EN
TR
T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
Sayı: E-71037622-325.01-2146502
Konu: Şarbon Hastalığı Saha Mücadele Talimatı
DAĞITIM YERLERİNE
ŞARBON HASTALIĞI SAHA MÜCADELE TALİMATI
Şarbon, B. anthracis tarafından oluşturulan septisemik, akut, enfeksiyöz bir hastalıktır. Enfeksiyon yüksek ateş, dalağın büyümesi, kanın siyah koyu bir renk alması, pıhtılaşmaması ve ölen hayvanların doğal deliklerinden( anüs, ağız, burun vb.) kan gelmesi ile karakterize, hayvanlarda ciddi ekonomik kayıplara sebep olmasının yanında halk sağlığı üzerinde de ölüme kadar varabilen olumsuz etkilere yol açan, tüm sıcakkanlı hayvanlarda görülebilen zoonoz ve bulaşıcı bir hastalıktır. Çiftlik hayvanlarından en çok sığır, koyun, keçi ve atlarda ölüme sebep olur.
Hastalığın kuluçka süresi, küçükbaş hayvanlarda perakut seyrettiğinden 1-2 gün, büyükbaş hayvanlarda ise 3-5 gündür. Hastalık etkeni vücutta vejetatif kapsüllü halde bulunur. Dış ve uygun olmayan ortamlarda dayanıklı spor haline dönüşerek 50-60 yıl hastalık yapabilme kabiliyetini muhafaza eder. Hastalık etkeninin bulunduğu alanlarda hayvanların otlatılması veya bu alandaki otların biçilerek hayvanlara yedirilmesi ile hastalığın hayvanlara bulaşması hızlanmaktadır.
Şarbon hastalığı, Antartika hariç Dünyanın her yerinde ve Ülkemizin tüm bölgelerinde değişik sıklıklar ile görülmektedir. Ülkemizde her geçen yıl görülme sıklığı azalmasına rağmen, özellikle meraya dayalı hayvancılık yapılması ve şarbon hastalığının meradan bulaşabilen bir hastalık olması sebebiyle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde halen önemini korumaktadır.
Hastalık ile mücadele, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununa dayanılarak 23.12.2011 tarih ve 28151 sayı ile Resmi Gazete' de yayınlanan "Şarbon Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği" kapsamında yürütülmektedir.
Şarbon hastalığına karşı mücadele, enfekte hayvan ve hayvansal ürünler ile insanlara çoğunlukla tarımsal kaynaklı geçişinin gerçekleşmesi, hayvansal üretim kayıplarına yol açması, gıda güvenliğini tehdit etmesi ve etkenin sporlarının biyolojik silah tehdidi olarak kullanılması gibi neden olduğu olumsuzluklarını gidermek için aşağıda belirtilen hususlar çerçevesinde yürütülmelidir.
A-GENEL HUSUSLAR
1. Hastalık ile mücadele için mihrak olan yerlerde bulunan İl ve ilçe Müdürlükleri, öncelikle Sağlık ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yerel teşkilatları ve belediyeler olmak üzere tüm kurum ve kuruluşlar ile koordinasyonu sağlamalıdır.
2. Hastalık durumunda koordinasyonun hızlı sağlanabilmesi için kamu kurum ve kuruluşlarından temas noktaları belirlenerek iletişim bilgilerini içeren listeler oluşturulmalıdır.
3. Hastalığın yayılımının engellenmesi açısından önemli olan hastalık bildirimlerinin daha hızlı ve etkin bir şekilde yapılabilmesi için hayvan yetiştiriciliği ve bu alanda hizmet veren meslek grupları ile iletişimin kesintisiz sürdürülmesi sağlanmalıdır.
4. Hastalık anında çabuk müdahalenin sağlanabilmesi ve devam eden yıllarda aşılamaların aksatılmadan gerçekleştirilebilmesi için yeterli personel ve araç ayrılması için mülki amirlerin bilgilendirilmesi sağlanmalıdır.
5. Yıllık programlı aşılamalar, mihrak ve çevresinde ortak kullanım alanı olan tüm yerleşim birimlerindeki hastalığa duyarlı hayvanları kapsayacak şekilde yapılmalıdır.
6. Hastalık ile mücadele için yıllık yapılan programlı aşılamalar belirtilen tarihler içerisinde mutlaka tamamlanmalıdır.
