Medeni Yargılama Hukukunda Delil Başlangıcı

Netice olarak, HUMK m. 367 hükmünün mehazdan farklı olduğu sonucuna varılabilir. Ayrıca HUMK m. 367’ de “senetsiz ispatı caiz olan davalar” ibaresi yer almaktadır. Bu ibare, iktibasın temel olarak İsviçre’nin Neuchatel Kantonu Usul Kanunu’ndan yapılmakla birlikte hukuki işlemlerin ispatı için öngörülen hükümlerin (senetle ve senede karşı senetle ispat kurallarının) Fransız Hukukundan alınması sebebiyle, senetle ve senede karşı senetle ispat kurallarının işlerliğinin korunması amacıyla maddeye konmuştur. Aksi takdirde senetle ispat kurallarının işlerliğinden bahsedilmezdi(71). Sonuç olarak HUMK sisteminde m. 367, Sayfa 22kanundaki delillerin sınırlı sayıda olmadığını gösteren bir hüküm olarak kabul edilmekteydi(72). Ancak Konuralp, delillerin sınırlı sayıda olmadığının kabulünün, her şeyin delil olabileceği anlamına gelmediğini belirterek; bir delilin ispat aracı olarak kabul edilebilmesi için onun “caiz delil” olması gerektiğini belirtmektedir. Konuralp’e göre bir delilin caiz delil sayılabilmesi için her şeyden önce akli ve mantıki olması gerekir(73). Sonrasında ise kanunun belirli bir delil ile ispatını emrettiği durumun varlığı kontrol edilmelidir (HUMK m. 287 f. 1). Çünkü böyle bir durumun varlığı halinde sadece hükümde belirtilen deliller caiz delil olarak kabul edilebilecektir. Örneğin HUMK’a (aynı zamanda HMK’ya) göre senetle ispat kuralının işlerlik kazandığı bir alanda, ispat açısından tek caiz delil senettir(74). Bu bağlamda delillerin değerlendirilmesi ve caiz delil(75) (HUMK m. 240 - m. 287 f. 1) arasındaki ilişkiye değinmek gerekir. Bu iki kurum birbirinden farklı olup aralarında kural-istisna ilişkisi bulunmamaktadır(76). Şöyle ki, kanunun belirli bir delille ispat zorunluluğu getirdiği alanda o delil dışındaki bütün deliller ispat gücünden yoksundur(77). Bir delilin caiz delil olduğunun kabulü sonrasında o delilin değerlendirilmesi gündeme gelebilecektir. Bu noktada da kanunun (geniş manada) hâkimi bağlayıcı kılıp kılmadığına; başka bir deyişle, hâkimin ileri sürülebilen delilleri değerlendirip değerlendiremediğine ve bunların gerçeği temsil ettiğini kabule mecbur bırakılıp bırakılmadığına (delile kesin delil niteliği tanınıp tanınmadığına) bakılacaktır.Sayfa 23Konuralp’in ifade ettiği üzere: