SHT-KİRALAMA Hava Aracı Kiralama Usul ve Esasları Talimatı

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

(1) Bu Talimatın amacı, ticari hava taşıma işletmelerinin iç ve dış hatlarda tarifeli veya tarifesiz seferlerle ücret karşılığında yolcu ve/veya yük taşımak amacıyla hava aracı kiralama ve kiraya verme işlemlerine yönelik usul ve esasları belirlemektir.

Kapsam

(1) Bu Talimat, yerli ve yabancı işletmeler ile bu işletmelerde görevli personeli kapsar.

Dayanak

(1) Bu Talimat, 14/10/1983 tarihli ve 2920 Sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'na, 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 437 nci ve 441 inci maddelerine ve 16/11/2013 tarihli ve 28823 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği'nin 42 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

(1) Bu Talimatta yer alan;

a) AIP: Havacılık enformasyon (bilgileri) yayınını,

b) Anlaşma özeti: Bir hava aracının tescil devleti ile işletme devleti arasında Şikago Sözleşmesi 83 Bis maddesi kapsamında işletilmesi durumunda, Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşması ile birlikte iletilen ve tescil devleti tarafından ticari hava taşımacılığı operasyonları için hangi işlev ve görevlerin işletme devletine devredildiğini kısa ve net bir şekilde tanımlayan belgeyi,

c) Dry-lease: Hava aracının, kiracının işletme ruhsatı kapsamında işletildiği kiralama operasyonunu,

ç) Efektif Uygulama Puanı: Üye ülkenin USOAP kapsamında yapılan denetim sonucunda tatmin edici protokol sayısının, toplam protokol sorusuna yüzdesel oranını,

d) Genel Müdür: Sivil Havacılık Genel Müdürünü,

e) Genel Müdürlük: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünü,

f) Hava Taksi İşletmesi: En fazla on dokuz koltuk kapasitesine sahip hava araçları ile ticari hava taşımacılığı yapan işletmeleri,

g) IATA: Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliğini,

ğ) ICAO: Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatını,

h) IOSA: IATA Operasyonel Emniyet Denetimini,

ı) Kabin ekibi üyesi: Operasyon esnasında yolcu ve uçuş emniyeti ile ilgili görevler icra etmek üzere işletici tarafından görevlendirilen uçuş ekibi veya teknik ekip üyesi dışında kalan uygun nitelikteki bir ekip üyesini,

i) Kısa süreli Wet-Lease: En fazla 72 saate kadar yapılan wet-lease kiralama operasyonunu,

j) Kiracı: Bir kiralama anlaşması ile belirli bir dönem için, bedeli karşılığı bir hava aracının kullanımını alan ticari hava taşıma işletmesini,

k) Kiralama anlaşması: Bir ticari hava taşıma işletmesinin, mülkiyet intikali olmaksızın bir hava aracının ticari kontrolünü elde ettiği akdi düzenlemeyi,

l) Kiraya veren: Bir hava aracını belirli bir dönem için, bedeli karşılığı bir diğer ticari hava taşıma işletmesi kullanımına veren ticari hava taşıma işletmesini,

m) SHT-CAM: 09/02/2022 tarihinde yayınlanan Sürekli Uçuşa Elverişlilik Yönetimi Talimatını,

n) SHT-CC: 22/11/2016 tarihinde yayımlanan Kabin Ekibi Talimatını,

o) SHT-FCL: 08/06/2017 tarihinde yayımlanan Uçak, Helikopter, Dikey Kalkışlı Hava Aracı ve Hava Gemisi Pilotu Lisanslandırma Talimatını,

ö) SHT-OPS: 01/10/2020 tarihinde yayımlanan Uçuş Operasyonlarına Yönelik Usul ve Esaslar Talimatı’nı,

p) SHY-6A: 16/11/2013 tarihli ve 28823 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği’ni,

r) SHY-İPC: 29/01/2013 tarihli ve 28543 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Tarafından Verilecek İdari Para Cezaları Hakkında Yönetmelik’i,

s) Şikago Sözleşmesi: 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Şikago’da 7 Aralık 1944 tarihinde Akit ve İmza Edilmiş Olan Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşması ile Sivil Havacılık Geçici Sözleşmesi ve Bunların Eklerinin Onanması Hakkında Kanun ile yürürlüğe girmiş sözleşmeyi,