7. Hastalığın yayılımında önemli faktör olan enfekte veya şüpheli karkasların hızlı bir şekilde imhasını gerçekleştirilebilmesi amacıyla yerel imkanların kullanılabilmesi için belediyeler ile koordinasyon sağlanmalıdır.
8. Hastalık ile mücadele açısından önemli olan aşılama, imha ve eğitim başta olmak üzere katkı sağlayacakları diğer hususlar, İl ve İlçe Hayvan Sağlığı Zabıtası Komisyonlarında her yıl karara bağlanarak ilgili kurumlara sorumlulukları iletilmelidir.
9. Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlükleri, sorumluluk alanı içerisinde yer alan iller ile koordineli çalışarak bölgedeki hastalık mihraklarının tespiti başta olmak üzere o bölgedeki hastalığa dair epidemiyolojik verilerin hazırlanmasını sağlar ve bu verileri yıl sonunda Genel Müdürlüğe sunar.
10. Hastalık mihraklarında kullanılmak üzere yeterli ve uygun dezenfektan ile sönmemiş kireç İl ve İlçe Müdürlükleri stoklarında bulundurulmalıdır.
11. Mihrak olan veya hastalık şüphesi olan bölgelere girişlerde tüm biyogüvenlik önlemleri alınmalı ve hasta/hastalık şüphesi olan hayvan ile temasta bulunacak personellere tüm koruyucu ekipmanlar temin edilerek müdahale etmesi yetkili amiri tarafından sağlanmalıdır.
12. Şarbon hastalığı ile mücadelede önemli olan hastalık bildirimleri ve sonrasında yapılacak işlemler ile hayvan ve hayvansal ürünlerin imhasına yönelik Ek-1 ve Ek-2' de yer alan iş akış şemaları takip edilmelidir.
13. Hastalık açısından riskli olan hayvan sağlığı alanında çalışanlar, hayvan yetiştiricileri, çobanlar, kesimhane, deri sanayicileri gibi meslek gruplarına düzenli eğitimler verilmelidir.
B-MİHRAK KONTROLÜNÜN SAĞLANMASI
1. Hastalık mihraklarının son 10 yıl esas alınarak epidemiyolojik olarak tespitlerinin yapılması, hastalık ile mücadele ve korunmaya yönelik tespit edilen mihrakların epidemiyolojik izlemesinin yapılarak yayılımın engellenmesi sağlanmalıdır.
2. Son 5 yıl esas alınarak mihrak ve ortak kullanım alanı olan yerleşim yerlerinin İl ve İlçe düzeyinde haritalandırılması yapılmalı ve her yıl güncellenmelidir. Epidemiyolojik analizlerin sonucuna göre hastalığın bulaşma kaynakları belirlenmeli ve bulaş kaynaklarının azaltılmasına yönelik önlemler alınmalıdır.
3. Sağlık kuruluşlarından gelen insan şarbonu vaka bildirimlerine göre, hayvan mihraklarının tespitlerinin yapılması için geri izleme yapılmalıdır.
4. Hastalığın bulaşma kaynağı olabilecek şarbon hastalığı tespit edilen mihrak ve çevresindeki bölge sürekli gözetim altında tutulmalıdır. Hastalığın bulaşmasında rol oynayacak tüm etkenlere yönelik tedbirler alınmalıdır.
5. Mihrak bölgelerinin pasif olarak izlenmesinin sağlanması amacıyla riskli bölgelerde yetiştirici bazlı kontak noktaları belirlenmelidir.
6. Mihrak olan yerleşim yerlerinde Sağlık Bakanlığı taşra birimlerinden kontak noktaları belirlenmeli ve karşılıklı vakaların hızlı bildirimi sağlanmalıdır.
7. Mihrak bölgelerinde, birimlerimizin kendi taramaları ve kontak noktalarından gelen bildirimler ile şarbon hastalığının aktif ve pasif izleme çalışmaları devamlı sürdürülmelidir.
8. Hastalık durumunda bildirimin hızlı olması için kontak kişilere ait telefon ve adres gibi bilgileri içeren listeler oluşturularak ilgililerle paylaşılmalıdır.
