarak. 7500- 100=7400 . 12=617, 50X2 = 1235 lira harç alınacaktır. Bu harç 25 Şubat 1981 günü akşamına
kadar tahsil edilecektir. Mart 1981 ayında ise 1981 yılına ait yıllık harç olan 7500 lira ayrıca tahsil edilecektir.
Örnek: 2 - Kanuna ekli (9) sayılı tarifenin VI. bölümünün 2. bendinde, Karayolları Trafik Tüzüğünün 19/1 (Benzin istasyonları, akaryakıt depoları gibi) ve 19/2. (Fabrika gibi) maddesine göre verilecek ruhsatlar, bir defaya mahsus olmak üzere 1000 lira harca tabi iken, bu miktar 15.000 liraya çıkarılmıştır. Bu kanunun yürürlüğe girdiği 1/1/1981 tarihinde bu tesislerden 1980 mali yılı (1/1/1981-28/2/1981 dönemi) için 15.000 : 12 = 1250X2 =2500 lira harç alınacaktır. Bu harç 25 Şubat 1981 akşamına kadar, tahsil olunacaktır. Ayrıca Mart 1981 ayında da 1981 yılı harcı olarak 15.000 lira ayrıca tahsil edilecektir.
Örnek : 3 - Taşocağı Nizamnamesi gereğince verilecek ruhsatnameler harç konusu dışındayken bu defa 2345 sayılı Kanunla değiştirilen (8) sayılı tarifenin III. bölümünün 5. bendi ile ve her yıl olmak üzere 15.000 lira harca tabi tutulmuştur.
Bu Kanunun yıllık harçlarla ilgili hükümlerinin yürürlüğe girdiği 1/1/1981 tarihinde bu ruhsatnamelerden 1980 mali yılı (1/1/1981 - 28/2/1981 donemi) için 15.000 : 12=1250X2 =2500 lira harç alınacaktır. Bu harç 25 Şubat 1981 günü akşamına kadar tahsil olunacaktır. Ayrıca Mart 1981 ayında da 1981 mali yılı harcı olarak ayrıca 15.000 lira tahsil olunacaktır.
V - Yıllık, Harçların Tahsilinde Uyulacak Esaslar:
492 sayılı Kanunun 131. maddesi hükmüne göre kanuna ekli (1-9) sayılı tarifelerinde yer alan harçları vergi dairelerine veya saymanlıklarla yahut her hangi bir kuruluşa tahsil ettirmeye Malîye Bakanlığı yetkili kılınmıştır.
Tanınan bu yetkiye istinaden, yıllık harçların, bu tebliğ tarihinden itibaren işlemin yapıldığı yerdeki harcı tahsile yetkili vergi dairesince tahsil edilmesi uygun görülmüştür.
a) Bu Kanunun yıllık harçlarla ilgili hükümlerinin yürürlüğe girdiği 1/1/1981 tarihi itibariyle harca tabi olan ve tebliğin IV. bölümünde tahsil şekli açıklanan harçlar mükelleflerinden 25/2/1981 günü akşamına kadar makbuz karşılığı tahsil edilecektir.
b) Yıllık harca tabi, olan her mükellef için sicil numarası verilmek suretiyle ayrı bir dosya açılacak ve harçların zamanında ödenip Ödenmediği bu dosyalarla takip edilerek gerekli işlem yapılacaktır.
c) Bu tebliğin IV. bölümünde de açıklandığı üzere, 492 sayılı Harçlar Kanununun 113 ncü maddesi gereğince yıllık harçlar her mali yılın ilk ayı olan Mart ayında ödenir. Bu süre içinde ödenmeyen harçlar, mükellef dosyalan taranarak Vergi Usul Kanunun vergi cezalarına ilişkin hükümleride gözönünde bulundurulmak suretiyle tarh ve tahsil olunacaktır.
d) Yıllık harca tabi olmakla birlikte yenilenmesi veya vize zorunluluğu olmayan kâğıt, belge, ruhsatname ve işlemlere ait harçların (örneğin, Karayolları Trafik Tüzüğünün 17, 19/1, 19/2, 19/3, 19/5 ve 19/7. maddesine göre verilecek ruhsatlar.) tahsilini sağlıyabilmek, yapılacak kontrollarla mümkün olduğundan vergi dairelerince mahallinde sürekli olarak denetlemelerin yapılması gerekmektedir.
Tebliğ olunur.