ş) Teknik ekip üyesi: Ticari hava taşımacılığı kapsamındaki helikopter acil durum tıbbi hizmet operasyonlarında, helikopter vinç operasyonlarında veya gece görüş görüntüleme sistemleri ile yapılan operasyonlarda, uçuş veya kabin ekibi üyeleri dışında, ilgili operasyonlar sırasında pilota yardımcı olmak maksadıyla işletici tarafından hava aracındaki veya yerdeki görevler için tayin edilen, özel uçuş ekipmanlarının kullanımı için gerekli ekip üyesini,

t) Uçuş ekibi üyesi: Bir uçuş görev süresi boyunca, hava aracının işletilmesi ile ilgili görevleri ifa eden pilot lisansına sahip ekip üyesini,

u) UOD-2017/2: 28/03/2022 tarihinde yayımlanan Yabancı Uyruklu Kabin Ekibi Üyesi Görevlendirme Usul Ve Esasları konulu Genelgeyi,

ü) UOD-2019/4: 4/12/2019 tarihinde yayımlanan Uçuş Operasyonlarına Yönelik İlave Uçuşa Elverişlilik Şartları Konulu Genelge’yi,

v) USOAP: Küresel Emniyet Gözetim Denetim Programı’nı,

y) Wet-lease; Hava aracının, kiraya verenin işletme ruhsatı kapsamında işletildiği kiralama operasyonunu,

z) Yabancı işletme: Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatına üye Devletlerin sivil havacılık otoriteleri tarafından Şikago Sözleşmesi Ek 6’ya göre ruhsatlandırılan ve işletme ruhsatı geçerli olan ticari hava taşıma işletmelerini,

aa) Yerli işletme: SHY-6A’ya göre ruhsatlandırılan ve işletme ruhsatı geçerli olan ticari hava taşıma işletmelerini,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Genel Esas ve Usuller

Kiralama

(1) Bu Talimatın ilgili Ek'lerinde belirtilen gereklilikleri sağlayan yerli ve yabancı işletmeler belirli bir süre için, ticari hava taşımacılığı kapsamında filolarında bulunan hava araçlarını birbirlerine Wet-Lease, Kısa Süreli Wet-Lease veya Dry-Lease olarak kiraya verebilirler.

(2) Wet lease ve kısa süreli Wet-Lease operasyonlarında kira müddeti boyunca yapılan uçuş faaliyetlerinin sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve diğer idari sorumlulukları hava aracını kiraya veren işletmeye, ticari sorumluluk ise kiracıya aittir. Bu hususlar kira anlaşmasında açıkça ifade edilir.

(3) İki işletme arasında imzalanan anlaşma bu Talimatın 6 ncı maddesine göre yürürlüğe girer.

(4) Finansal kiralama yolu ile yurda ithal edilerek Türk Sivil Hava Aracı Siciline kayıtlı bulunan hava araçlarının bir diğer işletmeye kiralanabilmesi için finansal kiralama anlaşmalarında hava aracının maliki tarafından kiralamaya müsaade edildiğinin belirtilmiş olması gereklidir. Finansal kiralama anlaşmalarında bu hususa ilişkin bir ifade yer almıyor ise, hava aracının malikinden müsaade yazısı alınması gereklidir.

(5) Yerli işletmelerin kendi aralarında veya yerli işletmeler tarafından yabancı işletmelere yapılan kısa süreli wet lease veya wet lease kiralamalarda kira müddeti boyunca yapılan uçuş faaliyetleri sırasında 2920 sayılı Kanun ve 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bu Kanun ve Kararnameye ilişkin yayımlanan mevzuat hükümlerinin uygulanmasından yerli işletmeler sorumludur.

(6) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere veya yerli işletmelerin yabancı işletmelerden yaptığı kısa süreli wet-lease veya wet-lease kiralama operasyonlarında yerli ve yabancı işletmeler, Ülkemiz kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanmış her türlü mevzuat, düzenleme, yasak, kısıtlama ve notamlara uymakla yükümlüdür.