9. Kontak kişilerin özellikle ani ve şüpheli ölümleri anında bildirmesine yönelik bilgilendirmeler ve eğitimler sürekli yapılmalıdır.
10. Kontak kişiler, mihrak bölgesinde hastalık çıkan sürünün sahibi, çobanı, köy muhtarı, ve bekçisi, hayvan alım-satımı yapan kişiler gibi hayvancılık ile ilgili çalışan hızlı iletişim kurulacak kişilerden oluşturulmalıdır.
11. Hastalık çıkışı olan yerlerde kordon ve karantina tedbirleri çerçevesinde tüm hayvan ve hayvansal ürün giriş ve çıkışı kontrol altına alınmalıdır.
12. İnsan sağlığı, gıda güvenliği ve hastalığın yayılımını engellemek amacıyla hasta veya ölmek üzere olan hayvanların kesiminin engellenmesi önemlidir. Özellikle hastalığın görüldüğü yerlerde ölmek üzere olan hayvanların kesimi ve etlerinin dağıtılması gibi yetiştirici alışkanlıklarına yönelik bilgilendirmeler ve kontroller düzenli yapılmalıdır. Mihrak olan yerlerde zati ihtiyaca bağlı kesim ve et tüketiminin veteriner hekim kontrolünde olmasına dikkat edilmelidir.
C-HASTALIK TEŞHİSİ VE NUMUNE ALIMI
1. Hastalık bildirimi yapılan işletmeye hayvanlarda akut olarak seyreden şarbon hastalığının teşhisinin hızlı bir şekilde yapılması için derhal gidilmelidir.
2. Numuneler tüm biyogüvenlik önlemleri alınarak resmi veya yetkilendirilmiş veteriner hekimler tarafından alınmalıdır.
3. Numune alma ve gönderme sırasında gerekli biyogüvenlik için gerekli ekipmanlar ile numune almada kullanılacak malzemeler, temin edilerek sürekli hazırda tutulmalıdır.
4. Ölmüş olan hayvanlar tespit edilerek imha edilecek yerde çevreye bulaşma olmaksızın numune alınmalıdır.
5. Hayvanlardan alınacak numuneler hastalığın yayılımın engellenmesi için 3-4 adet kan frotisi, steril enjektöre damar insizyonu ile kan alımı veya steril pamuğa emdirilmiş kan olmalıdır.
6. Ani ve şüpheli ölümlerde kesinlikle otopsi yapılmamalıdır. Hayvanlar açılmayarak etkenin sporlanması ve uzun yıllar boyunca yaşaması engellenmelidir. Yetiştirici tarafından açılan hayvanlardan taze ise birkaç dalak frotisi ile bir parça dalak, dibi pamukla beslenmiş bir kavanoz içinde gönderilir. Organlar çabuk otoliz olacağından ve bulaşma riskinden dolayı gönderilmez. Ölümden sonra uzun süre geçmişse ve kokuşma başlamışsa ilikli bir kemik, etlerinden sıyrılarak kırılmadan ambalajlanıp gönderilir. Açıkta kalan kısımlar bulaşmaya sebep olmadan ivedilikle imha edilmelidir.
7. Bulaşma şüphesi olduğu durumlarda hayvan yemlerinden numune alınarak kontrol edilmelidir.
8. Şüpheli hayvan ölümlerinin devam etmesi durumunda Enstitü Müdürlüğü uzmanları ile koordineli olarak çalışılmalıdır.
9. Şarbon şüpheli numunelerin teşhisi hızlı bir şekilde yapılmalı, hastalığın pozitif olması durumunda rapor öncelikle mail yoluyla olmak üzere resmi yazı ile de ilgili birime gerekli tedbirlerin hızlı bir şekilde alınabilmesi için Enstitü Müdürlüğü tarafından iletilmelidir.
10. Numuneler mutlaka Veteriner Laboratuvar Sistemi üzerinden protokol bilgileri eksiksiz doldurularak gönderilmelidir.
11. Şarbon hastalığı şüphesi durumunda alınan numuneler, resmi araç ile Enstitü Müdürlüklerine ulaştırılmalıdır.
12. Hastalığın teşhisi sonrasında teyidinin ve gen analizlerinin yapılabilmesi için Bölge Enstitüsü Müdürlüğü tarafından pozitif numuneler şarbon hastalığı için Ulusal Referans olan Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Müdürlüğüne mutlaka gönderilmelidir.
