EN
TR
Bu konuda sözleşme özgürlüğüne getirilen ilk sınırlama, TBK m. 27’den kaynaklanan…
Aynı şekilde, ceza koşulu olarak kararlaştırılmış olan edim TMK m. 23, f. 2 uyarınca…
TBK m. 182, f. 3’te düzenlenmiş olan aşırı ceza koşulunun indirilmesi kurumu ise…
Aynı amaç doğrultusunda Türk Borçlar Kanunu’ndaki düzenlemenin benzeri mehaz İsviçre…
Öte yandan, sözleşmenin kurulması sırasında mevcut olan koşullar değişmişse, o zaman…
Anılan bu son şart açısından ceza koşulu özellikli bir durum taşır ve farklı ihtimallerin…
İkinci ihtimal ise borçlunun sözleşmeden doğan edimi kusuruyla hiç veya gereği gibi…
2. İndirim Hakkının Hukuki Niteliği
Aşırı ceza koşulunun indirilmesinin hukuki niteliğine ilişkin doktrinde farklı görüşler…
a. Yenilik Doğuran Hak Görüşü
Türk hukukunda ağırlıklı görüş, ceza koşulunun indirilmesini bir yenilik doğuran…
Öte yandan, daha önce de belirtildiği üzere, aşırı ceza koşulunun indirilmesi hususunda…
Her ne kadar TBK m. 138 metninden uyarlamanın hâkimden talep edilmesi gerekip gerekmediği…
Alman doktrininde de ağırlıklı görüş, aşırı ceza koşulunun indirilmesini borçlunun…
b. İptal Edilebilirlik Görüşü
Bu görüşe göre ceza koşulunun aşırı olan kısmının iptal edilmesi mümkündür.(78)…
Bu görüş ise, ceza koşulunun aşırı olması halinde bile geçerli olarak kabul etmesi…
c. Kısmi Hükümsüzlük Görüşü
Aşırı ceza koşulunun indirilmesinin hukuki niteliğine ilişkin bir görüş de bu tür…
Aşırı ceza koşulunun indirilmesi aslında bir hükümsüzlük problemi değildir.(82)…
aa. Düşey Kısmi Hükümsüzlük Görüşü
Düşey kısmi hükümsüzlük, yaptırımı kanun tarafından bir alt/üst sınırın belirtilmiş…
Doktrinde, aşırı ceza koşulunun indirilmesinin düşey kısmi hükümsüzlük yaptırımı…
Bir örnek üzerinden anlatmak gerekirse, aşırı olan 10.000 TL tutarındaki ceza koşulunun…
bb. Değiştirilmiş Kısmi Hükümsüzlük Görüşü
Değiştirilmiş kısmi hükümsüzlük temelini TBK m. 27, f. 2’de bulan bir hükümsüzlük…
Değiştirilmiş kısmi hükümsüzlük söz konusu olduğunda kesin hükümsüz olan kısım nedeniyle…
Aşırı ceza koşulunun indirilmesi açısından ise bu hükümsüzlük türünün kabul edilmesi…
Bu görüş ceza koşulunun tamamının geçersiz kabul edilmesi için bir gerekçe bulunmaması…
d. Değerlendirme
Görüldüğü üzere, aşırı ceza koşulunun indirilmesinin hukuki niteliğine ilişkin doktrinde…
Aşırı ceza koşulunun indirilmesinin bir yenilik doğuran hak olduğunun kabul edilmesi…
İptal edilebilirlik görüşü de yine hâkime verilen, aşırı ceza koşulunun indirilmesine…
Ceza koşulunun aşırı olan kısmının kısmi hükümsüz (değiştirilmiş veya düşey) olduğu…
Bu bağlamda İsviçre Hukuku’nda da kabul edilen yaklaşım yerinde görünmektedir. Hâkimin…
Hâkimin aşırı ceza koşuluna re’sen müdahalesi de indirim yaptırımının TMK m. 2 kaynaklı…
3. Ceza Koşulunun İndirilmesi İçin Aranan Şartlar
a. Geçerli bir Ceza Koşulunun Bulunması
Ceza koşulunun indirilebilmesinin ilk şartı geçerli bir ceza koşulunun bulunmasıdır.
Daha önce de belirtildiği gibi(111) ceza koşuluna bağlanmış olan asıl borcu doğuran sözleşmenin geçersizliği, ceza koşulunun fer’i niteliği gereği, ceza koşulunu da geçersiz kılabilecektir. Bu gibi durumlarda sa-
Kural, indirimin söz konusu olabilmesi için mutlaka geçerli bir ceza koşulunun mevcut…
Bir diğer istisna ise TBK m. 121, f. 1’den kaynaklanmaktadır. TBK m. 121, f. 1, sözleşmesel…
b. Ceza Koşulunun İfa Edilmemiş Olması
Ceza koşulunun ifa edilmesi durumunda aşırı ceza koşulunun indirilmesinin talep edilip…
Her ne kadar aşırı ceza koşuluna itiraz edilmeden ödemenin gerçekleştirilmesi düşük…
Alman hukukuna bakıldığında ise, BGB § 343’ün birinci fıkrasının son cümlesi, açıkça…
Bu hususta Türk öğretisinde yer alan ağırlıklı görüş borçlunun ceza koşulunu ifa…
Aşırı ceza koşulunun ifasıyla beraber indirim talebinde bulunulamayacağını savunan…
Bu görüş uyarınca borçlunun, her ne kadar aşırı ceza koşulu ifa edilmiş olsa da hakkın…
Öte yandan aşırı ceza koşulunun ahlaka aykırı bir boyuta ulaşması durumunda ceza…
Öğretide yer alan diğer bir görüş ise ceza koşulunun ifasından sonra indiriminin…
Benzer bir durum aşırı ifa güçlüğü nedeniyle TBK m. 138 uyarınca sözleşmenin uyarlanmasında…
Aslında bu mesele, aşırı ceza koşulunun indirilmesinin hukuki niteliğiyle yakından…
Doktrinde TMK m. 2’ye aykırılık halinde hâkimin müdahalesinin mümkün olabilmesi için…
Bununla birlikte ceza koşulunun indirilmesi kurumunun borçluyu alacaklının sömürücü…
c. Ceza Koşulunun Aşırı Olması
aa. Genel Olarak
Ceza koşulunun indirilmesinin belki de en önemli şartı ceza koşulu olarak kararlaştırılmış…
Ceza koşulunun ‘aşırı’ olması durumunda söz konusu sözleşme hükmüne müdahaleye izin…
Ceza koşulunun aşırılığının tespitinde hâkimin dikkat etmesi gereken önemli hususlardan…
Daha önce de belirtildiği gibi ceza koşulunun mutlaka bir miktar para olarak kararlaştırılması…
bb. Aşırılık Unsurunun Belirlenmesinde Kullanılacak Ölçütler
Ceza koşulunun indirilmesine ilişkin talep gündeme geldiğine göre bir borca aykırılık…