Kiralama operasyonları

(1) İşletmelerin yapacakları kiralama operasyonları;

a) İki yerli işletme arasında kısa süreli Wet-Lease; Genel Müdürlükten kiralama izni alınmaksızın bu Talimatın Ek-1’inde yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

b) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere kısa süreli Wet-Lease kiralama operasyonları; Genel Müdürlükten kiralama izni alınmaksızın bu Talimatın Ek-2’sinde yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

c) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden kısa süreli Wet-Lease kiralama operasyonları; Genel Müdürlükten kiralama izni alınmaksızın bu Talimatın Ek-3’ünde yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

ç) İki yerli işletme arasında Wet-Lease kiralama operasyonu; Genel Müdürlükten kiralama izni alınmaksızın bu Talimatın Ek-4’ünde yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

d) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere Wet-Lease kiralama operasyonları; Genel Müdürlüğe operasyon başlangıç tarihinden en az 15 gün önce bu Talimatın Ek-5’inde yer alan gereklilikleri karşılayacak şekilde, SHGM.UOD.51859319.FR.172 numaralı Taahhüt Formunun ilgili yönetici personel tarafından imzalanarak başvuru yapılması ve Genel Müdürlük tarafından uygun görülen süreyle onay alınması kaydıyla gerçekleştirilir. Kiralamanın uzatılması durumunda Genel Müdürlüğe operasyon bitiş tarihinden en az 10 gün önce yeniden başvuru yapılır.

e) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Wet-Lease kiralama operasyonları; Genel Müdürlüğe operasyon başlangıç tarihinden en az 15 gün önce bu Talimatın Ek-6’sında yer alan gereklilikleri karşılayacak şekilde başvuru yapılarak onay alınması kaydıyla gerçekleştirilir. Genel Müdürlük tarafından bir defada en fazla 8 (sekiz) ay süre ile onay verilir. Kiralamanın uzatılması durumunda Genel Müdürlüğe operasyon bitiş tarihinden en az 10 gün önce yeniden başvuru yapılır.

f) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere Dry-Lease kiralama operasyonları; Genel Müdürlük ve yabancı sivil havacılık otoritesi arasında Şikago Sözleşmesi 83 Bis maddesi kapsamında imzalanan yetki devri anlaşması ile gerçekleştirilir. Bu tür anlaşmalara ilişkin detaylı açıklamalar bu Talimatın Ek-7’sinde yer almaktadır.

g) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Dry-Lease kiralama operasyonları; Genel Müdürlük ve yabancı sivil havacılık otoritesi arasında Şikago Sözleşmesi 83 Bis maddesi kapsamında imzalanan yetki devri anlaşması ile gerçekleştirilir. Bu tür anlaşmalara ilişkin detaylı açıklamalar bu Talimatın Ek-8’inde yer almaktadır.

ğ) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere Wet-Lease kiralama operasyonlarında yabancı işletmenin kabin ekibi üyelerinin görevlendirilebilmesine ilişkin gereklilikler, bu Talimatın 9 uncu ve 10 uncu maddeleri ile UOD-2017/2 sayılı Genelge ile belirlenmiştir.

Kiralama anlaşmalarının sona ermesi

(1) Yürürlüğe giren kiralama anlaşmaları;

a) İmzalanan anlaşma süresinin dolması ve yenilenmemesi,

b) İmzalanan anlaşma süresinin dolmasından önce iki işletmenin karşılıklı olarak anlaşmayı feshetmesi veya taraflardan birinin anlaşma hükümleri gereğince anlaşmayı feshetmesi,

c) Yürürlükte bulunan mevzuat kapsamında Genel Müdürlük veya yabancı sivil havacılık otoritesi tarafından kiralama onayının ya da uçuş izninin iptal edilmesi,

ç) İşletmelerden herhangi birinin uçuşlarının durdurulması, işletmelerden birinin işletme ruhsatının askıya alınması veya işletme ruhsatının iptal edilmesi,

d) Yerli işletmeye hava aracını Wet-Lease kiraya veren yabancı işletmenin SAFA programı kapsamında kara listeye alınması,

e) Yerli işletme tarafından yabancı işletmeye Dry-Lease kiralama operasyonunda yabancı işletmenin SAFA programı kapsamında kara listeye alınması

hallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi ile sona erer.