13. Enstitü Müdürlükleri tarafından, numunelerin doğru gönderilmesi için "Numune Alma ve Gönderme Kriterlerine" ilişkin eğitimler tüm veteriner hekimlere düzenli olarak verilmelidir.
D- KORDON VE KARANTİNA TEDBİRLERİ
1. Şarbon hastalığı şüphesi ile numune alınan işletme ve yerleşim birimlerinde geçici kordon ve karantina tedbirleri uygulanır. Veteriner Bilgi Sistemi üzerinde kısıtlamalar gerçekleştirilir.
2. Hasta veya hastalıktan şüpheli hayvanlar sağlam hayvanlardan ayrı bir bölmede izole edilir.
3. Laboratuvar analizi sonucunda hastalığın varlığı doğrulandığında kordon ve karantina tedbirleri kalıcı hale getirilir. Hastalığa ilişkin tüm veriler ( tutulan, ölen, aşılan, imha edilen hayvan sayıları vb. ) ilgili sisteme eksiksiz işlenir.
4. Hastalık çıkışı ve buna ilişkin kısıtlamalar anonslar ile mutlaka duyurulmalıdır. Hastalığın olduğu bölgenin giriş ve çıkışlarına şarbon hastalığın olduğuna dair tabelalar konulmalıdır.
5. Geçici ve kalıcı kordon ile karantina tedbirleri işletme, yerleşim birimi, ortak mera ve su kullanımı olan tüm yerleşim birimlerini kapsayacak şekilde olmalıdır.
6. Kordon ve karantina uygulanan bölgedeki tüm hayvan ve hayvansal ürün giriş çıkışları kontrol altına alınır.
7. Kordon ve karantinanın olduğu bölgelerden yem ve kaba yem çıkışı kontrol altına alınır.
8. Şarbon hastalığı çıkışı, insanlara yönelik hastalık taramaların yapılabilmesi için Sağlık Bakanlığı taşra teşkilatlarına derhal bildirilmelidir.
9. İl ve İlçelerde hastalık çıkışında Hayvan Sağlık Zabıtası Komisyonları oluşturulur. Şarbon hastalığı olan yerde bulunan hayvan satış yerleri, kesimhane gibi yerlere hayvan giriş çıkışı veya hastalık bitinceye kadar faaliyetlerinin durdurulması gibi hususlar ilgili komisyonlarca karara bağlanır.
10. Şarbon hastalığı olan mihrak ve çevresindeki bölgelere hayvan alım satımı yapanların girişi tamamen durdurulur.
11. Hastalık çıkışı olan işletmeler sürekli ziyaret edilmeli ve ziyaretler tutanak halinde muhafaza edilmelidir.
12. Şarbon hastalığı sönüşü yapılmadan hastalığın bulaşma yolu tespit edilmeli, en son hayvan ölümü veya iyileşmeden 15 gün sonra temizlik ve dezenfeksiyon yapılmasının ardından hastalık sönüşü yapılmalıdır.
13. Serbest veteriner hekimlerin hastalık olan bölgeye giriş ve çıkışları izne tabi olarak gerçekleştirilmelidir. Olası şüpheli ölümleri bildirmeleri için bilgilendirmeler yapılmalıdır.
E- TEMİZLİK VE DEZENFEKSİYON İLKELERİ
1. Hastalığın bulaşma ihtimali olan hasta ve şüpheli hayvanların temas ettiği bütün alanlar, alet ve ekipmana temizlik ve dezenfeksiyon işlemi uygulanır.
2. Hasta veya şüpheli hayvanların kesildiği, iç organlarının ve diğer hayvansal ürünlerinin bulunduğu alanlarda titizlikle temizlik ve dezenfeksiyon işlemi uygulanır.
3. Hastalık etkeninin zoonoz karakterde olmasından dolayı temizlik öncesi ön dezenfeksiyon yapılır, yapılacak olan temizlik sonrasında son dezenfeksiyon işlemi uygulanır.
4. Temizlik için kullanılan suyun temiz, mümkünse sıcak ve tazyikli bir şekilde olmasına dikkat edilmelidir.
5. Oluk, yemlik, yalak, ahır ve ağıl yüzeyi gibi beton yüzeyler fırçalanarak temizlik ve dezenfeksiyon işlemi uygulanmalıdır.
6. Ahırların ve malzemenin dezenfeksiyonu için, %0.1 süblime, %5 asit fenik, %5 kreozol, %5 kreolinin yanısıra dezenfeksiyon işlemi için, formaldehit, yüksek yoğunlukta hidrojen peroksit, parasetik asit ve klordioksit içeren ve şarbon etkenine karşı etkili olan dezenfektanlar kullanılmalıdır.
7. Şarbon hastalığı çıkan işletme sahiplerine düzenli aralıklarla dezenfeksiyon yapması önerilmelidir.
8. İşletmede bulunan hayvanlara ait metal eşyalar alevle sterilize edilmelidir.
9. Temizlik ve dezenfeksiyon için kullanılacak pülverizatör, sırt pompaları ve diğer malzemeler sürekli hazır bulundurulmalı ve enfekte bölgeye gitmeden önce çalıştığının tespitine yönelik kontroller yapılmalıdır.
10. Temizlik ve dezenfeksiyon sırasında tek kullanımlık giysiler kullanılmalı ve kullanım sonrasında uygun şekilde imha edilmelidir.
F- İMHA İLKELERİ
1. Ani ve şüpheli ölen hayvanların bildiriminin sağlanması sonrasında hayvan ve hayvansal ürünlerin çevreyi enfekte etmeden uygun şekilde bertaraf edilmesi sağlanmalıdır.
2. Ani ve şüpheli ölen hayvanlara otopsi yapılmamalıdır.
3. Ölen hayvanların ve ölen hayvanlara ait tüm hayvansal ürünlerin saha şartlarında imha çukurunda yakılması sonrasında gömülerek imhası yapılmalıdır. Mümkün olduğu durumlarda imha işlemi yakma üniteleri vasıtasıyla yapılmalıdır.
4. Mihrakların yoğun olduğu yerlerde hayvanların gömülmesi için hayvan gömülme yerleri tespit edilmelidir.
5. Hayvan gömülme yerleri, yerleşim yerlerinden uzak, etrafı çevrilmiş, giriş ve çıkışı sınırlandırılmış, hayvan yolakları üzerinde olmayan, koordinatları belirlenmiş ve su kaynaklarından uzak atıl yerler olmalıdır.
6. İmha çukurlarının genişliği ve derinliğinin hastalığın yayılımının engellenmesi için yeterli büyüklükte olması önemlidir. Şarbon hastalığından ölen hayvanların imha edilmesi en az iki metre derinliğindeki çukurlara, üzerlerine sönmemiş kireç dökülerek gerçekleştirilmelidir.
7. İmha işlemi için hayvan ve hayvansal ürünlerin taşınması sırasında çevreyi kontamine etmeyen sızdırmaz ve kapalı araçlar kullanılmalıdır.
8. Ölen hayvan ve hayvansal ürünler ile beraber temizlik ve dezenfeksiyonu mümkün olmayan altlık ve laboratuvar sonucuna göre bulaşma tespit edilen yemlerinde yakılarak imha edilmesi sağlanmalıdır.
9. Enfekte olan hayvan ve hayvansal ürünlerin bulunduğu toprağın üstü dezenfekte edilmeli, en az 5-10 cm derinliğinde sıyrılmalı ve gömülmelidir. Bu şekilde toprağın alt üst olması sağlanarak etkenin yayılımı engellenmelidir.
10. İmha edilecek çukurların kazılması ve hayvan ve hayvansal ürünlerin taşınması sırasında kullanılan araç ve ekipmanlar gömme yerinde temizlik ve dezenfeksiyona tabi tutulmalıdır.
11. Merada ölen hayvanlar, etçil hayvanlar tarafından parçalanmasına izin verilmeden imha edilmelidir.
12. Eğer hayvan parçalanmış ise tüm kısımları ile beraber imha edilmelidir.
13. Ölen hayvanların imha çukurları içerisinde üzerine odun, kömür ve yanıcı maddeler yardımıyla yakılması ve sonra gömülmesi veya yakma ünitelerinde yakılması gerekir.