(2) Wet-Lease ve Dry-Lease kiralama operasyonlarının anlaşma tarihlerinden daha erken sona ermesi durumu yerli işletme tarafından ivedilikle yazılı olarak Genel Müdürlüğe bildirilir.

Kiralama operasyonlarında yolcuların haberdar edilmesi

(1) Yerli işletmeler tarafından başka bir yerli işletmeden veya yabancı işletmeden Wet-Lease veya kısa süreli Wet-Lease olarak kiralanan hava araçları ile uçuş gerçekleştirilecekse, yolculara hava aracına binilmeden önce fiili işletme hakkında bilgi verilmesi gereklidir. Bu konuda her türlü sorumluluk kiracıya aittir.

Kiralama anlaşmaları kapsamında kabin ekibi temel eğitim sertifikasının tanınması

(1) SHT-CC uyarınca, her bir kabin ekibi üyesinin, geçerli bir kabin ekibi temel eğitim sertifikasına sahip olması gereklidir.

(2) Yerli işletme, bu Talimatın Ek-5’i kapsamına giren durumda görev alacak kiracı işletmeye mensup yabancı kabin ekibi üyeleri için sertifikalara/lisanslara esas olan aşağıdaki unsurların, Genel Müdürlük tarafından ilgili mevzuatlarca belirlenmiş asgari gerekliliklerin eşdeğer olduğunu ispatlar:

a) Kabin ekibi temel eğitimini düzenleyen her iki ülke sivil havacılık kurallarının karşılaştırılarak farklılıkların tespiti,

b) Eğitmen yeterlilik standartları,

c) Uygulamalı eğitim standartları,

ç) Eğitimin veriliş yöntemi (sınıf içi eğitim, uzaktan eğitim, sanal sınıf eğitimi),

d) Eğitim programı ve müfredatı,

e) Ölçme ve değerlendirme kriteri,

(3) Kiracı işletmenin tabi olduğu Ülkenin Sivil Havacılık Otoritesince düzenlenmiş olan kabin ekibi sertifikalarının/lisanslarının geçerli olduğunu gösteren teyit mektubu Genel Müdürlüğe yapılacak başvuruda sunulur.

(4) Bu maddenin ikinci fıkrasındaki ispata kanıt teşkil edecek çalışma içerisinde, Emniyet Yönetim Sistemi kapsamında tehlike belirleme ve risk analizi çalışmalarını içeren bir emniyet risk değerlendirmesi yer alır. Bu değerlendirme; olası risklerin, ilişkili tehditlerin, kök- nedenlerin, sonuçların ve önleyici/iyileştirici kontrol ya da bariyerlerin belirlenmesi adımlarını ihtiva eden balık kılçığı, bowtie gibi bir risk analizi yöntemi ile yapılır.

(5) Genel Müdürlük, emniyet risk değerlendirmesi kapsamında yapacağı değerlendirme sonucunda, kiracı işletme mensubu yabancı kabin ekibi üyesine ait lisansı/sertifikayı tanımadan/kabul etmeden önce, ilgili kabin ekibi üyelerinin tamamen ya da kısmen temel eğitim programına tabi olmasını ve/veya yerli işletme veya Genel Müdürlük tarafından yapılacak bir sınavdan başarılı olmasını isteyebilir.

Kiralama anlaşmaları kapsamında kabin ekibi üniforması düzenlemesi

(1) Kiralama anlaşmaları kapsamında, kiraya veren işletmenin üniformasının giyilmesi esastır. Ancak, SHT-OPS Ek-3 ORO.CC.210(d) gerekliliğine istisna teşkil etmek üzere, aşağıdaki şartların sağlanması durumunda, kabin ekiplerinin mensubu olduğu işletmeye bakılmaksızın her iki işletmenin üniforması kullanılabilir:

a) Kiralama anlaşmasında, kabin ekibi üniforması konusunda açık bir hüküm bulunmalı, kabin ekibinin giyeceği üniforma açıkça tanımlanmalı ve tarafların karşılıklı mutabakatı sağlanmalıdır.

b) Kiraya veren ve/veya kiracı işletmenin üniformasının kullanılması durumunda, emniyet ve hizmet standartlarının korunması sağlanmalı ve buna yönelik yapılacak tehlike belirleme ve risk analizi kapsamında ilave tedbirler belirlenerek uygulamaya konulmalıdır.

c) Operasyonel sorumluluk kiraya veren işletmede kalmaya devam eder ve bu sorumluluk, üniforma seçimi nedeniyle değişiklik göstermez.