14. İmhaya ilişkin sürecin etkin ve hızlı bir şekilde yapılabilmesi için belediyeler ile koordineli olarak çalışılmalıdır. Halk sağlığını ciddi tehdit eden şarbon hastalığına yönelik belediyelerin gerekli araç, ekipman, personel ve maddi desteğe ilişkin bütçelerinin bulunması sağlanmalıdır.
G- AŞILAMA
1. Hastalık çıkışı olmuş olan kontamine mera, su kaynağı, otlak gibi ortak kullanım alanları ile bağlantılı olan yerleşim birimlerindeki şarbon hastalığına duyarlı tüm hayvan sayıları belirlenmelidir.
2. Hastalık çıkışı olan yer ve ortak kullanım alanı olan yerlerdeki şarbon hastalığına duyarlı tüm hayvanlar aşılanacak şekilde Aşılama Programı belirlenmelidir.
3. Hastalık çıkış anında mihrak ile ortak mera ve sulak alan kullanımı olan tüm yerleşim birimlerindeki şarbon hastalığına duyarlı hayvanlara acil aşılama yapılmalıdır.
4. Belirlenen Aşılama Programı çerçevesinde şarbon hastalığına duyarlı tüm hayvanlar (Büyükbaş, küçükbaş, tektırnaklı ve domuz) hastalık çıkış yılını takip eden 5 yıl boyunca sürekli aşılanmalıdır. Eğer mihrak alanı inaktif hale getirilemiyorsa o bölgede her yıl aşılama yapılmalıdır.
5. 5 (beş) yıllık süre içerisinde hastalık çıkışı olan bölgelere giren hastalığa duyarlı aşısız hayvanlar aşılanıp 15 gün karantina altında tutulmalıdır.
6. Aşılama Programı sonrasında doğmuş veya aşılanacak yaşta olmayan duyarlı hayvanlar takip edilerek aşılamaları ivedilikle tamamlanmalıdır.
7. Yıllık Aşılama Programları, bölgesel olarak değişiklik göstermek üzere hayvanların meraya çıkışları öncesinde tamamlanmalıdır. Her yıl Ocak ayı başında başlamak kaydıyla Nisan ayına kadar Şarbon Aşılama Programı bitirilmelidir.
8. Göçer hayvan sevkinde belirlenmiş olan güzergah ve varış noktası, son 5 yıl içinde hastalık çıkışı olan bir bölgeden geçmemelidir. Geçtiği durumlarda ise en az 15 gün önce şarbon hastalığına duyarlı hayvanlar aşılanarak sevki yapılmalıdır.
9. Aşıların alım, depolanma, sevkiyat ve hayvana uygulanma safhalarının hepsinde soğuk zincir kurallarına uyulmalıdır.
10. Aşılamanın aksatılmadan yapılabilmesi için aşılamanın yapılacağı yerlere ilişkin tarih planlamaları yapılarak aşılama öncesinde ilan edilmelidir.
11. İl/İlçe Müdürlükleri tarafından şarbon hastalığı açısından riskli görülen yerleşim birimleri belirlenerek program dışı olarak acil aşılama yapılabilir.
12. Aşılama sırasında ve sonrasında asepsi ve antisepsi kurallarına uyulmalı, aşılama prospektüs bilgileri doğrultusunda gerçekleştirilmeli ve aşılama sonrasında olası yan etkiler ve yasal arınma süreleri hakkında yetiştiriciler bilgilendirilmelidir.
13. Aşılama programlarının takibinin daha etkin bir şekilde yapılabilmesi için Veteriner Bilgi Sistemine aşılama sayıları girilmeli ve sürekli program sonuna kadar güncellenmelidir.
14. Serbest çalışan veteriner hekimler tarafından İl/İlçe Müdürlüğünün bilgisi dahilinde yapılan şarbon aşılama sayılarının sisteme girişi sağlanmalı ve sürekli kontrolleri yapılmalıdır.