Denetleme

(1) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere Wet-Lease kiralama operasyonlarında, operasyon süresine uygun olarak, yerli işletmenin Genel Müdürlük tarafından oluşturulan risk profiline bağlı olarak belirlenen denetim periyodu içerisinde, operasyon üssünde denetim gerçekleştirilir.

(2) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Wet-Lease kiralama operasyonlarında, Wet-Lease kiralama operasyonunun onaylanmasını müteakip yabancı işletme, operasyon süresine uygun olarak gerek görülürse Genel Müdürlük tarafından denetlenir.

(3) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere Dry-Lease kiralama operasyonlarında, Genel Müdürlük tarafından onay işlemlerinden önce yabancı işletmeye ana üssünde denetim gerçekleştirilir ve Şikago Sözleşmesi 83 Bis kapsamında imzalanacak yetki devri anlaşmasına uygun olarak denetimler tekrarlanır.

(4) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Dry-Lease kiralama operasyonlarında, Genel Müdürlük tarafından onay işlemlerinden önce, yabancı işletmeye ana üssünde kiralanacak hava aracına yönelik denetim gerçekleştirilir ve Şikago Sözleşmesi 83 Bis kapsamında imzalanacak yetki devri anlaşmasına uygun olarak denetimler tekrarlanır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İdari Yaptırımlar ve Son Hükümler

İdari yaptırımlar

(1) Bu Talimatta belirtilen kurallara uymayanların veya yapılacak denetleme sonucunda uygunsuzluk tespit edilen işletmelerin 2920 sayılı Kanunun 27 nci ve 30 uncu maddeleri gereği mevcut wet-lease veya dry-lease kiralama onayları iptal edilir.

(2) Bu Talimat kapsamında kiralama operasyonu yapan işletmelerin 2920 sayılı Kanunun 141 inci maddesinde düzenlenen hususlara aykırı iş veya işlem yapması halinde, cezai yaptırımların uygulanması için gerekli işlemler yapılır.

(3) Bu Talimat hükümlerine aykırı iş veya işlem yapanlara 2920 sayılı Kanunun 143 üncü maddesi ve SHY-İPC Yönetmeliğine göre idari para cezası yaptırımı uygulanır.

Geçiş süreci

(1) Bu Talimatın yayımlanmasından önce Genel Müdürlük tarafından onaylanan kiralama anlaşmaları kira müddetinin sonuna kadar geçerlidir.

(2) Bu Talimatın yürürlüğe girdiği tarihten önce Genel Müdürlüğe başvuru yapan işletmeler talep etmeleri halinde, ilgili başvurularına yürürlükten kaldırılan Talimat hükümlerine göre işlem yapılır.

(3) Bu Talimatın yürürlüğe girdiği tarihten önce kira sözleşmesi yapmış olanların kira müddetinin bitimini müteakip yenileme işlemleri bu Talimat hükümlerine göre yapılır.

(4) Bu Talimatın 9 uncu maddesi kapsamında kiracı işletmenin üniformasının kullanılması durumunda, Genel Müdürlük, hizmet standartları gereğince, 2025 yılına ait Hizmet Tarifesi yürürlüğe girene kadar, 2024 yılına ait hizmet tarifesinde yer alan SHUO4350 koduna karşılık gelen hizmet bedelini, kiralanacak her bir kabin ekibi üyesi için alınacak izin kapsamında kiralama hizmet bedeline ilaveten ayrıca tahsil eder.

Yürürlükten kaldırılan mevzuat

(1) 05/06/2013 tarihinde yürürlüğe giren Hava Aracı Kiralama Usul ve Esasları Talimatı yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

(1) Bu Talimat yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

(1) Bu Talimat hükümlerini Genel Müdür yürütür.