H-HAYVAN HAREKETLERİ
1. Son 5 yıl içinde şarbon hastalığı çıkışı olan mihrak yerlerinden hayvan sevkleri sırasında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
a- Şarbon hastalığına yönelik klinik muayene yapılmalı son 15 gün içinde herhangi bir ani hayvan ölümü olup olmadığına dair yetiştiriciden bilgi alınmalıdır.
b- Son 1 yıl içinde şarbon aşı kaydı olduğu kontrol edilerek sevk işlemi gerçekleştirilmelidir.
c- Sevk sırasında hayvanların beraberinde götürülmek istenen suluk, yemlik, zincir gibi alet ve ekipman temizlik ve dezenfeksiyona tabi tutulmalıdır.
d- Sevk sırasında götürülmek istenilen kaba ot ve yemlerin menşei sorgulanmalıdır. Hastalık bulaşma ihtimali olan kaba yemlerin götürülmesine izin verilmemelidir.
e- Hayvanların taşınacağı araçların temizlik ve dezenfeksiyonu mutlak sağlanmalıdır.
2. Hayvan satış yerlerine giriş ve çıkış yapan tüm hayvanlarda aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
a- Giriş ve çıkışlarda şarbon hastalığı yönünden klinik muayene kesinlikle yapılmalıdır.
b- Hayvan satış yerleri sorumluları son 1 yıl şarbon hastalığı çıkışı olan yerleri Veteriner Bilgi Sistemi üzerinden tespit etmeli ve bu yerlerden gelen hayvanlara daha ayrıntılı inceleme yapmalıdır.
c- Hayvan satış yerlerinde şüpheli hayvanlar ayrı bölmelerde izole edilerek menşei işletmelerine yönelik şarbon hastalığı yönünden geri izleme yapılmalıdır.
d- Hayvan satış yerlerindeki sorumlu yöneticiler tarafından hastalığa yönelik sürekli kontroller yapılmalıdır.
3. Şarbon hastalığına karşı aşılamalarının üzerinden en az 15 gün geçmiş duyarlı hayvanların hastalık çıkışı olan bölgeye girmesine izin verilebilir.
4. Kesimhaneye acil kesim için gelen hayvanlar önceden şarbon hastalığı görülmüş yerlerden geliyor ise şarbon hastalığı olabileceği unutulmamalıdır. Kesim öncesi ve sonrasında veteriner hekim kontrolü aksatılmadan yapılmalıdır.
5. Kesimi yapılarak kesimhaneye getirilen hayvanlar ile ilgili yetiştiriciden veya kesimi yapan kişiden hastalığın kesim sırasında belirtilerinden olan kanın pıhtılaşmaması ve rengine ilişkin bilgilere göre tüm tedbirler alınarak daha kapsamlı muayene yapılmalıdır. Hastalık durumunda ilgili kesimhanede kesim faaliyeti durdurulup, imha işlemi gerçekleştirilmelidir.
6. Kesimhanede şarbon hastalığı olan hayvan ile teması olan yer, araç ve malzemelere temizlik ve dezenfeksiyon işlemi uygulandıktan sonra svap örnekleri alınmalıdır. Hastalık etkeni tespit edilmeyene kadar temizlik ve dezenfeksiyon işlemi uygulamaları sonrasında svap örneklerinin alınmasına devam edilir. Alınan svap örneklerinin tamamının hastalık etkeni yönünden negatif çıkması sonucunda kesimhanenin faaliyetine izin verilir.
7. Kurban sevkleri sırasında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
a- Son 5 yıl içinde şarbon hastalığı olan yerlerden kurbanlık hayvanların sevki sırasında şarbon hastalığına yönelik klinik muayeneleri yapılmalı ve son 1 yıl içinde aşısının olduğu kontrol edilerek sevk işlemi yapılmalıdır.
b- Kurbanlık hayvanların beraberinde götürülen suluk, yemlik ve zincir gibi alet ve ekipmanlar kesinlikle dezenfekte edilmelidir.
c- Kurbanlık hayvanların beraberinde götürülmesi istenilen kaba yemlerin menşeinin sorgulanması sonrasında hastalık bulaşma ihtimali olan bir bölgeden elde edildiği anlaşılan kaba yemlerin götürülmesine izin verilmemelidir.
d- Kurban satış yerlerinde hasta olan hayvanlar izole edilip, izlemeye alınmalıdır.
e- Özellikle Kurban Bayramı sırasında kurban kesimi için belirlenen yerlerde veteriner hekim kontrolü sonrası kesim yapılması sağlanmalıdır. Antemortem muayenesi yapılmamış hayvanların kesiminin yapılmaması için gerekli tüm tedbir, bilgilendirme ve görevlendirilmeler yapılmalıdır.
f- Kesim sırası ve sonrasında hastalıktan şüphe edilen belirtilerin çıkması durumunda etler tüketime sunulmadan önce şarbon hastalığı yönünden numune alınarak analiz için laboratuvara gönderilmelidir. Analiz sonucuna göre etler hakkında karar verilmelidir.
g- Kesim yerinde hastalık tespiti yapılırsa kesim durdurup, temizlik ve dezenfeksiyon yapılmalıdır.
h- Kesim sonrasında sağlık kuruluşları tarafından veya hayvan sahipleri tarafından hastalık şüphesi olduğuna dair bildirim olduğunda, etlere yönelik geri izleme yapılarak numuneler alınır. Numune sonucuna göre etler hakkında karar verilir. Hastalık durumunda etler imha edilir. Etler ile teması olan tüm yerlere temizlik ve dezenfeksiyon işlemi uygulanması sağlanır.
ı- Etlerin herhangi bir şekilde işleme tabi tutulduğu gıda işletmeleri varsa geri izleme yapılır. İşletmelerden hastalığın varlığına yönelik svap örnekleri alınarak kontroller yapılır. İşletmelerin hastalığın bulaşma ihtimali olan her yerinden, alet ve ekipmanından svap örnekleri alınmalıdır. Temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri sonrasında alınan svap örneklerinin tamamında hastalık etkeni tespit edilmeyene kadar işletmenin faaliyeti durdurulur.
I-FARKINDALIK ÇALIŞMALARI VE RİSK GRUPLARININ EĞİTİMİ
1. Hastalığın görüldüğü mahallelerde yaşayan hayvan yetiştiricileri, bekçi, muhtar gibi bildirim sağlayacak kişilere özellikle hastalığın hayvanlarda belirtileri, insanlarda belirtileri ve bu durumlarda yapılacak olan bildirimlerin anlatılması gerekmektedir.
2. Hastalığın görüldüğü bölgelerde görev yapan resmi ve özel veteriner hekimlere, hızlı ve bir örnek müdahalenin sağlanabilmesi için düzenli eğitimler verilmelidir.
3. Hastalığın teşhis kapasitesinin arttırılmasına yönelik Bölge Enstitü Müdürlükleri personeline yönelik düzenli eğitimler hastalığın referansı olan Etlik Veteriner Kontrol Araştırma Enstitü tarafından gerçekleştirilmelidir.
4. Hastalığa ilişkin halkı bilinçlendirmek ve farkındalık oluşturmak amacıyla hastalıktan korunma ve mücadeleye yönelik afiş, liflet, broşür ve kamu spotları hazırlanmalıdır.
5. Kesimhane personeline ve hayvan ve hayvansal ürünler ile temas eden iş gruplarına yönelik hastalığın kendi meslek grupları için nasıl fark edileceğine ve hızlı bildirim yapmasına yönelik kısaltılmış ve ihtiyaca yönelik eğitimler verilmelidir.
6. Genel Müdürlüğümüz tarafından hastalık riski yüksek olan iller başta olmak üzere hastalıkla ilgili mücadelede bir örnekliliğin sağlanabilmesi amacıyla kamu veteriner hekimlerine yönelik Şarbon Hastalığı Saha Simülasyonu Eğitimleri verilmelidir.
7. Enstitü Müdürlüğü uzmanları tarafından veteriner hekimlere yönelik hastalığın kontrol ve korunma yöntemlerine ilişkin eğitimler verilmelidir.
8. Şarbon hastalığı mücadelesine yönelik eğitim ve farkındalık çalışmalarında tüm kamu kurumları ve üniversiteler ile iletişim halinde olunup beraber hareket edilmelidir.
Bu kapsamda; şarbon hastalığı ile yapılacak mücadelenin belirtilen hususlar çerçevesinde aksatılmadan yürütülmesi adına başta Bakanlığımız hayvan sağlığı alanında çalışan personelleriniz olmak üzere, hastalığın risk grubunda yer alan meslek mensupları ve örgütlerinin, yetiştiricilerin, kamu kurum ve kuruluşlarının, belediyelerin ve üniversitelerin bilgilendirilmesinin sağlanması, hastalık ile mücadelede aktif olarak yer almaları için gerekli tüm koordinasyonun ve iletişimin sağlanması hususunda;
Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.
